پیشگیری از دیابت و کاهش بیماری های مزمن در پیری

وقتی یک کارآزمایی بالینی که با هدف پیشگیری از دیابت آغاز شده بود، به نقشه راهی برای سالمندی سالم‌تر تبدیل می‌شود، باید به آن توجه کرد. این همان چیزی است که برنامه پیشگیری از دیابت و پیگیری بلندمدت آن، یعنی مطالعه پیامدهای برنامه پیشگیری از دیابت، پس از رصد هزاران شرکت‌کننده برای بیش از بیست سال نشان داده‌اند.

پژوهشگران پرونده‌های ۱٬۱۷۳ نفر را که در کارآزمایی اولیه با وضعیت پیش‌دیابت وارد مطالعه شده بودند، دوباره بررسی کردند. شرکت‌کنندگان به یکی از سه گروه اختصاص یافته بودند: مصرف روزانه دارونما، مصرف روزانه متفورمین یا یک برنامه فشرده سبک زندگی با هدف کاهش دست‌کم ۷ درصد وزن از طریق رژیم غذایی و ورزش. این مداخلات عمدتا در سه سال نخست متمرکز بود، اما سلامت این گروه برای دهه‌ها زیر نظر قرار گرفت.

نکته برجسته فقط کاهش موارد جدید دیابت نیست. آنچه اهمیت بیشتری دارد، الگوی گسترده‌تر نتایج است. افرادی که برنامه سبک زندگی را دنبال کردند، با افزایش سن به‌طور قابل توجهی کمتر دچار تجمع چند بیماری مزمن شدند. به زبان ساده، تغذیه بهتر، تحرک بیشتر و کاهش وزن متعادل ظاهرا توانست بروز یا تشدید مجموعه‌ای از بیماری‌هایی را که معمولا در سال‌های پایانی عمر دیده می‌شوند، به تعویق بیندازد یا کاهش دهد.

اثر این مداخله چقدر بود و پژوهشگران چه چیزهایی را سنجیدند

در کل دوره پیگیری، شرکت‌کنندگانی که در گروه سبک زندگی قرار داشتند، در مقایسه با افرادی که در ابتدا به گروه دارونما اختصاص یافته بودند، ۲۱ درصد کمتر در معرض خطر ابتلا به چندبیماری بودند. در این مطالعه، چندبیماری به معنای داشتن دو یا چند بیماری مزمن بود. برتری گروه سبک زندگی حتی زمانی که خود دیابت از فهرست بیماری‌های مورد بررسی حذف شد نیز پابرجا ماند.

گروه رژیم غذایی و ورزش کمتر احتمال داشت به چند بیماری مزمن مبتلا شود.

این تیم پژوهشی ۱۵ مشکل مزمن را که معمولا با افزایش سن ارتباط دارند، بررسی کرد. این موارد شامل فشار خون بالا، نارسایی قلبی، بیماری عروق کرونر، آریتمی‌ها، افزایش کلسترول، سکته مغزی، آرتریت، آسم، سرطان، بیماری مزمن کلیه، بیماری مزمن انسدادی ریه، زوال عقل از جمله بیماری آلزایمر، افسردگی، پوکی استخوان و دیابت بود. در تحلیل داده‌ها، عوامل مخدوش‌کننده احتمالی مانند سن، جنسیت، نژاد و قومیت، مصرف الکل و شاخص توده بدنی تعدیل شد تا ارتباط میان مداخلات اولیه و پیامدهای سال‌های بعد دقیق‌تر مشخص شود.

همه گروه‌ها در یک مسیر حرکت نکردند. در مقایسه با دارونما، در گروهی که متفورمین دریافت کرده بود تفاوت چشمگیری در میزان چندبیماری در سال‌های بعد دیده نشد. این موضوع نشان می‌دهد که مزیت اضافی، بیش از آنکه به دارو مربوط باشد، به تغییرات سبک زندگی گره خورده است.

با این حال، تصویر کلی همچنان هشداردهنده است. در کل گروه مطالعه، حتی با احتساب افرادی که برنامه سبک زندگی به آن‌ها پیشنهاد شده بود، ۸۵ درصد در طول دوره پیگیری به دست‌کم دو بیماری مزمن مبتلا شدند. عمر طولانی‌تر لزوما به معنای زندگی سالم‌تر نیست. این مطالعه یک پرسش مهم سلامت عمومی را دوباره مطرح می‌کند: چگونه می‌توان دوره بیماری را به سال‌های کوتاه‌تری در پایان عمر فشرده کرد، نه اینکه سال‌های طولانی‌تری را با سلامت ضعیف سپری کنیم؟

پیامدها برای سلامت عمومی و طبابت بالینی

پیشگیری، سودی فراتر از جلوگیری از یک تشخیص واحد دارد. مارسل سالیو از مؤسسه ملی سالمندی این موضوع را چنین جمع‌بندی کرده است که هرچند پیشگیری از دیابت اهمیت حیاتی دارد، کند کردن روند تجمع چند بیماری مزمن می‌تواند پیامدهای گسترده‌تری برای کیفیت زندگی، استقلال فردی و هزینه‌های نظام سلامت داشته باشد. این‌ها همان نتایجی هستند که برای بیماران، خانواده‌ها و نظام‌های سلامت به یک اندازه اهمیت دارند.

سیاست‌گذاران، پزشکان و برنامه‌ریزان سلامت عمومی با یک انتخاب روبه‌رو هستند. یا باید در برنامه‌هایی سرمایه‌گذاری کنند که تغییرات رفتاری پایدار ایجاد می‌کنند، یا پس از بروز بیماری‌ها اتکای بیشتری به درمان‌های پزشکی داشته باشند. این مطالعه استدلالی قانع‌کننده برای سرمایه‌گذاری جدی‌تر در پیشگیری ارائه می‌دهد، به‌ویژه برنامه‌هایی که به افراد کمک می‌کنند کاهش وزن متعادل و پایدار را همراه با تغذیه سالم و فعالیت بدنی منظم تجربه کنند.

این پژوهش در مجله جاما منتشر شده است و نویسندگان درباره نتیجه‌گیری قطعی در مورد رابطه علت و معلولی با احتیاط سخن می‌گویند. پیگیری مشاهده‌ای پس از یک کارآزمایی تصادفی محدودیت‌هایی دارد. با این حال، ارتباط‌های بلندمدت مشاهده‌شده به اندازه‌ای قوی و سازگار هستند که بتوانند بر طبابت و سیاست‌گذاری سلامت اثر بگذارند.

دیدگاه کارشناس

دکتر لنا اورتیز، متخصص طب سالمندی و استاد سلامت جمعیت، برداشت عمل‌گرایانه‌ای ارائه می‌دهد: «تغییرات کوچک روی هم جمع می‌شوند. کاهش ۷ درصدی وزن بدن شاید در نگاه اول چشمگیر به نظر نرسد، اما وقتی با بهبود رژیم غذایی و تحرک روزانه همراه شود، می‌تواند به سال‌هایی با عملکرد بهتر تبدیل شود. بیماران همین را به من می‌گویند: آن‌ها بیش از یک عدد آزمایشگاهی، به تحرک، شفافیت ذهن و استقلال خود اهمیت می‌دهند.»

این نظر بر نکته‌ای تأکید می‌کند که پژوهشگران نیز برجسته می‌دانند: برنامه‌های سبک زندگی سالم قابلیت گسترش، سازگاری و اجرا از طریق نظام‌های سلامت جامعه‌محور را دارند. مانع اصلی اغلب کمبود شواهد نیست، بلکه دسترسی ناکافی و نبود حمایت پایدار است.

جمع‌بندی

برنامه پیشگیری از دیابت و پیگیری بلندمدت آن نشان می‌دهد که یک مداخله زودهنگام و فشرده در سبک زندگی می‌تواند تا دهه‌ها اثرگذار باشد. پیام اصلی کاملا کاربردی است. تشویق به تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم و کاهش وزن قابل دستیابی در میانسالی می‌تواند بار چند بیماری مزمن را در سال‌های بعد کاهش دهد. برای افراد و همچنین برای نظام‌هایی که زیر فشار افزایش بیماری‌های مزمن قرار دارند، این یافته‌ها یادآور آن است که پیشگیری یک سرمایه‌گذاری با بازده بلندمدت است.