ریلمنیدین؛ داروی فشار خون با نشانه های ضدپیری و طول عمر

تصور کنید برای کنترل فشار خون بالا قرصی مصرف کنید و سال‌ها بعد، در آزمایشگاه مشخص شود که همان دارو بی‌صدا سلول‌ها را به سمت عمر طولانی‌تر سوق می‌دهد. عجیب است، اما پژوهشگران دقیقا چنین نشانه‌ای را درباره ریلمنیدین دیده‌اند؛ دارویی که هم‌اکنون برای درمان پرفشاری خون تجویز می‌شود و در حیوانات، الگوهای سلولی مشابه محدودیت کالری را تقلید می‌کند و طول عمر را افزایش می‌دهد.

مطالعه روی کرم گرد بسیار کوچک سی. الگانس نخستین سرنخ روشن را نشان داد: کرم‌هایی که ریلمنیدین دریافت کردند، بیشتر عمر کردند و در چند شاخص رایج، سالم‌تر به نظر رسیدند. این اثر شبیه همان چیزی بود که دانشمندان هنگام کاهش دریافت غذا، همراه با حفظ مواد مغذی ضروری انتظار دارند؛ پدیده شناخته‌شده محدودیت کالری که در گونه‌های مختلف با افزایش طول عمر ارتباط دارد. این یک تقلیدکننده است، نه یک معجزه. اما تقلیدکننده‌ها هم می‌توانند مفید باشند.

چرا کرم‌ها؟ بله، ساده‌اند، اما بسیار کارآمدند. بسیاری از ژن‌های آن‌ها همتایان قابل تشخیصی در پستانداران دارند، بنابراین راهی سریع برای بررسی این موضوع فراهم می‌کنند که آیا یک ماده شیمیایی مسیرهای پیری را در جهت درست تحت تاثیر قرار می‌دهد یا نه. پس از آزمایش‌های کرمی، مطالعات روی بافت موش انجام شد و در آنجا نیز پس از درمان با ریلمنیدین، ردپاهای محدودیت کالری در فعالیت ژن‌های کلیه و کبد دیده شد. همان مسیرهای مولکولی که به کاهش دسترسی به انرژی پاسخ می‌دهند، فعال شده بودند.

یکی از بازیگران کلیدی، گیرنده‌ای به نام نیش-۱ بود. وقتی این گیرنده حذف شود، مزایای ریلمنیدین برای طول عمر از بین می‌رود. وقتی دوباره بازگردانده شود، این مزایا برمی‌گردند. چنین وابستگی ژنتیکی دقیقا همان نوع شواهدی است که زیست‌پیری‌شناسان به دنبال آن هستند تا بفهمند یک اثر واقعی است یا فقط نویز آزمایشگاهی.

ژوآئو پدرو ماگالیاش، زیست‌پیری‌شناس مولکولی از دانشگاه بیرمنگام و یکی از دانشمندان دخیل در این پژوهش، گفت: «برای نخستین بار توانسته‌ایم در حیوانات نشان دهیم که ریلمنیدین می‌تواند طول عمر را افزایش دهد.» این گفته هم‌زمان بر دو نکته تاکید می‌کند: نتیجه تازه و مهم است، اما هنوز مقدماتی است. کرم‌ها و موش‌ها اطلاعات ارزشمندی می‌دهند، اما انسان نیستند.

از نظر عملی، ریلمنیدین گزینه‌ای جذاب برای استفاده مجدد دارویی است. به صورت خوراکی مصرف می‌شود. از قبل تجویز می‌شود. عوارض جانبی هم دارد؛ تپش قلب، بی‌خوابی و خواب‌آلودگی در تعداد کمی از افراد، اما این عوارض در مقایسه با خطرات ترکیبات آزمایشی که هرگز در بیماران استفاده نشده‌اند، معمولا خفیف هستند. همین موضوع مسیر را برای کارآزمایی‌های آینده هموارتر می‌کند تا بررسی شود آیا این دارو می‌تواند با ایمنی قابل قبول، همان سیگنال‌های ضدپیری را در انسان بازتولید کند یا نه.

با این حال، احتیاط ضروری است. محدودیت کالری در انسان می‌تواند مشکلات واقعی ایجاد کند: نازک شدن مو، سرگیجه و شکنندگی استخوان‌ها. دانشمندان در حال بررسی این پرسش‌اند که آیا داروهایی که مانند محدودیت کالری عمل می‌کنند، یعنی تقلیدکننده‌های محدودیت کالری، می‌توانند بدون آسیب‌های رژیم‌های غذایی افراطی، مزایا را فراهم کنند یا نه. ریلمنیدین با برخی معیارها سازگار است، اما هنوز پرسش‌هایی درباره اثرات بلندمدت و این‌که «فایده» برای گروه‌های سنی و زمینه‌های سلامت مختلف دقیقا چه معنایی دارد، باقی مانده است.

ریلمنیدین تنها داروی آشنایی نیست که برای افزایش طول عمر زیر نظر گرفته شده است. مطالعات مشاهده‌ای درباره متفورمین، داروی رایج دیابت، کاهش مرگ‌ومیر و احتمال بهتر رسیدن به سنین بالاتر را در برخی بیماران مطرح کرده‌اند؛ هرچند چنین تحلیل‌هایی نمی‌توانند رابطه علت و معلولی را ثابت کنند. با این حال، این یافته‌ها به علاقه رو‌به‌رشد به استفاده مجدد از داروهای ایمن و شناخته‌شده به عنوان ابزارهایی برای افزایش دوره سلامت، نه صرفا درمان بیماری، دامن می‌زنند.

پس گام بعدی چیست؟ پژوهش‌های حیوانی بیشتر. مطالعات سازوکاری دقیق‌تر برای ترسیم این‌که ریلمنیدین چگونه متابولیسم سلولی را تغییر می‌دهد. و سپس کارآزمایی‌های انسانی با طراحی دقیق که شاخص‌های مرتبط با پیری را بسنجند: نه فقط این‌که آیا افراد بیشتر عمر می‌کنند، بلکه این‌که آیا سالم‌تر، متحرک‌تر و کمتر دچار ضعف و ناتوانی می‌مانند یا نه.

علم به‌ندرت پاسخ‌های ساده در اختیارمان می‌گذارد. با این حال، این احتمال که یک داروی فشار خون در دسترس بتواند نقش تازه‌ای پیدا کند، یعنی کمک به کند کردن روند پیری و در عین حال پرهیز از هزینه‌های رژیم‌های افراطی، دقیقا همان پیشنهاد عملی و امیدوارکننده‌ای است که دانش پیری‌پژوهی ترجمانی را به جلو می‌راند.