4 دقیقه
چشماندازی از دهانههای فروریخته را تصور کنید، نه روی سیارهای دوردست، بلکه پنهان در زیر کیلومترها آب تاریک و پرفشار. عجیب، گسترده، خطرناک و تا همین اواخر تا حد زیادی نادیدنی.
آندریا ورولینو، آتشفشانشناس، همراه با تیمی در دانشگاه پاریس-ساکلی تصمیم گرفت این وضعیت را تغییر دهد. آنها یک الگوریتم تشخیص دهانه را که در اصل با عوارض سطح مریخ آموزش دیده بود، بازطراحی کردند و آن را با دادههای ژرفاسنجی جهانی، یعنی نقشههای توپوگرافی بستر دریا، آموزش دادند. این سامانه در ابتدا ۸۷٬۴۳۵ گزینه احتمالی را علامتگذاری کرد. بیشتر آنها دادههای مزاحم بودند. با پیگیری مداوم و بررسی دقیق انسانی، این انبوه عظیم به ۷۸ کاسه آتشفشانی زیردریایی محتمل کاهش یافت. پنج مورد از آنها پیشتر شناخته شده بودند و در نتیجه ۷۳ ساختار تازه برای علم شناسایی شد.
پراکندگی جهانی کاسههای آتشفشانی که پیشتر ثبت شده بودند.
چرا باید برای ما مهم باشد؟ چون کاسههای آتشفشانی زخمهایی هستند که وقتی یک آتشفشان اتاقک ماگمایی خود را تخلیه میکند و زمین فرو میریزد، بر جای میمانند. روی خشکی، این ساختارها گاهی به پارکهای ملی چشمگیر تبدیل میشوند. اما در زیر اقیانوس میتوانند رویدادهایی عظیم و انفجاری ایجاد کنند: سونامی، موجهای ضربهای و ستونهای خاکستر که به شیوههایی با جو برهمکنش دارند که ما تازه در آغاز نقشهبرداری از آنها هستیم. فوران هونگا تونگا-هونگا هااپای در سال ۲۰۲۲ یادآوری روشنی بود؛ انفجاری زیردریایی که موجهای فشار را تا جو بالایی فرستاد و در فاصلهای بسیار دور از خاستگاه خود خسارت ایجاد کرد.
این عوارض تازه گزارششده که جزئیات آنها در نشریه ارتباطات زمین و محیط زیست (۲۰۲۶) منتشر شده، صرفا یک شمارش ساده نیستند. آنها نقشه آتشفشانخیزی زیردریایی را از نو شکل میدهند. پیش از این مطالعه، کمتر از ۳۰ کاسه آتشفشانی زیردریایی فهرست شده بود. اگر این ۷۳ گزینه تأیید شوند، فهرست شناختهشده بیش از سه برابر خواهد شد و مبنایی بسیار گستردهتر برای ارزیابی خطر و مطالعه زمینشناسی فراهم میکند.
نقشهای که کاسههای آتشفشانی تازه را نشان میدهد.
پراکندگی این یافتهها بسیار گویاست. هشت مورد در امتداد پشتههای میاناقیانوسی قرار دارند، جایی که صفحههای تکتونیکی از هم دور میشوند؛ نه مورد در کمانهای آتشفشانی جای گرفتهاند؛ و ۶۱ مورد بهطور شگفتآوری در محیطهای درونصفحهای یا داخلی، مانند زنجیرههای کوههای دریایی، دیده میشوند نه در مرزهای منظم صفحهها. این الگو نشان میدهد تشکیل کاسه آتشفشانی زیردریایی فقط به سناریوهای کلاسیکِ لبه صفحهها محدود نیست و شاید لازم باشد فرضیات ما درباره مکان وقوع آتشفشانخیزی انفجاری در اعماق اقیانوس بازنگری شود.
گروه ورولینو ادعا نکرده است که این عوارض در حال حاضر فعال و فورانزا هستند. این مطالعه آگاهانه معیاری محافظهکارانه تعیین میکند: چارچوبی شفاف و تکرارپذیر که با در دسترس قرار گرفتن دادههای ژرفاسنجی با وضوح بالاتر میتواند دقیقتر شود. با این حال، تیم پژوهشی هفت مورد از کاسههای آتشفشانی تازه را بهعنوان اهداف اولویتدار مشخص کرده است، زیرا عمق، شکل و موقعیت آنها را برای پایش خطر و اکتشافات آینده بسیار مهم میکند.
این کشف فهرست کاسههای آتشفشانی زیردریایی شناختهشده را سه برابر میکند و روشی باز و قابل ارتقا برای یافتن موارد بیشتر ارائه میدهد.
این یافتهها پیامدهای عملی دارند. ما نمیتوانیم چیزی را که از وجودش بیخبریم پایش کنیم. شناسایی این ساختارهای فروریزشی زیردریایی به دانشمندان کمک میکند تصمیم بگیرند حسگرها را کجا نصب کنند، بررسیهای زیردریایی را به کدام مناطق هدایت کنند و مدلهای سونامی و فوران آتشفشانی را دقیقتر سازند. همچنین پرسشهایی تازه درباره سامانههای آتشفشانی مطرح میکند که پیشتر خاموش تصور میشدند؛ پژوهشهای جدید نشان میدهد برخی آتشفشانهای بستر دریا که «منقرض» پنداشته میشدند، ممکن است آرامآرام دوباره با ماگما پر شوند.
این مقاله بر فرایند بیش از کمال تأکید دارد. الگوریتم دهها هزار شکل را علامتگذاری کرد، سپس انسانها و زمینشناسی ادامه کار را انجام دادند. همین همکاری انسان و ماشین اهمیت دارد؛ الگوریتمها سرعت کشف را بالا میبرند، اما نگاه متخصص است که نشانه واقعی را از نویز جدا میکند. با بهبود مجموعهدادههای ژرفاسنجی و پیشرفت فناوریهای اکتشاف، این فهرست تکامل خواهد یافت. فعلا کف اقیانوس شگفتی بزرگی را آشکار کرده و همراه با آن، درک دقیقتری از جاهایی به دست داده است که شاید شوکهای آتشفشانی زیردریایی بعدی از آنجا آغاز شوند.
.avif)
نظر بگذارید
نظرات (3)
خوبه ولی یه نکته؛ ۶۱ تا تو محیط درونصفحهای؟ یعنی کلی تئوری باید تجدیدنظر شه. احساس میکنم هم محافظهکار بودن و هم شاید کمی اغراق، نه؟
واقعا همهی این ۷۳ تا قابل اتکاان؟ الگوریتم کلی هزاران شکل زد بعد آدمی فیلتر کرد، خوب ولی چطور از نویز جدا شدن؟ نمونه بررسی شده دیدن؟
واو، فکرش را نمیکردم کف اقیانوس اینقدر پر از «زخم» باشه. ۷۳ تا جدید؟! هم هیجان دارم هم یه حس ترس عجیب… باید بیشتر پایش بشه