آزمایشگاهی را تصور کنید که پژوهشگر اصلی آن هرگز نمی‌خوابد، هرگز از بازنگری فرضیه‌ها دست نمی‌کشد و بخش روش‌شناسی مقاله را هم خودش می‌نویسد. این تصویر شبیه داستان‌های علمی تخیلی به نظر می‌رسد، اما استارتاپ ژاپنی ساکانا ای‌آی سامانه‌ای ساخته که به طرز چشمگیری به چنین سناریویی نزدیک شده است.
دانشمند هوش مصنوعی نسخه ۲ که در سال ۲۰۲۵ معرفی شد، یک موتور پژوهشی خودمختار برای مسائل یادگیری ماشین است. کافی است یک موضوع کلی به آن بدهید تا فرضیه پیشنهاد کند، آزمایش طراحی کند، کد تولید و اجرا کند، نتایج را تحلیل کند، نمودار بسازد و مقاله‌ای را در قالب آشنای دانشگاهی پیش‌نویس کند. در یک آزمون زنده، ساکانا سه دست‌نوشته کاملا تولیدشده با ماشین را به یک کارگاه در آی‌سی‌ال‌آر ۲۰۲۵ ارسال کرد؛ یکی از آن‌ها میانگین امتیاز داوران ۶٫۳۳ از ۱۰ را گرفت، یعنی بالاتر از آستانه معمول پذیرش کارگاه، اما طبق توافق قبلی پس از آن کنار گذاشته شد و منتشر نشد.
این سامانه چگونه همه این کارها را انجام می‌دهد؟ کار با یک دستور اولیه نسبتا باز آغاز می‌شود و سیستم چندین ایده نامزد را تولید می‌کند. دانشمند هوش مصنوعی نسخه ۲ به جای دنبال کردن یک مسیر واحد، از رویکرد جست‌وجوی درختی استفاده می‌کند: شاخه‌ها رشد می‌کنند، برخی هرس می‌شوند و برخی دیگر پیگیری می‌شوند. یک عامل ناظر تعیین می‌کند کدام آزمایش‌ها ارزش دریافت توان پردازشی بیشتر را دارند و کدام باید کنار گذاشته شوند. نتیجه، آزمون و خطای خطی نیست، بلکه کاوشی شاخه‌شاخه است که به رفتار یک پژوهشگر کنجکاو شباهت دارد؛ پژوهشگری که وقتی آزمایشی شکست می‌خورد، مسیر خود را تغییر می‌دهد.
همین رفتار شاخه‌ای اهمیت زیادی دارد. اگر یک آزمون اولیه نتایج ناامیدکننده‌ای برگرداند، سامانه از کنار شکست عبور نمی‌کند. مسیر را عوض می‌کند، پروتکل‌ها را تغییر می‌دهد یا فرضیه‌ای تازه را امتحان می‌کند. چرخه‌های کوتاه پیشرفت، چرخش‌های ناگهانی و بن‌بست‌های گاه‌به‌گاه در هسته این موتور پژوهش خودکار تعبیه شده‌اند. این سیستم اسکریپت‌های لازم را می‌نویسد، آن‌ها را اجرا می‌کند، داده‌ها را بررسی می‌کند و خروجی‌ها را به تصویرسازی و روایت علمی تبدیل می‌کند. کل این چرخه، از ابتدا تا انتها، می‌تواند به شکل خودکار انجام شود.
برای آزمون آی‌سی‌ال‌آر، برگزارکنندگان مطلع بودند که برخی ارسال‌ها به کارگاه ممکن است با ماشین تولید شده باشند، اما نمی‌دانستند کدام موارد چنین هستند. مقاله ماشین‌نوشته پذیرفته‌شده بر روش‌هایی برای بهبود تعمیم‌پذیری در شبکه‌های عصبی تمرکز داشت. هرچند داوران کارگاه به آن امتیازی بالاتر از حد نصاب معمول دادند، مقاله به مرحله انتشار کامل در کنفرانس نرسید؛ نویسندگان و میزبانان از پیش توافق کرده بودند که موارد پذیرفته‌شده در این آزمایش را پس بگیرند.
با این حال، همین موفقیت محدود در کنار محدودیت‌های آشکار قرار می‌گیرد. از میان سه ارسال، فقط یکی به آستانه پذیرش رسید. پژوهشگران خود ساکانا هیچ‌یک از این آثار را آماده ارائه در کنفرانس اصلی ندانستند. نسخه ۲ نیز به معنای مطلق، ارتقایی بی‌ابهام نسبت به نسخه قبلی نیست: وقتی مسائل به‌صورت محدود تعریف شده‌اند و قالب‌های آماده وجود دارد، نسخه قدیمی گاهی عملکرد بهتری نشان می‌دهد. سامانه جدید برای کاوش مسائل باز و کم‌تعریف طراحی شده است و در چنین کاوشی، نرخ شکست نیز بالاتر می‌رود.
ریسک‌های عملی نیز تصویر را پیچیده‌تر می‌کنند. وقتی یک هوش مصنوعی به‌طور خودکار کد می‌نویسد و اجرا می‌کند، ممکن است فرمان‌های ناخواسته را فراخوانی کند یا خطرات امنیتی ایجاد کند. به همین دلیل، تیم توصیه می‌کند آزمایش‌ها در کانتینرهای ایزوله مانند داکر اجرا شوند. دانشمند هوش مصنوعی نسخه ۲ به‌صورت متن‌باز در گیت‌هاب منتشر شده، اما به سخت‌افزار قابل‌توجهی نیاز دارد؛ از جمله پردازنده‌های گرافیکی انویدیا و دسترسی به مدل‌های زبانی بزرگ. بنابراین هنوز چیزی نیست که بیشتر آزمایشگاه‌ها بتوانند در یک بعدازظهر آزاد راه‌اندازی کنند.
خودکارسازی طراحی آزمایش و پیش‌نویس مقاله یک نقطه عطف فنی چشمگیر است، اما جایگزینی برای علم بازتولیدپذیر و داوری‌شده توسط همتایان نیست.
پس در نهایت به کجا رسیده‌ایم؟ هوش مصنوعی اکنون می‌تواند بسیار فراتر از جست‌وجوی ادبیات پژوهشی و نگارش پیش‌نویس کمک کند؛ این فناوری قادر است با کمترین راهنمایی انسانی، ایده پیشنهاد دهد و آن‌ها را آزمایش کند. با این حال، خروجی خودکار و کشف قابل اعتماد دو مقوله متفاوت‌اند. بازتولیدپذیری، تخصص دامنه‌ای و داوری شکاکانه همتایان همچنان ستون‌های پژوهش معتبر باقی می‌مانند، هرچقدر هم الگوریتم هوشمندانه باشد. مسئله مهم بعدی این است که دانشمندان انسانی و این سامانه‌ها چگونه با هم کار خواهند کرد و آیا این همکاری می‌تواند معیارهای علم قابل اتکا را ارتقا دهد یا نه.
.avif)
نظر بگذارید
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفر باشید.