4 دقیقه
آیا تا به حال پیش آمده پس از یک جلسه بیرون بیایید و ناگهان در خیابانی آشنا کاملا احساس سردرگمی کنید؟ استرس میتواند چنین اثری بر مغز بگذارد، نه فقط بر حالوهوای شما. نتایج تازه تصویربرداری تشدید مغناطیسی از دانشگاه روهر بوخوم نشان میدهد هورمون استرس، یعنی کورتیزول، میتواند به معنای واقعی کلمه نقشه عصبیای را که مغز برای مسیریابی از آن استفاده میکند، مبهم کند.
در یک مطالعه تصویربرداری کنترلشده، پیش از آنکه داوطلبان وارد یک چالش جهتیابی مجازی در دستگاه امآرآی شوند، به آنها یا دوز متوسطی از کورتیزول داده شد یا دارونما. نتیجه چشمگیر بود: افرادی که کورتیزول دریافت کرده بودند، به طور مداوم در پیدا کردن مسیر بازگشت به نقطه شروع عملکرد ضعیفتری داشتند.
چهل مرد سالم در این پژوهش شرکت کردند و هر یک در دو روز جداگانه آزمایش شدند. یک روز ۲۰ میلیگرم کورتیزول دریافت کردند و روز دیگر دارونما گرفتند. شرکتکنندگان در حالی که در دستگاه اسکنر دراز کشیده بودند، در یک علفزار مجازی وسیع حرکت میکردند، به ترتیب به چند درخت دست میزدند که پس از تماس ناپدید میشدند، سپس تلاش میکردند بدون مسیر قابل مشاهده به نقطه آغاز برگردند. در برخی آزمونها یک نشانه ثابت، یعنی یک فانوس دریایی، وجود داشت و در برخی دیگر فقط همان نشانههای موقتی درختان در اختیارشان بود.
پس از دریافت کورتیزول، عملکرد شرکتکنندگان در همه شرایط افت کرد. میزان خطاها بیشتر شد. مسیرها کمتر مستقیم بودند. این تغییر رفتاری کاملا روشن بود، فارغ از اینکه مسیر ساده بود یا پیچیده، و چه فانوس دریایی در دید قرار داشت یا نه.
در سطح عصبی، عامل اصلی به امضای سلولهای شبکهای در قشر انتورینال مربوط بود: الگوی شلیک منظم و شبیه نقشه این سلولها پس از قرار گرفتن در معرض کورتیزول ضعیف شد. در محیطهایی که نشانههای ثابت و پایدار وجود نداشت، سیگنال شبکهای تقریبا قابل تشخیص نبود، گویی دستگاه مختصات درونی مغز لکهدار و نامشخص شده باشد.
دکتر عثمان آکان، نویسنده اصلی پژوهش و روانشناس شناختی در دانشگاه روهر بوخوم، میگوید: «در شرایط استرس، مغز توانایی استفاده موثر از نقشههای درونی مسیریابی خود را از دست میدهد.» اسکنها همچنین تغییر دیگری را نشان دادند: افزایش فعالیت در هسته دمی. این الگو به یک تغییر جبرانی اشاره دارد، یعنی حرکت از مسیریابی انعطافپذیر و مبتنی بر نقشه به سمت راهبردهای سادهتر که بر نشانهها یا عادتها تکیه دارند.
سلولهای شبکهای را میتوان مانند نقشهبردار درونی مغز تصور کرد که برای فضا یک چارچوب هندسی میسازد. هسته دمی بیشتر شبیه کسی است که میانبر میزند و وقتی نقشه قابل اعتماد نیست، رفتار را به مسیر دیگری هدایت میکند. به نظر میرسد در حضور کورتیزول، مغز گزینه دوم را ترجیح میدهد.
فراتر از سردرگمی لحظهای، این سازوکار پیامدهای گستردهتری دارد. قشر انتورینال از نخستین نواحیای است که در بیماری آلزایمر آسیب میبیند، و استرس مزمن نیز به عنوان یکی از عوامل خطر شناختهشده برای زوال عقل مطرح است. این مطالعه که در نشریه پیالاواس بیولوژی منتشر شده، مسیر محتملی را نشان میدهد که از طریق آن هورمونهای استرس ممکن است در گذر زمان یک مرکز عصبی آسیبپذیر را ناپایدار کنند.
برای روشن شدن موضوع باید گفت: این آزمایش از یک دوز حاد و کنترلشده کورتیزول استفاده کرده و به تنهایی نمیتواند افت بلندمدت را ثابت کند. اما نشان میدهد یک هورمون با چه سرعتی میتواند مدارهای مسیریابی مغز را بازآرایی کند، در عرض چند دقیقه نه چند سال.
اگر تنها یک دوز کورتیزول بتواند جیپیاس درونی شما را مبهم کند، استرسهای تکرارشونده با نقشههایی که مغزتان هر روز به آنها وابسته است چه خواهند کرد؟
منبع: scitechdaily
ارسال نظر