هیبساگو؛ امید تازه برای درمان عملکردی هپاتیت ب مزمن

برای فردی که سال‌ها به مصرف روزانه داروهای ضدویروس وابسته بوده، یک تزریق می‌تواند شبیه آغاز یک تحول بزرگ باشد. این همان امیدی است که اکنون به هیبساگو، داروی تزریقی شرکت جی اس کی، گره خورده است؛ دارویی که سازمان غذا و داروی آمریکا آن را برای برخی بزرگسالان مبتلا به هپاتیت ب مزمن تأیید کرده است.

هیبساگو چه می‌کند و چرا اهمیت دارد

هیبساگو که در محیط پژوهشگاهی با نام بپیرویرسن شناخته می‌شود، به دنبال چیزی است که پزشکان آن را درمان عملکردی می‌نامند. به زبان ساده، یعنی سرکوب دی ان ای ویروس هپاتیت ب و آنتی ژن سطحی اچ بی اس به اندازه‌ای مؤثر که دست‌کم تا ۲۴ هفته پس از قطع درمان، در خون قابل شناسایی نباشند. ممکن است ویروس به طور کامل از بدن ریشه‌کن نشود، اما سیستم ایمنی می‌تواند بدون نیاز به مصرف مداوم داروی ضدویروس، عفونت را مهار کند.

داده‌های کارآزمایی: امیدوارکننده، اما محدود به گروهی مشخص

در دو کارآزمایی فاز ۳، بزرگسالانی شرکت کردند که دست‌کم شش ماه از برخی داروهای ضدویروس استفاده کرده بودند و دچار سیروز نبودند. در میان شرکت‌کنندگانی که سطح پایه آنتی ژن سطحی اچ بی اس آن‌ها حداکثر ۳۰۰۰ واحد بین‌المللی در هر میلی‌لیتر بود، ۱۹ درصد پس از درمان با هیبساگو به معیارهای درمان عملکردی رسیدند. در مقابل، درمان استاندارد پس از ۱۲ ماه در کمتر از ۱ درصد بیماران مشابه به درمان عملکردی منجر شد.

اعداد کلیدی که باید به خاطر سپرد

• ۲۴ درصد از دریافت‌کنندگان هیبساگو شرایط لازم برای قطع درمان ضدویروسی قبلی را پیدا کردند، در حالی که این رقم در گروه دارونما ۰ درصد بود.
• ۱۹ درصد از بیماران درمان‌شده، ۲۴ هفته پس از قطع همه درمان‌های هپاتیت ب، کنترل ویروسی و غیرقابل شناسایی بودن آنتی ژن سطحی اچ بی اس را حفظ کردند.

این درصدها مهم‌اند، زیرا هپاتیت ب مزمن سال‌ها بسیاری از بیماران را ناچار به رژیم‌های ضدویروسی مادام‌العمر کرده است. با این حال، نتایج محدودیت‌ها را هم نشان می‌دهد: هیبساگو برای همه مؤثر نیست و شرکت‌کنندگان کارآزمایی‌ها از میان گروهی با معیارهای دقیق انتخاب شده بودند.

چه کسانی واجد شرایط هستند و دارو چگونه مصرف می‌شود

تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا برای هیبساگو با قواعد مشخصی درباره واجد شرایط بودن همراه است. بیماران نباید سیروز داشته باشند و باید دست‌کم شش ماه درمان با داروهای ضدویروسی مشخص را تکمیل کرده باشند. شرکت جی اس کی اعلام کرده دوره پیشنهادی درمان حدود شش ماه است و پس از نخستین دوز که در کلینیک تزریق می‌شود، بیماران می‌توانند دوزهای بعدی را در خانه به خود تزریق کنند.

این سازمان برای هیبساگو بررسی اولویت‌دار در نظر گرفت و این درمان را از نظر ظرفیت آن برای تغییر پیامدها در زیرگروهی از بیماران مبتلا به هپاتیت ب مزمن، پیشگامانه توصیف کرد. چنین ادبیات نظارتی نشان می‌دهد این دارو برای افرادی که معیارها را دارند، در مقایسه با درمان‌های موجود، بهبود معناداری ارائه می‌کند.

چرا هپاتیت ب همچنان در جهان مهم است

برآورد می‌شود هپاتیت ب مزمن حدود ۲۵۰ میلیون نفر را در سراسر جهان درگیر کرده و سالانه باعث بیش از یک میلیون مرگ شود. این بیماری از عوامل اصلی سیروز و سرطان سلول‌های کبدی است و حدود ۵۶ درصد سرطان‌های کبد در جهان به آن نسبت داده می‌شود. واکسن‌ها وجود دارند و بسیار مؤثرند، اما شکاف در دسترسی و میزان دریافت واکسن در برخی مناطق جهان، همراه با غربالگری ناکافی، باعث می‌شود بسیاری از عفونت‌ها تا زمان بروز بیماری پیشرفته شناسایی نشوند.

انتقال از مادر به کودک همچنان یکی از محرک‌های اصلی عفونت‌های مزمن جدید است. موانع فرهنگی و برداشت‌های نادرست درباره مسیرهای انتقال می‌تواند تلاش‌های پیشگیری را پیچیده کند، حتی در مناطقی که واکسن یا درمان در دسترس است.

دیدگاه کارشناسان

«این تأیید، آغاز فصل تازه‌ای در مراقبت از هپاتیت ب مزمن است»، نورا ترالت، رئیس بخش گوارش و کبد در دانشکده پزشکی کک دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، می‌گوید. «اکنون ابزاری در اختیار داریم که برای زیرگروهی از بیماران می‌تواند آن‌ها را از درمان ضدویروسی نامحدود رها کند و درجه‌ای از کنترل ایمنی را بازگرداند که پیش‌تر به ندرت می‌دیدیم.»

دکتر آوا مارتینز، پژوهشگر بیماری‌های کبدی که در این کارآزمایی‌ها نقشی نداشته، می‌افزاید: «اثرات هیبساگو دلگرم‌کننده است، اما باید جمعیت‌های مطالعه را گسترش دهیم و بیماران را برای مدت طولانی‌تری دنبال کنیم. آزمون واقعی این است که آیا این دستاوردها در گذر سال‌ها و در میان گروه‌های متنوع بیماران پایدار می‌ماند یا نه.»

نگاهی به آینده

تأیید هیبساگو یک نقطه عطف است، نه درمانی فراگیر برای همه. برای بیمارانی که معیارهای واجد شرایط بودن را دارند، این دارو مسیری قابل اتکا برای قطع داروهای ضدویروس مداوم و دستیابی به سرکوب پایدار ویروس فراهم می‌کند. برای پزشکان و پژوهشگران نیز، هم یک درمان جدید و هم انگیزه‌ای تازه برای بهبود راهبردهایی است که می‌تواند مزایا را به شمار بیشتری از افراد مبتلا به هپاتیت ب برساند.

با آغاز استفاده گسترده‌تر، پایش و کارآزمایی‌های تکمیلی ضروری خواهد بود: برای بررسی پیامدهای بلندمدت، ارزیابی ایمنی در جمعیت‌های گسترده‌تر و کاوش رویکردهای ترکیبی که شاید سهم بیمارانی را که به درمان عملکردی می‌رسند افزایش دهد.