نخستین نمای نزدیک هرا از دیدیموس؛ پرسش هایی درباره برخورد

فضاپیمای هرا نخستین تصویر نزدیک از سامانه سیارکی دوتایی دیدیموس را فرستاده است؛ تصویری که اثرات احتمالی برخورد دارت و نقش آن در دفاع سیاره‌ای را روشن‌تر می‌کند.

.
نخستین نمای نزدیک هرا از دیدیموس؛ پرسش هایی درباره برخورد

4 دقیقه

دنبال کردن در گوگل

این منظره شبیه چشم‌اندازی ماه‌مانند اما با چهره‌ای خشن و پرشخصیت است: تخته‌سنگ‌های دندانه‌دار، پشته‌های عجیب و سطحی که پیش از این هرگز ندیده بودیم. نخستین نمای نزدیک هرا از سامانه دیدیموس فقط یک عکس را پر نمی‌کند، بلکه پرسش‌هایی تازه درباره این مطرح می‌سازد که برخوردهای شدید چگونه جهان‌های کوچک را دگرگون می‌کنند.

فضاپیمای هرا متعلق به آژانس فضایی اروپا، نخستین نمای دقیق خود را از دیدیموس و همراه کوچک آن، دیمورفوس، به زمین فرستاده است. این تصویر که دوربین قاب‌بردار تک‌رنگ هرا از فاصله تقریبی ۶۰ کیلومتری ثبت کرده، دیمورفوس را بیشتر در سایه نشان می‌دهد، در حالی که دیدیموس بسیار بزرگ‌تر، با قطر حدود ۷۸۰ متر، با بافت و پیچیدگی شگفت‌انگیزی آشکار شده است. پیش‌تر، ماموریت دارت نمایی از سمتی از دیدیموس را نشان داده بود که رو به برخورد پیش‌رو قرار داشت. این بار با سوی دیگر آن روبه‌رو هستیم؛ جایی که حس یک جهان تازه را منتقل می‌کند.

دانشمندان بلافاصله شگفت‌زده شدند. پاتریک میشل، پژوهشگر اصلی ماموریت هرا، گفت: «وای». کلمه‌ای کوتاه، اما واکنشی بزرگ. این تصویر وجود یک پشته مرکزی در امتداد استوا را که قبلا دیده شده بود تایید می‌کند، اما آشنایی در همین نقطه تمام می‌شود: سطح با تخته‌سنگ‌ها، دهانه‌هایی در اندازه‌های گوناگون و ساختارهایی که شبیه شیارها یا پشته‌های برجسته‌اند و از میان زمین‌چهره عبور می‌کنند، پوشیده شده است. صحنه آشفته است؛ اما از نوعی که برای علم ارزشمند است.

نخستین نمای نزدیک هرا از سامانه سیارکی دوتایی دیدیموس که دوربین قاب‌بردار تک‌رنگ سیارکی آن از فاصله ۶۰۰ کیلومتری ثبت کرده و نمایی تازه از سیارک بزرگ‌تر، دیدیموس، ارائه می‌دهد. سیارک کوچک‌تر دیمورفوس عمدتا در سایه پنهان است. این جرم کوچک‌تر در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۲ هدف برخورد فضاپیمای دارت ناسا قرار گرفت و مدارش به دور دیدیموس تغییر کرد. 

آشفته، چون همین آشفتگی می‌تواند ثبت و ضبطی از برخورد ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۲ دارت باشد؛ برخوردی که به‌طور عمدی دیمورفوس را هدف گرفت. فضاپیمای ۵۸۰ کیلوگرمی دارت ناسا با سرعت حدود ۶.۱ کیلومتر بر ثانیه به این قمرک ۱۵۱ متری کوبید و دوره مداری آن به دور دیدیموس را حدود ۳۳ دقیقه کوتاه کرد؛ نمایشی روشن از اینکه انسان می‌تواند مسیر اجرام آسمانی را اندکی تغییر دهد. اما برخوردها فقط مدارها را عوض نمی‌کنند، بلکه مواد را به بیرون پرتاب می‌کنند. آیا مواد پرتاب‌شده از دیمورفوس توانسته‌اند شکاف تقریبا یک کیلومتری را طی کنند و سطح دیدیموس را با خاک‌سنگ و سنگ‌های تازه بپوشانند؟

تیم هرا این احتمال را جدی می‌داند. مایکل کوپرز، دانشمند ماموریت، اشاره می‌کند که احتمالا مقدار چشمگیری از آوار و ذرات در جریان برخورد از دیمورفوس بلند شده و بخشی از آن مواد ممکن است روی سطح دیدیموس فرود آمده باشد. اکنون یکی از معماهای اصلی برای دانشمندانی که تصاویر هرا را با دقت بررسی می‌کنند، تشخیص این است که کدام عوارض از آغاز شکل‌گیری وجود داشته‌اند و کدام‌ها حاصل مواد پرتابی برخورد هستند.

ماموریت هرا آژانس فضایی اروپا نخستین ماموریت بشر برای کاوش یک سامانه سیارکی دوتایی است. 

اهمیت موضوع واقعی و عملی است. فراتر از کنجکاوی‌های سیاره‌شناسی، هرا بخشی از تلاشی گسترده‌تر برای تبدیل آزمایش چشمگیر دارت به یک روش دفاعی قابل اتکا است. دارت ثابت کرد که روش برخورد جنبشی می‌تواند مسیر یک سیارک را تغییر دهد. هرا زنجیره‌های دهانه‌ای را نقشه‌برداری می‌کند، میدان‌های تخته‌سنگی را اندازه می‌گیرد و با ارتفاع‌سنج لیزری خود، توپوگرافی سه‌بعدی می‌سازد تا نشان دهد تکانه و قطعات پراکنده چگونه جرم را در سراسر این سامانه بازتوزیع کرده‌اند. همین دانش تفاوت میان یک نمایش موفقیت‌آمیزِ تک‌موردی و ابزاری کالیبره‌شده برای حفاظت از زمین را رقم می‌زند.

نماهای نزدیک هرا کمک می‌کنند داستان موفقیت منفرد دارت به یک راهبرد قابل پیش‌بینی و آزموده‌شده برای دفاع سیاره‌ای تبدیل شود.

هرا با استفاده از ارتفاع‌سنج لیزری خود، سطح دیمورفوس را پویش می‌کند.

تصاویر و داده‌های بیشتری در راه است. هرا پس از سفری دو ساله به سامانه‌ای در فاصله تقریبی ۱۹۷ میلیون کیلومتری زمین رسید و اکنون برای پیمایش‌های منظم و بررسی متمرکز محل برخورد دارت آماده می‌شود. قرار است تصاویر تازه و با وضوح بالاتر به‌زودی، در ۲۵ نوامبر، منتشر شوند؛ تصاویری که جزئیات دقیق‌تری از هر دو جرم و میدان آوار میان آن‌ها را آشکار خواهند کرد.

در حال حاضر، این تصویر مانند فصل نخستِ کنجکاوی‌برانگیز یک روایت علمی است: سیارکی که هم آشنا به نظر می‌رسد و هم به شکلی عجیب دگرگون شده، همراهی که در سایه پنهان مانده و ماموریتی علمی که باید سطح را مثل بایگانی یک رویداد تازه و پرقدرت بخواند. آن شیارها چه داستانی تعریف می‌کنند؟ چه مقدار از شخصیت دیدیموس به دست رویارویی خشن همراه کوچک‌ترش نوشته شده است؟ به‌زودی پاسخ را خواهیم فهمید.

نگار بابایی
من نگارم، عاشق آسمون و کشف ناشناخته‌ها! اگر مثل من از دیدن تلسکوپ و کهکشان‌ها ذوق‌زده می‌شی، مطالب من رو از دست نده!

نظر بگذارید

نظرات

هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفر باشید.