3 دقیقه
تصور کنید آزمایش خونی وجود داشته باشد که به جای شمردن سالهای تولد، زمزمه ژنها را بخواند و به شما بگوید سلولهایتان چقدر فرسوده شدهاند و بدن با چه سرعتی در حال پیر شدن است. شبیه داستانهای علمی تخیلی به نظر میرسد. اما چنین نیست.
پژوهشگران یک ساعت ترنسکریپتومیک ساختهاند: ابزاری که الگوهای آرانای را رمزگشایی میکند تا نشان دهد کدام ژنها روشن یا خاموش شدهاند. برخلاف ساعتهای اپیژنتیک که نشانههای شیمیایی روی دیانای را دنبال میکنند، این روش به متن فعال سلول گوش میدهد، یعنی واکنشهای فوری، ترمیمها و فرایندهای تخریبی که در بافتها جریان دارند. کوتاهمدت، پویا و مستقیم.
مقیاس این پژوهش چشمگیر است. بیش از ۱۱ هزار نمونه از چهار پستاندار، شامل موش، رت، ماکاک و انسان، در بافتهای گوناگون از خون تا عضله و کبد بررسی شد. همین گستردگی به تیم پژوهشی امکان داد امضاهای بیان ژن را پیدا کند که در گونهها و انواع اندامها تکرار میشوند. به بیان دیگر، پیری ردپایی شگفتانگیز و مشابه روی بدنهای بسیار متفاوت به جا گذاشته است.
برخی ژنها نقش مثبتتری نشان دادند: ژنهایی که در تقسیم سالم سلول و ترمیم بافت نقش دارند، با کندتر شدن پیری مولکولی ارتباط داشتند. در مقابل، ژنهای مرتبط با التهاب و مرگ برنامهریزیشده سلولی، نشانهای از افت سریعتر بودند. وقتی این سیگنالها وارد الگوریتم میشوند، برآوردی از سن زیستی به دست میآید و حتی میتوان خطر مرگومیر را سنجید؛ عملکردی که در نمونههای خون انسان با ساعتهای اپیژنتیک پیشرو برابری میکرد.
پیامدهای کاربردی این دستاورد از هماکنون روشن است. دانشمندان میتوانند از این ساعت برای آزمودن این موضوع استفاده کنند که آیا داروها یا تغییرات سبک زندگی واقعا پیری زیستی را کند میکنند یا نه؛ روشی که بازخوردی سریعتر از انتظار برای نتایج بلندمدت ارائه میدهد. همین ویژگی آن را به ابزاری قدرتمند برای غربالگری مداخلات ضد پیری تبدیل میکند، هرچند جایگزین کارآزماییهای بالینی برای اثبات ایمنی و اثربخشی نیست.
در عین حال، احتیاط علمی سالمی هم وجود دارد. امضاهای ژنی حفظشده نشان میدهند که زیستشناسی واقعی در کار است، اما همبستگی به معنای علیت نیست. آیا این الگوهای بیان ژن عامل پیریاند، پاسخی به آسیبها هستند یا تلاشی از سوی سلولها برای سازگاری؟ متخصصان تأکید میکنند که برخی پاسخهای ژنی ممکن است جبرانی باشند، یعنی سلولها برای حفظ تعادل تلاش میکنند، نه اینکه خودشان علت اصلی زوال باشند.
هنوز کارهای بیشتری باقی مانده است. این ساعت باید در جمعیتهای انسانی متنوعتری آزمایش شود و پژوهشگران میخواهند روشن کنند که کدام زیرسامانههای سلولی را با دقت بیشتری میسنجد. با این حال، تیم پژوهشی با انتشار نتایج خود در نیچر، نقشهای تازه در اختیار این حوزه گذاشته است: اطلس چندبافتی و میانگونهای از پیری مولکولی که میتواند کمک کند مشخص شود پیری چه زمانی و در کجا شتاب میگیرد یا متوقف میشود.
این ابزار تاریخ پایان زندگی شما را نمیگوید. اما شاید به دانشمندان نشان دهد که یک قرص، رژیم غذایی یا عادت تازه، ساعت زیستی شما را به جلو میراند یا به عقب برمیگرداند؛ و همین میتواند شیوه مطالعه پیری را، ژن به ژن، تغییر دهد.
منبع: sciencealert
ارسال نظر