6 دقیقه
یک قاتل خاموش و باستانی بیسروصدا از شکافهای پزشکی مدرن عبور میکند. باکتری عامل تب تیفوئید قرنها در سایه تاریخ بشر حرکت کرده است. امروز این بیماری دیگر در کشورهای ثروتمند تیتر اصلی خبرها نیست، اما در بخشهای بزرگی از آسیا و آفریقا همچنان بهطرزی سرسختانه شایع است و درمان آن روزبهروز دشوارتر میشود. پایش ژنتیکی تازه نشان میدهد سویههای مسئول این بیماری در برابر تقریبا همه آنتیبیوتیکهای خوراکی که به آنها تکیه داریم، در حال مقاوم شدن هستند.
چرا این موضوع اکنون اهمیت دارد
بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹، پژوهشگران ژنوم ۳٬۴۸۹ ایزوله سالمونلا تیفی را که در نپال، بنگلادش، پاکستان و هند جمعآوری شده بود توالییابی کردند. الگو کاملا روشن بود: تیفی با مقاومت دارویی گسترده، یا اکسدیآر، در حال گسترش است و در برخی مناطق حتی از سویههای غیرمقاوم پیشی میگیرد. تیفی اکسدیآر در برابر داروهای قدیمی خط اول مانند آمپیسیلین و کلرامفنیکل، داروهای خط دوم مانند فلوروکینولونها و حتی سفالوسپورینهای نسل سوم مقاومت نشان میدهد. در نتیجه، گزینههای خوراکی بسیار اندکی باقی میماند.
متخصصان سلامت عمومی نگراناند، زیرا وقتی درمانهای خوراکی از کار میافتند، درمانهای وریدی در بیمارستان تنها راه باقیمانده است. این درمانها گران هستند، به زیرساخت پزشکی نیاز دارند و در بسیاری از مناطق بهسادگی در مقیاس کافی در دسترس نیستند. معادله تلخ است: اگر تب تیفوئید درمان نشود، نرخ مرگومیر موارد بیماری میتواند تا ۲۰ درصد برسد.
خزش آرام به سوی عفونتهای درمانناپذیر
مقاومت یکشبه پدیدار نشد. در دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰، جهشهایی که اثربخشی فلوروکینولونها را کاهش میدادند، در سراسر جنوب آسیا و کشورهای نزدیک بهسرعت افزایش یافتند. تا سال ۲۰۱۶، پاکستان نخستین طغیان تیفوئید اکسدیآر را گزارش کرد. طی چند سال، همان ژنوتیپ در آن کشور غالب شد. مطالعه ژنومی سال ۲۰۲۲ هشدار داد که جهشهای ایجادکننده مقاومت به آزیترومایسین، آخرین گزینه خوراکی که بهطور گسترده در دسترس است، اکنون در حال گسترشاند.
آیا در آستانه از دست دادن همه آنتیبیوتیکهای خوراکی برای تیفوئید هستیم؟ این یک احتمال واقعی است. همان مطالعه از نزدیک به ۲۰۰ مورد ثبتشده انتقال بینالمللی سویههای مقاوم از سال ۱۹۹۰ خبر داد. مواردی در جنوب شرق آسیا، شرق و جنوب آفریقا، بریتانیا، ایالات متحده و کانادا شناسایی شده است. سفر و تجارت جهانی، مقاومت محلی را به تهدیدی جهانی تبدیل میکند.
جیسون اندروز، پژوهشگر بیماریهای عفونی در دانشگاه استنفورد، گفت: «سرعتی که سویههای بسیار مقاوم اس. تیفی در سالهای اخیر با آن پدیدار و منتشر شدهاند، واقعا نگرانکننده است و ضرورت گسترش فوری اقدامات پیشگیرانه را برجسته میکند، بهویژه در کشورهایی که بیشترین خطر را دارند.»
نقشهای از جهان که مناطقی را که واکسیناسیون علیه تیفوئید در آنها توصیه میشود برجسته کرده است. (مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها)
پیشگیری اهرمی است که هنوز در اختیار داریم
واکسیناسیون و بهبود آب، فاضلاب و بهداشت، قویترین خطوط دفاعی هستند. واکسنهای کونژوگه تیفوئید نهتنها از افراد محافظت میکنند، بلکه انتقال بیماری را در سطح جامعه کاهش میدهند. پاکستان نخستین کشوری بود که ایمنسازی روتین تیفوئید را آغاز کرد؛ کشورهای دیگر نیز در حال پیروی از آن هستند یا برای این کار برنامهریزی میکنند. سازمان جهانی بهداشت تا آوریل ۲۰۲۵ چهار واکسن کونژوگه تیفوئید را پیشتأیید کرد و راه را برای استفاده برنامهای گستردهتر در کشورهای بومی این بیماری گشود.
مدلسازی انجامشده در هند نشان میدهد واکسیناسیون هدفمند کودکان در مناطق شهری میتواند در برخی شرایط، موارد ابتلا و مرگ را بیش از یکسوم کاهش دهد. اما واکسنها فقط زمانی میتوانند شدت بحران را کم کنند که به مکانهایی برسند که بیشترین نیاز را دارند. چالش سیاستگذاری دقیقا همینجاست: تأمین مالی، نظامهای توزیع و اعتماد عمومی.
- مدیریت مصرف آنتیبیوتیک اهمیت دارد: حفظ داروهای موجود، انتخاب و گسترش مقاومت را کند میکند.
- پایش اهمیت دارد: رصد ژنومی، مقاومتهای نوظهور را زودتر شناسایی میکند.
- واکسنها اهمیت دارند: واکسنهای کونژوگه تیفوئید هم بیماری را کاهش میدهند و هم فرصتهای تکامل مقاومت را کمتر میکنند.
تزریق واکسن تیفوئید در یک مدرسه روستایی، شهرستان سن آگوستین، تگزاس. آوریل ۱۹۴۳.
علم درباره گامهای بعدی چه میگوید
پژوهشگران سه اقدام موازی را توصیه میکنند. نخست، پوشش واکسیناسیون در مناطق بومی بیماری باید همین حالا گسترش یابد. دوم، باید در پایش ژنومی سرمایهگذاری شود تا نشانگرهای تازه مقاومت بهسرعت شناسایی شوند. سوم، پژوهش آنتیبیوتیکی باید شتاب بگیرد و درمانهایی توسعه یابند که علیه سویههای اکسدیآر مؤثر باشند. مقاله سال ۲۰۲۲ در لنست مایکروب هشدار داد که اگر جهشهای مقاومت به آزیترومایسین در تبارهای اکسدیآر تثبیت شوند، درمان خوراکی عملا میتواند منسوخ شود.
مقاومت ضدمیکروبی یکی از قاتلان بزرگ جهان است. بر اساس بسیاری از ارزیابیها، این پدیده همین حالا نیز در موارد زیادی بیش از اچآیوی یا مالاریا مرگ ایجاد میکند. کاهش تیفوئید در کشورهای ثروتمند با بهبود بهداشت، اقدامات گسترده سلامت عمومی و همراهی آنتیبیوتیکها به دست آمد. نباید تصور کنیم این موفقیت بدون تلاش فعال و برنامهریزیشده پایدار میماند.
دیدگاه کارشناس
دکتر میرا پاتل، اپیدمیولوژیست بیماریهای عفونی با دو دهه تجربه میدانی، میگوید: «دادههای ژنومی به ما نقشهای میدهند که نشان میدهد مقاومت از کجا میآید و چگونه جابهجا میشود. این اطلاعات به مسئولان سلامت عمومی امکان میدهد پیش از آنکه طغیانها به بحران تبدیل شوند، واکسنها و منابع را هدفمند کنند.» او میافزاید: «با واکسن و پایش میتوانیم زمان بخریم، اما راهحلهای بلندمدت به سرمایهگذاری در سامانههای آب و عوامل ضدمیکروبی تازه نیاز دارند.»
این مطالعه در لنست مایکروب منتشر شد.
جمعبندی
تیفوئید صرفا حاشیهای در تاریخ نیست. این بیماری تهدیدی در حال تکامل است که از شکافهای نظامهای سلامت، پوشش واکسیناسیون و توسعه آنتیبیوتیک سوءاستفاده میکند. مهار سالمونلا تیفی اکسدیآر و مقاوم به آزیترومایسین به اقدام هماهنگ نیاز دارد: پایش قویتر، واکسیناسیون گستردهتر، بهداشت بهتر و احیای مسیر توسعه آنتیبیوتیکها. زمان بهسرعت میگذرد. نهادهای جهانی سلامت، دولتهای ملی، تأمینکنندگان مالی و دانشمندان باید با هم اقدام کنند، پیش از آنکه درمانهای خوراکی به یادگار گذشته تبدیل شوند.
نسخه پیشین این مقاله در ژوئن ۲۰۲۲ منتشر شده بود.
منبع: sciencealert
نظرات
کاNیکس
نقدی: کلیت مطلب درست و نگرانکننده است، اما فقط واکسن رو معجزه نشون دادن کمکی نمیکنه، باید آب و فاضلاب رو هم جدی گرفت.
امیر
تو کلینیک ما موارد مقاومت رو دیدم، درمان سخت میشه، بیمارها بیشتر ضعیف میشن واکسیناسیون واقعا لازمه اما پول و توزیع مشکل بزرگه
بیوانیکس
چقدر قابل اعتمادن این آمارها؟ آیا نمونهگیری کافی بوده یا فقط از چند منطقه خاص قویتر دیده شده؟
دیتاپالس
وای، این جدیه؟ فکر نمیکردم تیفوئید بتونه دوباره اینقدر خطرناک بشه... داروها دارن تموم میشن؟!
ارسال نظر