داروی آرتریت؛ امید تازه برای افسردگی مقاوم به درمان

وقتی داروهای ضدافسردگی رایج دیگر اثر نمی‌کنند، باید به کجا رو آورد؟ برای حدود یک‌سوم افراد مبتلا به اختلال افسردگی اساسی، پاسخ تا امروز این بوده است: هیچ گزینه قابل اتکایی وجود ندارد. یک کارآزمایی کوچک و تازه، مسیر غیرمنتظره‌ای را نشان می‌دهد؛ یک داروی آرتریت که التهاب را آرام می‌کند.

توسیلیزوماب، یک پادتن مونوکلونال که برای مسدود کردن گیرنده اینترلوکین ۶ (IL-6R) در بیماری‌هایی مانند آرتریت روماتوئید استفاده می‌شود، در یک مطالعه چهار هفته‌ای اثبات مفهوم روی ۳۰ نفر آزمایش شد؛ افرادی که افسردگی آن‌ها به درمان‌های استاندارد پاسخ نداده بود. پیش از آغاز کارآزمایی، همه شرکت‌کنندگان در آزمایش خون نشانه‌هایی از التهاب داشتند.

تفاوت‌ها آن‌قدر چشمگیر بود که توجه پژوهشگران را جلب کند. بیمارانی که توسیلیزوماب دریافت کردند، در مقایسه با گروه دارونما، بهبود بیشتری در شدت افسردگی، خستگی، اضطراب و کیفیت زندگی نشان دادند. در پایان مطالعه، ۵۴ درصد از گروه توسیلیزوماب، یعنی هفت نفر، معیارهای بهبودی کامل را داشتند؛ در حالی که این رقم در گروه دارونما ۳۱ درصد، یعنی پنج نفر، بود.

چرا ممکن است یک داروی ضدالتهاب بتواند علائم خلقی را کاهش دهد؟ IL-6 یک سیتوکین پیش‌التهابی است؛ پیام‌رسانی بسیار کوچک که به هدایت پاسخ‌های ایمنی کمک می‌کند. در برخی بیماران، التهاب پایدار و خفیف به نظر می‌رسد با علائم افسردگی درهم‌تنیده باشد. توسیلیزوماب با مسدود کردن پیام‌رسانی IL-6 یکی از این مسیرهای التهابی را خاموش می‌کند و ممکن است پیام‌های ایمنی گسترده‌ای را که بر مغز اثر می‌گذارند، کاهش دهد.

این کارآزمایی از این ایده حمایت می‌کند که برای زیرگروهی از بیماران، هدف گرفتن التهاب می‌تواند به اندازه هدف گرفتن انتقال‌دهنده‌های عصبی اهمیت داشته باشد.

نکته مهم این است که بیشترین سود را افرادی بردند که مطالعه را با سطوح بالاتری از یک نشانگر زیستی التهاب آغاز کرده بودند. این موضوع راهی برای شخصی‌سازی درمان پیشنهاد می‌کند: ابتدا آزمایش، سپس درمان. این رویکرد هدفمند، یعنی انتخاب بیمارانی که بر اساس زیست‌شناسی بدنشان بیشترین احتمال پاسخ را دارند، یکی از نوآورانه‌ترین ویژگی‌های این مطالعه است.

اما ملاحظات را نباید نادیده گرفت. این کارآزمایی کوچک بود و توان کافی برای اثبات قطعی اثربخشی نداشت؛ نتایج نیز در شاخص‌های اصلی به معنی‌داری آماری نرسیدند. این یک آزمایش مرحله اولیه بود که طراحی شد تا مشخص کند آیا این نشانه ارزش پیگیری دارد یا نه. پاسخ فعلا مثبت است؛ اما گام بعدی ضروری، انجام کارآزمایی‌های بزرگ‌تر و طولانی‌تر است.

آزمایش یک داروی موجود مزیت عملی دارد. توسیلیزوماب دارویی تاییدشده برای اختلالات ایمنی است و پروفایل ایمنی شناخته‌شده‌ای دارد؛ موضوعی که اگر مطالعات آینده سودمندی آن را تایید کنند، می‌تواند مسیر دریافت مجوزهای درمانی را کوتاه‌تر کند. در این کارآزمایی، طی دوره کوتاه درمان، عارضه جانبی قابل توجهی در میان شرکت‌کنندگان گزارش نشد.

این یافته‌ها که در نشریه جاما سایکایاتری منتشر شده‌اند، به مجموعه رو به رشدی از شواهد درباره ارتباط التهاب خفیف و افسردگی می‌افزایند. آن‌ها همچنین بر یک حقیقت ناخوشایند تاکید می‌کنند: افسردگی یک بیماری واحد نیست. افسردگی مجموعه‌ای از وضعیت‌های زیستی هم‌پوشان است که ممکن است ابزارهای متفاوتی بخواهد؛ داروهای ضدافسردگی برای برخی افراد، و درمان‌های تعدیل‌کننده ایمنی برای برخی دیگر.

مراقبت شخصی‌سازی‌شده، وعده اصلی این مسیر است. اما برای رسیدن به آن، به مطالعات بزرگ‌تری نیاز داریم که بررسی کنند چه کسانی سود می‌برند، این سود تا چه مدت ادامه دارد، و آیا دستاوردها در جمعیت‌های متنوع‌تر نیز پایدار می‌مانند یا نه. تنها در آن زمان پزشکان خواهند دانست که آیا مهار التهاب می‌تواند به راهبردی رایج برای بیمارانی تبدیل شود که بیش از همه به آن نیاز دارند.