8 دقیقه
وقتی پرده بر وستروس فرو افتاد
بازی تاجوتخت (Game of Thrones) ردپای فرهنگیای برجای گذاشت که معدود مجموعههای تلویزیونی توانستهاند به آن دست یابند؛ با این حال پرده پایانی سریال همچنان بین بینندگان، منتقدان و حتی بازیگران اختلافنظر ایجاد میکند. اخیراً سوفی ترنر، بازیگر نقش سانسا استارک، بحث را دوباره داغ کرد و اشاره کرد که بسیاری از بازیگران از شیوه پایانبندی و شکلگیری قوسهای شخصیتی خود رضایت نداشتند. این اظهارات در حالی مطرح میشود که طرفداران و منتقدان هنوز میراث فصل نهایی HBO را بررسی و نقد میکنند.
ترنر گفت که شخصاً از پایان سانسا راضی بود—قصهای که با استقلال شمال و برجسته شدن اراده و اختیار سانسا به اوج رسید—اما او هم تصریح کرد که این خوشنودی در میان اعضای کست نمونهای خاص بوده است. بهنظر او برخی از همکارانش احساس کردند داستانهایشان کوتاه آمد یا بهطرزی نامطلوب نوشته شد. این بیان صریح بازتاب نارضایتیهای قبلیای است که از سوی همبازیها مانند کانلت هیل مطرح شده؛ بازیگری که بهصراحت از خروج ناگهانی واریس (Varys) و انتخابهای نویسندگی مرتبط با آن انتقاد کرده است.
این واکنشها نشان میدهد که بحث درباره پایانبندیِ یک مجموعه بزرگ تلویزیونی فقط محدود به واکنش عمومی نیست؛ بلکه درونِ تولید و میان افرادی که سالها زمان و انرژی صرف شکلدهی کاراکترها کردهاند نیز چالشی جدی وجود دارد. موضوعاتی مانند انتظار طرفداران، سرمایهگذاری عاطفی تماشاگران، و تعامل میان متن منبع (رمانهای جورج آر.آر. مارتین) و تصمیمات سازندگان تلویزیونی، همه در بروز چنین واکنشهایی نقش داشتهاند.
زمینه: پایانها، انتظارات و انتخابهای خالقان
هیچ فصل پایانیای قادر نیست تمام مخاطبان را راضی نگه دارد، اما پایان بازی تاجوتخت از آن جهت برجسته است که با مقیاسی عظیم و شکاف میان متن مکتوب و تکمیل تلویزیونی روبهرو بود. برخلاف مجموعههایی که بر اساس برنامه زمانی خالقان به پایان میرسند، این سریال زمانی از رمانهای جورج آر.آر. مارتین جلو زد که هنوز همه جزئیات پایان کتابها مشخص نشده بود و بنابراین تکیه گستردهای بر دید و ارزیابی شو رانرها (showrunners) شد.
در چنین شرایطی، تصمیمگیری درباره جهتگیری روایی و نحوهبندآمیزی قوسهای شخصیتها به سرعت به مسائل بحثبرانگیزی بدل شد. تجربههایی مشابه در تاریخ تلویزیون وجود دارد: مجموعههایی مانند Lost یا How I Met Your Mother نیز هنگامی که مخاطبان احساس کردند پاداش روایی بهطرز ناکافی پرداخت شده است، با بازخورد منفی گستردهای مواجه شدند. این نمونهها درس روشنی برای درامهای سریالی و پرهزینه دارند: اگر سالها سرمایهگذاری عاطفی طرفداران وجود داشته باشد، باید پرداخت نهایی روایت هم با همان دقتِ ساختِ پیشزمینه و فورم روایی تطابق داشته باشد.
از منظر سازندگان، انتخاب بین حفظ مخاطب فعلی، احترام به منبع مکتوب، و ارائه پایانبندیهای خودمختار تلویزیونی همیشه پیچیده است. در مورد بازی تاجوتخت، عدم تطابق کامل میان چشمانداز جورج آر.آر. مارتین و لحن نهایی که توسط تیم نویسندگی و تولید ارائه شد، به اختلافنظرها دامن زد. این موضوع نه تنها بحث درباره کیفیت فصل آخر را تشدید کرد، بلکه پرسشهای فلسفیتری درباره اقتباس، خلاقیت و مسئولیت هنرمند در برابر طرفداران را هم به میان آورد.
از منظر روایتشناسی، شرط اصلی یک پایان موفق این است که «بازپرداخت» (payoff) احساسی و منطقی با «ساختار» و «بسط» پیشین متن هماهنگ باشد. وقتی این هماهنگی از بین میرود، حتی جلوههای بصری بزرگ، طراحی لباس برجسته یا لحظات تکبهتک کاراکترها نمیتواند بهطور کامل خلأِ کشفِ منطقی در روایت را پر کند. در نتیجه، نقدهای وارده به فصل نهایی اغلب متوجه سرعتگیرهای روایی، شتابزدگی در تصمیمهای مهم شخصیتها، و کاهش فرصت برای پرداختن به پیامدهای بلندمدت اتفاقات است.
پشت صحنه، واکنش طرفداران و ایده ادامهها
واکنشهای پشت دوربین به اندازه افکار و پستهای طرفداران اهمیت دارد. دیدگاه متوازن ترنر—رضایت نسبت به سرنوشت سانسا اما تردید درباره بازگشت احتمالی به دنیای وستروس—به پوشش رسانهای عمق میبخشد. او هشدار داده که احیای مجموعه یا ساخت دنباله ممکن است یا پاداشدهنده باشد یا تلاش بیحاصل برای بازسازی جاذبهای که یکبار اتفاقی تولیدی شبیه به صاعقه در بطری رقم زد و قابل تکرار نیست.
با وجود گزارشها درباره برنامههای جورج آر.آر. مارتین و HBO برای پروژههای پیدرپی—از جمله اسپینآفها و پیشدرآمدها—اظهارات ترنر یادآور ریسکهای گسترش فرنچایز است. تولید ادامهها یا اسپینآفها میتواند به تقویت میراث یک دنیای داستانی کمک کند، اما در عین حال میتواند آن را تخریب کند اگر خلاقیت، کیفیت فیلمنامه و احترام به منطق داخلی جهان اثر قربانیِ صرفاً کسب مخاطب و بهرهبرداری تجاری شوند.
طرفداران هنوز متنها، طراحی لباسها و حتی زبان بدن شخصیتها را در صحنههای پایانی موشکافی میکنند؛ اشتیاق جامعه طرفداری باعث شده بحثها در پادکستها، تالارهای اینترنتی مانند Reddit و ویدئو essays در یوتیوب همچنان جریان داشته باشد. این سطح از تحلیل نشان میدهد مجموعههایی مثل بازی تاجوتخت چگونه به یک «متن فرهنگی» تبدیل میشوند که نه تنها برای تماشای سرگرمی، بلکه برای بحثهای طولانیمدت درباره روایت، قدرت و سیاست اجتماعی نیز مورد استفاده قرار میگیرند.
از منظر صنعت تلویزیون، Thrones استانداردهای جدیدی برای ارزشهای تولیدی سینمایی، فیلمبرداری اپیزودیک، و کار با بازیگران گروهی (ensemble cast) تعریف کرد. حتی منتقدانی که از فصل پایانی ناراضیاند نیز اذعان دارند که سریال در بهکارگیری طراحی صحنه، لباس، جلوههای ویژه و ساخت تعلیق روایی تأثیرگذار بوده است؛ چالش آن است که چگونه این مزایا را با پایانبندیِ رضایتبخش و روایتمحور تلفیق کنیم.
مقایسهها و چشمانداز انتقادی
در مقایسه با دیگر درامهای پرآوازه، بازی تاجوتخت در ساخت جهان و طراحی کاراکترها بسیار موفق بود، اما زمانی که نیاز به بستهشدنِ روایی با حرکات سریع و تعیینکننده بود، لغزشهایی مشاهده شد. آثاری مانند The Sopranos یا Breaking Bad توانستند قوسهای شخصیت را با پرداخت تماتیکِ قوی و هماهنگ به پایان برسانند؛ در حالی که در برخی موارد Thrones گاهی عظمت بصری را بر منطق احساسی اولویت داد.
این امر هیچگاه دستاوردهای فنی و هنری سریال را نفی نمیکند؛ طراحی لباس، مقیاس تولید و لحظاتی که واقعاً پیروزیهای شخصیتی را نمایش میداد، همچنان نقاط برجستهای در کارنامه مجموعهاند. اما اختلافات درباره پایانبندی، نحوه اجرای تصمیمات مهم و کمبود زمان برای پرداختن به پیامدهای بلندمدت، باعث شد بحث درباره کیفیت کلی اثر هرگز کاملاً فروکش نکند.
تاریخنگار سینما، مارکو ینسن، معتقد است که همین جنجالها بخشی از میراث بلندمدت Thrones را تشکیل میدهند. او میگوید: «پایانهای جنجالی معمولاً اهمیت فرهنگی یک مجموعه را تثبیت میکنند؛ بحث و جدل باعث میشود سریال در حافظه عمومی زنده بماند. به این ترتیب، یک پایان بحثبرانگیز ممکن است به اندازه یک پایان مورد تحسین عمومی اهمیت داشته باشد.»
آشکار است که دیدگاه ترنر درباره بازگشت—تنها در صورت ارائه فیلمنامهای «استثنایی»—بازتابدهنده یک گرایش کلی در صنعت سرگرمی است: بازیگران امروز خواهان متون معنادار و بهخوبی پرداخته شدهاند، نه صرفاً گسترش برند و بهرهبرداری تجاری. در دورهای که استودیوها با جستجوی دنیاهای محبوب برای اسپینآف و دنباله، تلاش میکنند مخازن درآمدی بلندمدت بسازند، مورد Thrones بهعنوان نمونهای آموزشی برای نویسندگان و تهیهکنندگان خواهد بود که چگونه باید بین خدمت به طرفداران و حفظ کیفیت داستانی تعادل ایجاد کنند.
از منظر استراتژیک، ادامه یا بازآفرینی یک فرنچایز بزرگ مستلزم ارزیابی دقیق عناصر اصلی است: چه عناصری از داستان و جهانشناسی باید حفظ شوند، چه چیزهایی قابل تغییراند، و کدام خلاقیتها میتوانند به معنای واقعی به توسعه روایت کمک کنند. مطالعه موردی بازی تاجوتخت نشان میدهد که تصمیمات زودهنگام درباره پایانبندی و چگونگی ارتباط آن با فصلهای پیشین نقش تعیینکنندهای در نحوه دریافت عمومی و حرفهای اثر دارند.
در نهایت، منازعه بر سر فصل پایانی بازی تاجوتخت همچنان باز است. اظهارات ترنر لایه جدیدی به این گفتوگو میافزاید: رضایت برای برخی، ناامیدی برای دیگران، و پرسشی ادامهدار درباره اینکه چگونه مجموعههای بزرگ باید داستانهای بلندمدت را محترم بشمارند و به انتظارات طرفداران پاسخ دهند بدون اینکه از کیفیت روایی خود بکاهند.
منبع: smarti
ارسال نظر