آیا مکمل کراتین می تواند به درمان افسردگی کمک کند؟

ظرف آشنای پودر کراتین را روی قفسه باشگاه تصور کنید. دهه‌هاست که این مکمل وعده افزایش قدرت در تمرینات و ریکاوری سریع‌تر را می‌دهد. حالا پژوهشگران بالینی می‌پرسند آیا همین مولکولی که سوخت عضله را تامین می‌کند، می‌تواند خلق‌وخو را هم اندکی بهتر کند یا نه.

کارآزمایی‌های کوچک بالینی، نشانه‌های نامنظم

دانشمندان دانشگاه اتاوا به‌تازگی کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی‌شده و کنترل‌شده موجود را بررسی کردند تا ببینند آیا مصرف مکمل کراتین می‌تواند علائم افسردگی را کاهش دهد یا خیر. آن‌ها آزمایش تازه‌ای انجام ندادند. در عوض، شش گزارش را مرور کردند که در مجموع پنج کارآزمایی تصادفی، دوسوکور را در کره جنوبی، ایالات متحده، برزیل، اسرائیل و هند توصیف می‌کرد.

نمونه تجمیعی در آغاز شامل ۲۳۸ نفر بود. ۱۲۶ شرکت‌کننده کراتین دریافت کردند و ۱۱۲ نفر دارونما گرفتند. میانگین سن حدود ۳۶ سال بود و بیشتر شرکت‌کنندگان زن بودند. دو کارآزمایی فقط زنان را وارد مطالعه کرده بودند. چهار کارآزمایی بر اختلال افسردگی اساسی تمرکز داشت و یک مطالعه دوره‌های افسردگی در اختلال دوقطبی را بررسی کرد. از آنجا که هر کارآزمایی از طراحی، مدت‌زمان و شاخص‌های پیامد متفاوتی استفاده کرده بود، مرورگران هر مطالعه را جداگانه ارزیابی کردند و نتایج را در یک فراتحلیل واحد ادغام نکردند.

نتایج یکدست نبود. دو کارآزمایی مزایای نسبتا بزرگ و از نظر بالینی معناداری نشان دادند. هر دو نشانه مثبت از مطالعاتی به دست آمد که روی زنان مبتلا به اختلال افسردگی اساسی انجام شده بود. در یک کارآزمایی، افزودن روزانه پنج گرم کراتین به داروی ضدافسردگی اسیتالوپرام پس از هشت هفته، در مقایسه با اسیتالوپرام همراه با دارونما، کاهش بیشتری در نمره‌های افسردگی ایجاد کرد. اندازه اثر گزارش‌شده در آن مطالعه قابل توجه بود و نرخ بهبودی در میان افرادی که کراتین مصرف کرده بودند بالاتر بود. کارآزمایی دیگری کراتین را در کنار درمان شناختی رفتاری به کار برد و باز هم در مقایسه با درمان همراه با دارونما، بهبود بیشتر علائم را گزارش کرد.

اما سه کارآزمایی دیگر برتری روشنی نشان ندادند. یکی از آن‌ها کراتین را در افرادی بررسی کرد که افسردگی‌شان به دارو مقاوم بود و هر دو دوز روزانه پنج و ده گرم را بدون مشاهده فایده آزمایش کرد. مطالعه‌ای روی دختران نوجوان نیز با چند برنامه دوز مصرفی، تغییر معناداری در خلق‌وخو گزارش نکرد. همچنین کارآزمایی‌ای که افراد مبتلا به اختلال دوقطبی را در فازهای افسردگی وارد مطالعه کرده بود، نتوانست بهبود نشان دهد.

نشانه‌های ایمنی محدود اما قابل توجه بودند. دو شرکت‌کننده مبتلا به اختلال دوقطبی که کراتین دریافت کرده بودند دچار هیپومانیا یا مانیا شدند؛ موضوعی که نشان می‌دهد در اختلالات خلقی با ویژگی‌های طیف دوقطبی باید این خطر با دقت در نظر گرفته شود. در سایر موارد، عوارض جانبی معمولا خفیف بود و بیشتر به شکایت‌های گوارشی محدود می‌شد.

یک مکمل ورزشی چگونه ممکن است بر خلق‌وخو اثر بگذارد؟

همین پرسش بخش زیادی از کنجکاوی علمی را شکل می‌دهد. کراتین از طریق سامانه کراتین کیناز در ذخیره و تنظیم انرژی سلولی نقش دارد و به سلول‌ها کمک می‌کند آدنوزین تری‌فسفات یا ATP را بازسازی کنند؛ مولکولی که انرژی کارهای بیوشیمیایی را فراهم می‌کند. مغز اندامی بسیار پرمصرف از نظر انرژی است. اگر مدیریت انرژی سلولی دچار اختلال شود، مدارهای عصبی تنظیم‌کننده خلق‌وخو ممکن است آسیب‌پذیر شوند.

چند خط شواهد این ایده را قابل قبول می‌کند. مطالعاتی که از طیف‌سنجی رزونانس مغناطیسی استفاده کرده‌اند، تغییر در سوخت‌وساز کراتین را در برخی افراد مبتلا به اختلالات خلقی ثبت کرده‌اند. آزمایش‌های حیوانی نشان می‌دهد کراتین می‌تواند بر سامانه‌های انتقال‌دهنده عصبی، از جمله دوپامین و سروتونین، اثر بگذارد؛ دو سامانه‌ای که در راهبردهای کنونی درمان افسردگی نقش محوری دارند. تفاوت‌های جنسیتی مشاهده‌شده در مطالعات روی جوندگان نیز می‌تواند توضیح دهد چرا کارآزمایی‌هایی که بیشتر شرکت‌کنندگان آن‌ها زن بوده‌اند، نشانه‌های قوی‌تری نشان داده‌اند.

با این حال، همبستگی به معنای علیت نیست. یافتن سطح پایین‌تر یا تغییر‌یافته کراتین مغز در افراد مبتلا به افسردگی ثابت نمی‌کند که مصرف کراتین به‌طور قابل اعتماد علائم را کاهش می‌دهد. افسردگی از شبکه‌ای پیچیده از ژنتیک، محیط، التهاب، تغییرات غدد درون‌ریز و مدارهای عصبی پدید می‌آید. کراتین ممکن است یک اهرم کوچک باشد یا در بیشتر موقعیت‌های بالینی اساسا بی‌اثر بماند.

شواهد باید در کجا تقویت شوند؟

مرورگران تاکید می‌کنند که کارآزمایی‌های موجود کوچک، کوتاه‌مدت و ناهمگون بوده‌اند. بیشتر آن‌ها هشت هفته طول کشیده‌اند. اندازه نمونه‌ها برای تشخیص اثرات متوسط اما از نظر بالینی مهم، توان آماری کافی نداشته است. کیفیت مطالعات متفاوت بود: دو کارآزمایی خطر سوگیری پایینی داشتند، در حالی که سه مطالعه درباره روش‌های تصادفی‌سازی و مدیریت داده‌های ازدست‌رفته نگرانی‌هایی ایجاد کردند. زنان بیش از حد در نمونه‌ها حضور داشتند، بنابراین تعمیم یافته‌ها به مردان هنوز زود است.

برای عبور از یک فرضیه جذاب به توصیه بالینی، پژوهشگران به کارآزمایی‌های بزرگ‌تر و طولانی‌تر نیاز دارند که جمعیت‌های متنوع و شاخص‌های پیامد استاندارد را دربر بگیرند. پرسش‌های کلیدی این است که آیا کراتین به‌عنوان درمان کمکی در کنار داروهای ضدافسردگی استاندارد یا روان‌درمانی موثر است، آیا ورزش یا رژیم غذایی اثر آن را تغییر می‌دهد، و آیا دوزهای متفاوت یا برنامه‌های بارگیری کراتین نتیجه‌ها را عوض می‌کند یا نه. اندازه‌گیری کراتین مغز با طیف‌سنجی در طول کارآزمایی‌ها می‌تواند تغییرات علائم را به سازوکارهای زیستی پیوند دهد.

شکاف فوری دیگر به ایمنی در اختلال دوقطبی مربوط است. موارد بروز مانیا ناشی از درمان در دو شرکت‌کننده یادآوری می‌کند که مداخله‌ای که شاید به افسردگی تک‌قطبی کمک کند، می‌تواند خلق‌وخو را در افراد مستعد تغییر فاز دوقطبی بی‌ثبات سازد. هر کارآزمایی آینده که افراد مبتلا به بیماری‌های طیف دوقطبی را وارد مطالعه کند، باید پایش دقیق ایمنی را در طراحی خود بگنجاند.

دیدگاه کارشناس

دکتر لورا مندس، روان‌داروشناس بالینی در یک بیمارستان آموزشی بزرگ، می‌گوید: «این ایده که یک مکمل ساده متابولیک بتواند خلق‌وخو را تعدیل کند جذاب است، چون هم پشتوانه سازوکاری دارد و هم این مکمل به‌طور گسترده در دسترس است. اما فرضیه‌های جذاب می‌توانند گمراه‌کننده باشند. ما به کارآزمایی‌های دقیق نیاز داریم که هم علائم و هم زیست‌شناسی مغز را اندازه‌گیری کنند. تا آن زمان، پزشکان باید کراتین را یک درمان کمکی آزمایشی بدانند، نه جایگزینی برای درمان‌های اثبات‌شده.»

نکته او کاربردی است. کراتین ارزان است و به‌طور گسترده فروخته می‌شود. همین ترکیب افراد را به خوددرمانی وسوسه می‌کند، به‌ویژه کسانی که به دنبال تسکین سریع‌تر هستند. با این حال، مصرف خودسرانه و کنترل‌نشده خطر ایجاد می‌کند، به‌خصوص برای افرادی که چند داروی روان‌پزشکی مصرف می‌کنند یا سابقه اختلال دوقطبی دارند.

جمع‌بندی

نتیجه نهایی، خوش‌بینی محتاطانه همراه با خویشتنداری است. شواهد فعلی، کراتین را بیشتر به‌عنوان گزینه‌ای جذاب برای پژوهش‌های آینده مطرح می‌کند، نه درمانی تاییدشده برای افسردگی. دو کارآزمایی کوچک سود قابل توجهی یافتند، اما سه مطالعه دیگر چنین نتیجه‌ای نداشتند. پشتوانه زیستی وجود دارد: کراتین از انرژی سلولی پشتیبانی می‌کند و ممکن است بر انتقال‌دهنده‌های عصبی درگیر در خلق‌وخو اثر بگذارد. اما ناهماهنگی نتایج، اندازه نمونه‌های کوچک و پرسش‌های ایمنی باعث می‌شود راهنماهای بالینی نتوانند مصرف روتین آن را توصیه کنند.

در حال حاضر، پزشکان و بیماران باید کراتین را یک اولویت پژوهشی بدانند. کارآزمایی‌های تصادفی بزرگ‌تر، پیگیری طولانی‌تر و پایش دقیق ایمنی مشخص خواهد کرد که آیا آن ظرف پودر واقعا می‌تواند از کیف‌های باشگاه وارد عمل بالینی روان‌پزشکی شود یا نه. هر فردی که به مصرف کراتین فکر می‌کند باید با ارائه‌دهنده خدمات سلامت خود مشورت کند و از تغییر خودسرانه داروهای روان‌پزشکی بپرهیزد.