سرخرگها را مثل شلنگ باغ تصور کنید: انعطافپذیر، مقاوم و آماده تحمل فشارهای ناگهانی. حالا تصور کنید ذرات زبر بهآرامی سطح لاستیکی آن را بسایند. رگها کمکم سفت میشوند، قلب برای پمپاژ خون بیشتر به زحمت میافتد و خطر افزایش مییابد.
این تصویر به درک یافتههای شگفتانگیز گروهی از پژوهشگران دانشکده پزشکی آنشوتز دانشگاه کلرادو کمک میکند: پروتئینی کلیوی که کمتر شناخته شده و TMEM174 نام دارد، ظاهراً با کنترل فسفات از رگهای خونی محافظت میکند. با از دست رفتن این محافظت، کلسیم در دیواره رگها رسوب میکند. نتیجه در مدلهای حیوانی، مرگ زودتر است؛ فرایندی که در حیواناتی با رژیم غذایی سرشار از فسفات، سریعتر پیش رفت.
فسفات بیضرر به نظر میرسد. این ماده در گوشت، لبنیات، مغزها و غلات کامل وجود دارد. فسفات در غذاهای فراوریشده نیز به شکل افزودنی پنهان است و روده آن را کارآمدتر از فسفات طبیعی جذب میکند. اما وقتی فسفات برای مدتی طولانی در خون باقی بماند، دردسر آغاز میشود: سلولهای ماهیچه صاف در دیواره رگها هویت خود را تغییر میدهند و رفتاری شبیه سلولهای استخوانساز پیدا میکنند. بلورهای فسفات کلسیم شکل میگیرند، انعطافپذیری از بین میرود و رگهای خونی دچار رسوب کلسیم میشوند.
در مرکز این زنجیره واکنشها، سازوکاری برای حفظ تعادل در کلیه قرار دارد. NPT2A، ناقلی روی سلولهای لولههای کلیوی، حدود سهچهارم فسفات پالایششده را دوباره جذب میکند و به جریان خون بازمیگرداند. به نظر میرسد پروتئین تازهتوجهبرانگیز TMEM174 مانند ترمزی برای این فرایند عمل میکند. پژوهشگران نشان دادهاند که TMEM174 به NPT2A متصل میشود و فعالیت آن را کاهش میدهد. در نبود TMEM174، بازجذب فسفات بیش از حد افزایش مییابد. فسفات اضافی در خون، رسوب کلسیم در رگها را سرعت میبخشد و طول عمر را کاهش میدهد، بهویژه در رژیم غذایی سرشار از فسفات.

ما هنوز کاملاً نمیدانیم این اتفاق چگونه رخ میدهد، اما بهنوعی TMEM174 باعث ناپایداری NPT2A میشود. ماکوتو میازاکی، دکترای تخصصی و نویسنده ارشد پژوهش، گفت. این توضیحی ظریف است: پای عامل تثبیتکننده را از میان بردارید تا دستگاه درست کار نکند.
چرا باید بیرون از آزمایشگاه هم به این موضوع اهمیت داد؟ چون اضافهبار فسفات برای مبتلایان به بیماری مزمن کلیه (CKD) خطری فرضی نیست. کلیههای سالم معمولاً میتوانند فسفات اضافی را دفع کنند، اما کلیههای بیمار قادر به این کار نیستند. پرفسفاتخونی، یعنی بالا بودن مداوم فسفات خون، در بیماری مزمن کلیه شایع است و ارتباطی قوی با رسوب کلسیمی دارد که پزشکان در رگهای این بیماران مشاهده میکنند. اگر فعالیت TMEM174 در افراد مختلف متفاوت باشد، یا کمبود ژنتیکی آن با اختلال عملکرد کلیه همراه شود، خطرهای قلبیعروقی میتواند بسیار بیشتر باشد.
این یافته یک نکته کاربردی هم دارد. در آزمایشهای حیوانی، کاهش فسفات رژیم غذایی بخشی از آسیب را در حیوانات فاقد TMEM174 کمتر کرد. دریافت فسفات را کم کنید تا روند ساییدگی کندتر شود. بنابراین، محدود کردن غذاهای فراوریشده سرشار از فسفات، مانند نوشابهها، گوشتهای فراوریشده و برخی غذاهای فوری، شاید برای افراد مفید باشد؛ هرچند الگوی کلی تغذیه و عملکرد کلیه هم در این موضوع نقش دارند. فسفات در مواد غذایی بسیار فراوان است، بنابراین برای افرادی که کلیههایشان توان دفع کمی دارند، تغییر رژیم غذایی بهتنهایی ممکن است کافی نباشد.
از نظر درمانی، TMEM174 مسیر تازهای را پیش رو میگذارد. اگر بتوان داروهایی ساخت که اثر این پروتئین را تقلید کنند یا عملکرد NPT2A در بازجذب فسفات را کاهش دهند، کلیهها ممکن است فسفات بیشتری را بهجای بازگرداندن به جریان خون، از راه ادرار دفع کنند. این رویکرد میتواند در کنار داروهای متصلشونده به فسفات و توصیههای تغذیهای موجود، راهبردی مکمل برای بیماری مزمن کلیه باشد. پژوهشگران قصد دارند ارتباط TMEM174 را با دیگر پروتئینها و هورمونهای تنظیمکننده فسفات بررسی کنند و دریابند چرا در بیماری کلیوی، رسوبات کلسیم بهسادگی رگها را هدف میگیرند.
میازاکی میگوید کشف تنظیمکنندهای که پیشتر ناشناخته بود، پس از یک قرن پژوهش درباره فسفات غیرمنتظره است و همین شگفتی فرصتی تازه ایجاد میکند. پرسشهای بعدی بر انسان متمرکزند: آیا تفاوت در TMEM174 بخشی از خطر قلبیعروقی مشاهدهشده در بیماران را توضیح میدهد؟ و آیا میتوان این دانش را به زندگیهایی سالمتر و طولانیتر تبدیل کرد؟
هر ماده مغذی باید در تعادل باشد. به نظر میرسد این ماده هم مدیری پشت صحنه دارد که از حضورش خبر نداشتیم.
.avif)




نظر بگذارید
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفر باشید.