ماموریت هرا چگونه راز برخورد دارت با دیمورفوس را می گشاید

فضاپیمای هرا برای بررسی آثار برخورد دارت به سیارک دیمورفوس به سامانه دیدیموس رسیده است. این ماموریت با نقشه‌برداری دقیق و سنجش جرم و ساختار سیارک، به بهبود روش‌های دفاع سیاره‌ای کمک می‌کند.

.
ماموریت هرا چگونه راز برخورد دارت با دیمورفوس را می گشاید

5 دقیقه

دنبال کردن در گوگل

تصور کنید روی جهانی به‌اندازه یک سنگ‌ریزه، جای زخمی دیده شود. کوچک است، اما حرف‌های زیادی برای گفتن دارد. آن زخم دیمورفوس است، عضو کوچک‌تر یک جفت سیارکی دوتایی که ناسا در سال ۲۰۲۲ عمداً به آن برخورد کرد. حالا فضاپیمای هرا از آژانس فضایی اروپا به آنجا رسیده تا داستانی را بخواند که در غبار و سنگ نوشته شده است.

هرا که تقریباً هم‌اندازه یک خودروی کوچک است، در فاصله حدود ۲۵ تا ۳۰ کیلومتری سامانه دیدیموس حرکت می‌کند. این فضاپیما وارد مرحله نخست شناسایی شده است؛ همان بررسی محتاطانه‌ای که ماموریت‌ها پیش از نزدیک‌تر شدن انجام می‌دهند. تصاویر و اندازه‌گیری‌هایی که اکنون گردآوری می‌شوند، مبنای همه آزمایش‌های بعدی خواهند بود؛ از نقشه‌برداری زخم‌های سطحی گرفته تا سنجش واکنش مدار و شکل سیارک به برخوردی با سرعت بسیار بالا.

چرا این موضوع اهمیت دارد؟ چون ناسا در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۲ فضاپیمای دارت، با جرم ۵۸۰ کیلوگرم، را با سرعتی بیش از ۶ کیلومتر بر ثانیه به‌سوی دیمورفوس فرستاد. برخورد، توده‌ای از مواد را به فضا پرتاب کرد که هزاران کیلومتر گسترده شد و مدار دیمورفوس را حدود ۳۳ دقیقه کوتاه‌تر کرد. این روش که «برخورد جنبشی» نام دارد، توانایی تغییر مسیر یک سیارک را نشان داد. اما پرسش‌های مهمی نیز به‌وجود آورد: آیا دارت دهانه‌ای ایجاد کرد یا سطح سیارک را درهم شکست و جابه‌جا کرد؟ جرم واقعی این قمرک چقدر بود؟ چرا تغییر مدار از پیش‌بینی مدل‌ها بیشتر بود؟

ماموریت هرا آژانس فضایی اروپا، نخستین ماموریت بشر برای کاوش یک سامانه سیارکی دوتایی است. این ماموریت بررسی نزدیکی از سیارک دیمورفوس انجام می‌دهد؛ سیارکی که پیش‌تر مدارش بر اثر برخورد جنبشی فضاپیمای دارت ناسا تغییر کرده است.

ماموریت هرا پاسخ‌دادن به این پرسش‌هاست. این فضاپیما محل برخورد را با جزئیاتی بی‌سابقه نقشه‌برداری می‌کند، اندازه‌گیری‌های دقیقی از جرم و ساختار درونی سیارک به‌دست می‌آورد و بررسی می‌کند که مواد پرتاب‌شده چگونه در فضا پراکنده شده‌اند. دو ماهواره مکعبی به‌اندازه جعبه کفش از هرا جدا می‌شوند و در فاصله‌ای نزدیک‌تر پرواز می‌کنند تا دیدگاه‌هایی فراهم کنند که هرا از موقعیت بلندتر خود نمی‌تواند با ایمنی به‌دست آورد. این مجموعه، یک آزمایش جسورانه را به دانشی معنادار و تکرارپذیر برای دفاع سیاره‌ای تبدیل می‌کند.

هدایت فضاپیما در یک سامانه دوتایی کوچک هیچ شباهتی به گردش در مدار یک سیاره ندارد. گرانش نزدیک دیدیموس و دیمورفوس بسیار ضعیف است: گرانش سنگ بزرگ‌تر حدود ۴۰ هزار برابر و گرانش عضو کوچک‌تر حدود ۲۰۰ هزار برابر ضعیف‌تر از گرانش زمین است. حرکت در مداری دایره‌ای و هموار عملی نیست؛ هرا در عوض مسیری هماهنگ از بخش‌های تقریباً مستقیم را دنبال می‌کند و هنگام حرکت پیرامون این دو جرم، مسیرهایی مستطیلی‌شکل می‌پیماید. سرعت خالص آن نسبت به سامانه باورنکردنی کم است و به حدود ۱۲ سانتی‌متر بر ثانیه می‌رسد. آهسته و ایمن. اگر موتور پیشران از کار بیفتد، هرا به بیرون رانده می‌شود، نه به‌سوی برخورد. مصرف سوخت نیز پایین می‌ماند.

فضاپیمای هرا آژانس فضایی اروپا، در چارچوب ماموریت دفاع سیاره‌ای، در حال نزدیک‌شدن به سیارک دیمورفوس پوشیده از تخته‌سنگ دیده می‌شود. 

این مانورها از تجربه‌های ماموریت روزتا بهره می‌گیرند و مرکز کنترل ماموریت در دارمشتات هدایت عملیات را بر عهده دارد. کنترل‌کنندگان هر روز حدود هشت ساعت از زمین با هرا ارتباط برقرار می‌کنند و فرمان‌ها را از طریق شبکه‌ای از آنتن‌های فضای دوردست در آرژانتین، اسپانیا و استرالیا می‌فرستند. متخصصان پویایی پرواز همواره موقعیت هرا را دقیق‌تر می‌کنند و سیگنال‌های رادیویی و داده‌های تله‌متری را به تصمیم‌های هدایت در مقیاس سانتی‌متر و ساعت تبدیل می‌کنند.

مرحله بعد، نزدیک‌تر شدن به هدف است. فضاپیما مسیرهای محدودتری را دنبال خواهد کرد که گاهی به شکل پاپیون یا مجموعه‌ای از کمان‌های هذلولی توصیف می‌شوند و آن را به فاصله‌ای نزدیک به ۲۰ کیلومتر می‌رسانند. از آنجا ابزارها می‌توانند عوارض سطحی، میدان‌های تخته‌سنگی و شکل دهانه یا فروریزشی را که دارت ایجاد کرده است، تفکیک کنند. در این مرحله برآورد جرم دقیق‌تر می‌شود و دانشمندان سرانجام می‌توانند مدل‌های رقیب را با واقعیت پیچیده دیمورفوس بسنجند.

این پژوهش‌ها صرفاً نظری نیستند. اگر بشر روزی با جرمی خطرناک در نزدیکی زمین روبه‌رو شود، باید بداند آیا برخورد جنبشی به‌طور قابل‌اعتماد همان نتیجه‌ای را می‌دهد که فیزیک پیش‌بینی می‌کند. آیا مواد پرتاب‌شده اثر برخورد را تقویت کردند؟ آیا تخلخل درونی یا ساختار توده‌ای از آوار نتیجه را تغییر داد؟ هرا ممکن است نشان دهد برخی مدل‌ها درست از آب درآمده‌اند، برخی دیگر ناقص بوده‌اند و چند مورد نیز کاملاً اشتباه بوده‌اند.

این ماموریت نخستین بررسی نزدیک از یک سامانه واقعی سیارکی دوتایی است. هرا یک نمایش چشمگیر را به آزمایشگاهی علمی تبدیل می‌کند که در پهنه‌ای چندمیلیون‌کیلومتری از فضا گسترده شده است. ما می‌آموزیم چگونه آثار برخورد را بخوانیم، چگونه بدون گذاشتن ترازو روی یک جرم آسمانی وزنش را بسنجیم و چگونه رقصی ظریف را پیرامون زمزمه‌های گرانشی هماهنگ کنیم.

هرا ماه‌ها صرف تبدیل تصاویر خام و داده‌های رادیویی به پاسخ خواهد کرد. فعلاً فقط نظاره می‌کند و ما نیز همراهش هستیم. زیرا موضوع فقط یک سنگ در منظومه شمسی نیست؛ این ماموریت تمرینی است برای محافظت از سیاره‌ای که هنوز باید چیزهای زیادی درباره کوچک‌ترین تهدیدهایش بیاموزد.

فرشاد واحدی
به دنیای علم خوش اومدی! من فرشاد هستم، کنجکاو برای کشف رازهای جهان و نویسنده مقالات علمی برای آدم‌های کنجکاو مثل خودت!

نظر بگذارید

نظرات

هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفر باشید.