لغو ناگهانی پرتاب استارشیپ پس از روشن نشدن رپتورها

تماشاگرانی که مجموعه پرتاب اسپیس‌ایکس در جنوب تگزاس را دنبال می‌کردند، دیدند شمارش معکوس به صفر رسید و سپس سکوت حاکم شد. آب روی سکوی پرتاب جریان پیدا کرد. موتورها روشن شدند. اما چهار موتور جدید رپتور جان نگرفتند. چیزی که به‌عنوان یک آزمایش معمول آغاز شده بود، ظرف چند ثانیه پس از شروع احتراق به توقف ناگهانی پرتاب تبدیل شد.

جدول زمانی کوتاه و آنچه روی سکوی پرتاب رخ داد

در ساعات اولیه روز جمعه، اسپیس‌ایکس دومین تلاش خود را برای پرواز سامانه ارتقایافته استارشیپ آغاز کرد. شمارش معکوس در فاصله حدود یک دقیقه تا پرتاب، وارد یک توقف کوتاه شد؛ مکثی که خیلی زود برطرف شد. سامانه پاشش آب سکوی پرتاب طبق انتظار فعال شد و موتورهای بوستر فرایند آغاز به کار خود را شروع کردند. سپس ویدئوی زنده نشان داد چند موتور رپتور روشن نشدند. با از کار افتادن این موتورها، مرکز کنترل مأموریت دستور لغو پرتاب را صادر کرد.

ایلان ماسک در ایکس تأیید کرد که برخی موتورها روشن نشده‌اند و گفت دو موتور پیش از تلاش بعدی تعویض خواهند شد. او افزود که اسپیس‌ایکس تا هفته آینده تلاش تازه‌ای انجام نخواهد داد. قرار بود این پرتاب، نسل نخست ماهواره‌های نسل سوم استارلینک را حمل کند؛ ماهواره‌هایی که مهندسان انتظار داشتند حدود ۲۰ دقیقه پس از رهاسازی در جو بسوزند، زیرا استارشیپ هنوز ورود به مدار را به‌طور عملی نشان نداده است.

زمینه فنی: موتورهای رپتور و چالش روشن‌سازی انبوه

رپتور یک موتور احتراق مرحله‌ای با جریان کامل است که با متان مایع و اکسیژن مایع کار می‌کند. این طراحی نوید بازدهی بالاتر و قابلیت استفاده دوباره را می‌دهد، اما در عین حال پیچیدگی‌های فنی بیشتری نیز ایجاد می‌کند. روشن کردن ده‌ها موتور قدرتمند در فاصله زمانی بسیار کوتاه و اطمینان از رسیدن هر یک به احتراق پایدار، یک مسئله مهندسی دشوار است. تحمل خروج موتور از مدار عملکرد اهمیت زیادی دارد. موشک‌ها با افزونگی ساخته می‌شوند، اما وقتی چند موتور درست در لحظه برخاستن روشن نمی‌شوند، سامانه‌های ایمنی پرواز باید برای حفاظت از محدوده پرتاب، تجهیزات و افراد، عملیات را متوقف کنند.

اسپیس‌ایکس پیش‌تر در ماه مه پیکربندی استارشیپ را به پرواز درآورده بود. نخستین پرواز نتایج ترکیبی داشت: سامانه از زمین برخاست و عملیات مرحله بالایی، محموله‌های شبیه‌سازی‌شده استارلینک را به ارتفاع بالا رساند، اما بوستر سوپر هوی با ناهنجاری پیشرانشی روبه‌رو شد که به بررسی اداره هوانوردی فدرال آمریکا انجامید. اوایل این هفته، اداره هوانوردی فدرال آمریکا پس از شناسایی علت‌ها و راهکارهای اصلاحی مربوط به نقص بوستر، بازگشت به پرواز را مجاز دانست. در آزمایش ماه مه، مرحله بالایی نیز هنگام کار خود یک موتور را از دست داد، اما همچنان توانست فرود کنترل‌شده در آب را انجام دهد.

اهداف مأموریت و دلیل اهمیت آن

این پرواز فراتر از یک آزمون فنی اهمیت داشت. اسپیس‌ایکس برنامه‌ریزی کرده بود ماهواره‌های نسل سوم استارلینک را با استارشیپ آزمایش کند تا جاه‌طلبی خود برای ایجاد مراکز داده مداری و منظومه‌های بسیار بزرگ‌تر اینترنت پهن‌باند ماهواره‌ای را پیش ببرد. استارلینک بزرگ‌ترین منبع درآمد منفرد اسپیس‌ایکس است. اثبات اینکه استارشیپ می‌تواند با اطمینان به مدار برسد و ماهواره‌ها را مستقر کند، برای برنامه بلندمدت شرکت جهت کاهش هزینه پرتاب به ازای هر بایت داده نقشی محوری دارد.

هم‌زمان، این پرتاب با افزایش توجه عمومی و بازار همراه بود. این نخستین آزمایش زمان‌بندی‌شده استارشیپ پس از عرضه عمومی سهام اسپیس‌ایکس در ۱۲ ژوئن بود؛ عرضه‌ای که حدود ۷۸ میلیارد یورو جذب کرد، به بزرگ‌ترین عرضه اولیه سهام تاریخ تبدیل شد و برای مدتی کوتاه ارزش بازار شرکت را به نزدیکی آمازون و مایکروسافت رساند. سهام در روز پنجشنبه نزدیک به قیمت عرضه اولیه ۱۲۴ یورو بسته شد و در معاملات پس از ساعات رسمی، پس از لغو پرتاب، افتی بیش از چهار درصد را تجربه کرد.

پیامدهای عملیاتی و گام‌های بعدی

برنامه فوری اسپیس‌ایکس رویکردی عمل‌گرایانه دارد: تعویض دو موتور آسیب‌دیده یا مشکوک و اجرای عیب‌یابی‌های کامل. تعویض سخت‌افزار و اعتبارسنجی توالی‌های روشن‌سازی، بخشی از روند استاندارد در صنعت پرتاب فضایی است. مهندسان داده‌های تله‌متری را با دقت بررسی خواهند کرد تا مشخص شود آیا نقص از یک قطعه منفرد بوده، به زمان‌بندی توالی احتراق مربوط می‌شده یا ریشه در سامانه تغذیه پیشران یا کنترل داشته است.

پیگیری‌های نظارتی و ایمنی نیز از همین حالا بخشی از فرایند هستند. اداره هوانوردی فدرال آمریکا پیش‌تر تحقیق درباره ناهنجاری بوستر را تکمیل کرده و پس از ارائه اصلاحات پیشنهادی از سوی اسپیس‌ایکس، بازگشت به پرواز را مجاز دانسته بود. هر توقف پرتابی مانند این مورد، وارد همین ارزیابی ادامه‌دار می‌شود: نهادهای ناظر و شرکت به شواهدی نیاز دارند که نشان دهد همان مشکل در شرایط عملیاتی متفاوت تکرار نخواهد شد.

دیدگاه کارشناس

«خوشه‌های موتوری، هم کنترل و هم عیب‌یابی را پیچیده‌تر می‌کنند»، دکتر النا رویز، مهندس سامانه‌های پیشرانش که روی موتورهای بزرگ سوخت مایع کار کرده است، می‌گوید. «وقتی یک یا دو موتور در لحظه احتراق عملکرد ضعیف‌تری دارند، گاهی می‌توان ادامه داد، اما وقتی چند موتور روشن نمی‌شوند، لغو پرتاب انتخاب ایمن است. نکته کلیدی اکنون تطبیق تله‌متری با سخت‌افزار است: آیا شیرها با ترتیب درست عمل کرده‌اند، آیا ناهنجاری فشار وجود داشته، آیا نقص ساخت مطرح است؟ پاسخ این پرسش‌ها تعیین می‌کند اسپیس‌ایکس با چه سرعتی می‌تواند به پرواز بازگردد.»

جمع‌بندی

پرواز فضایی فرایندی تکرارشونده و مبتنی بر آزمون و اصلاح است. نقص روی سکوی پرتاب لزوما نشانه شکست یک برنامه نیست، اما از نظر زمان و هزینه سنگین است و بر اعتماد عمومی اثر می‌گذارد. برای اسپیس‌ایکس، اثبات اینکه استارشیپ می‌تواند ده‌ها موتور رپتور را به‌طور قابل اعتماد روشن کند، به مدار برسد و محموله‌ها را بدون از دست دادن مستقر سازد، ضروری است؛ به‌ویژه اگر شرکت بخواهد چشم‌انداز مراکز داده مداری و گسترش کسب‌وکار استارلینک را اعتبارسنجی کند. مهندسان اکنون هر بایت داده به‌دست‌آمده از این توقف پرتاب را بررسی می‌کنند، سخت‌افزارهای تحت تأثیر را تعویض می‌کنند و برای تلاش بعدی آماده می‌شوند.