کاهش چشمگیر سطح تستوسترون مردان جهان در پنج دهه اخیر

تصور کنید یک آزمایش خون نشان دهد سطح تستوسترون شما نصف مقداری است که پدربزرگتان داشته است. شگفت‌آور است، نه؟ این همان نشانه‌ای است که از بازتحلیل گسترده داده‌های هورمونی چندین دهه به دست آمده است: میانگین سطح تستوسترون مردان به شکل چشمگیر و با سرعتی بالا کاهش یافته است.

پژوهشگران داده‌های شش مطالعه بلندمدت را که سطح هورمون‌ها را از سال ۱۹۷۲ تا ۲۰۱۹ دنبال کرده بودند، تجمیع کردند. در هر شش مجموعه داده، الگوی یکسانی دیده شد: کاهش پیوسته تستوسترون. وقتی اعداد با هم ترکیب شدند، میانگین تستوسترون کل در میان مردان طی این بیش از چهار دهه حدود ۵۴٪ کاهش نشان داد. این افت به طور متوسط معادل بیش از یک درصد کاهش در هر سال است و به نظر می‌رسد سرعت آن حوالی آغاز قرن جدید بیشتر شده باشد. این یافته در نشست سالانه انجمن اروپایی تولیدمثل انسانی و جنین‌شناسی ارائه شد و روزنامه گاردین نیز آن را پوشش داد.

بر اساس داده‌های ۱۱۸٬۵۹۳ شرکت‌کننده از چندین کشور، میانگین تستوسترون کل در میان مردان بین سال‌های ۱۹۷۲ تا ۲۰۱۹ حدود ۵۴٪ کاهش یافته است.

چرا این موضوع اهمیت دارد؟ تستوسترون فقط به میل جنسی مربوط نیست. این هورمون در تولید اسپرم، حفظ عضله و استخوان، تنظیم متابولیسم، شکل‌گیری سطح انرژی و حتی تأثیرگذاری بر خلق‌وخو نقش دارد. کاهش گسترده این هورمون در سطح جمعیت می‌تواند پیامدهایی جدی برای سلامت عمومی داشته باشد و باروری مردان، خطر بیماری‌های مزمن و سلامت روان را تحت تأثیر قرار دهد.

پژوهشگران هشدار می‌دهند که کاهش میانگین سطح هورمون به معنای تشخیص بیماری در تک‌تک افراد نیست. با این حال، جابه‌جایی رو به پایین در مقیاس جمعیتی یک هشدار روشن برای سلامت عمومی است. این موضوع پرسش‌هایی جدی درباره تغییرات محیط زندگی، سبک زندگی و وضعیت پزشکی ما در نیم‌قرن گذشته مطرح می‌کند.

چاقی و بیماری‌های متابولیک در صدر فهرست عوامل احتمالی قرار دارند. بافت چربی آنزیم آروماتاز را بیان می‌کند؛ آنزیمی که تستوسترون را به استروژن تبدیل می‌کند. همچنین شرایطی مانند مقاومت به انسولین و سندرم متابولیک تولید طبیعی هورمون را تضعیف می‌کنند. نویسندگان برآورد می‌کنند افزایش نرخ چاقی و دیابت شاید بتواند حدود یک‌چهارم تا نیمی از کاهش مشاهده‌شده را توضیح دهد.

اما چاقی ممکن است تمام ماجرا نباشد. پژوهشگران به مواد شیمیایی مختل‌کننده غدد درون‌ریز اشاره می‌کنند؛ ترکیباتی که در عملکرد سیستم‌های هورمونی اختلال ایجاد می‌کنند و در بسیاری از پلاستیک‌ها، محصولات آرایشی، آفت‌کش‌ها و شوینده‌های خانگی یافت می‌شوند. این عوامل می‌توانند به شکل ظریف و تدریجی نحوه تولید، جابه‌جایی و دریافت هورمون‌ها در بدن را تغییر دهند. در کنار این موارد، تغییرات گسترده‌تر محیطی نیز مطرح است: افزایش دما و دیگر دگرگونی‌های اکولوژیک ممکن است نقشی داشته باشند، هرچند شواهد مربوط به اثرات اقلیمی بر هورمون‌های تولیدمثلی مردان هنوز مقدماتی است.

از نظر روش‌شناسی، این پژوهش یک فراتحلیل است: تیم تحقیق نتایج چند مطالعه طولی مستقل را با هم ترکیب کرد تا دقت افزایش یابد و روندهای بلندمدتی شناسایی شوند که شاید در یک مطالعه منفرد از چشم پنهان بمانند. در مجموع، این تحلیل شامل داده‌های ۱۱۸٬۵۹۳ مرد از چندین کشور بود. نکته مهم این است که هر مطالعه بررسی‌شده شواهدی از کاهش ارائه کرده بود و همین موضوع احتمال واقعی بودن این روند را تقویت می‌کند، نه اینکه آن را صرفا یک ناهنجاری در یک مجموعه داده بدانیم.

درباره علت‌ها اتفاق نظر کامل وجود ندارد. برخی کارشناسان معتقدند افزایش چاقی و اختلالات متابولیک می‌تواند بخش عمده یا حتی تمام این افت را توضیح دهد و اشاره به مواد شیمیایی یا تغییرات اقلیمی بدون وجود پیوندهای علّی قطعی، زودهنگام است. در مقابل، تیم پژوهش تأکید می‌کند که احتیاط منطقی است: حتی بدون اثبات قطعی، کاهش تماس با مواد شیمیایی بالقوه زیان‌آور و توجه به سلامت متابولیک، اقداماتی معقول در حوزه سلامت عمومی محسوب می‌شوند.

یک پیچیدگی دیگر هم وجود دارد: بازار آنلاین همین حالا از راه‌حل‌های سریع و وعده‌های فوری پر شده است. فهرست‌های پخش شبکه‌های اجتماعی و تبلیغات پرزرق‌وبرق، مکمل‌های تستوسترون و درمان‌های هورمونی را به‌عنوان راه‌حلی ساده معرفی می‌کنند. پزشکان درباره درمان هورمونی بدون نظارت تخصصی هشدار می‌دهند. تستوسترون خارجی می‌تواند تولید طبیعی اسپرم را سرکوب کند و به شکلی متناقض، به باروری آسیب بزند؛ بنابراین کاهش تستوسترون فقط باید پس از ارزیابی دقیق پزشکی درمان شود.

داستانی که در اینجا در حال شکل‌گیری است، چیزی فراتر از یک یادداشت کوتاه در حوزه غدد درون‌ریز است. این موضوع به سبک زندگی، صنعت، سیاست‌گذاری و محیط زیست گره می‌خورد. اگر سطح هورمون‌های مردانه واقعا در نسل‌های مختلف رو به کاهش باشد، پیامدهای آن ممکن است تا سال‌ها در کلینیک‌ها، باشگاه‌های ورزشی و خانواده‌ها احساس شود.