ریتم مغزچه و نقش آن در کاهش خطر زمین خوردن سالمندان

به نظر می‌رسد پاهای شما به مترونوم بسیار کوچکی در مغز گوش می‌دهند که با افزایش سن کندتر می‌شود. وقتی این ضرب‌آهنگ درونی دچار اختلال شود، قدم‌ها مرددتر می‌شوند، چرخیدن بدن پرخطرتر می‌شود و احتمال زمین‌خوردن افزایش پیدا می‌کند.

پژوهشگران دانشگاه مک‌گیل این تغییر ظریف در کنترل حرکتی را تا سلول‌های پورکینژ دنبال کردند، سلول‌هایی که می‌توان آن‌ها را مهندسان دقت در مغزچه دانست. این نورون‌ها به طور معمول خودبه‌خود شلیک می‌کنند و با ادغام نشانه‌های حسی و پیام‌های درونی، حرکت را در لحظه اصلاح می‌کنند. این گروه دریافت که در موش‌های مسن، یعنی حدود ۱۸ تا ۲۴ ماهه، سلول‌های پورکینژ بسیار کمتر از موش‌های جوان بالغ شلیک می‌کنند و این کاهش با افت قابل اندازه‌گیری در تعادل، راه رفتن و هماهنگی حرکتی هم‌زمان است.

آزمایش‌ها ساده اما روشنگر بودند. موش‌ها در آزمون‌های کلاسیک هماهنگی حرکتی قرار گرفتند: عبور از یک تیرک مرتفع و آزمون روتاراد که حیوان را وادار می‌کند روی یک میله چرخان تعادل خود را حفظ کند. موش‌های مسن بیشتر لغزیدند و زودتر افتادند. هم‌زمان، ثبت‌های الکتروفیزیولوژیک کاهش آشکاری را در نرخ شلیک خودبه‌خودی سلول‌های پورکینژ در حیوانات پیر نشان داد.

برای عبور از همبستگی و رسیدن به رابطه علت و معلولی، دانشمندان از یک سامانه گیرنده طراح به نام «دی‌رِد» استفاده کردند تا فعالیت سلول‌های پورکینژ را کم یا زیاد کنند. وقتی شلیک این سلول‌ها را در موش‌های جوان کاهش دادند تا شرایط پیری شبیه‌سازی شود، عملکرد حیوانات افت شدیدی پیدا کرد و آن‌ها زودتر از روتاراد پایین آمدند. وقتی شلیک سلولی را در موش‌های مسن افزایش دادند، عملکرد بهتر شد. این نشان می‌دهد که احیای شلیک خودبه‌خودی سلول‌های پورکینژ می‌تواند به طور مستقیم هماهنگی حرکتی را در موش‌های پیر بهبود دهد.

این اثر فقط به یک وظیفه محدود نبود. در آزمون کشیدن نخ که مبتنی بر یادگیری است، موش‌های مسن نسبت به موش‌های جوان خطاهای بیشتری داشتند. افزایش تحریک‌پذیری سلول‌های پورکینژ این خطاها را کاهش داد؛ موضوعی که نشان می‌دهد ریتم این سلول‌ها هم بر تعادل بازتابی و هم بر حرکات آموخته‌شده و هدفمند اثر می‌گذارد.

اویاتار فیلدز، نویسنده اصلی پژوهش، این یافته را فراتر از یک کنجکاوی آزمایشگاهی می‌داند: اگر سازوکارهای مشابهی در انسان نیز فعال باشند، می‌توانند راهبردهای تازه‌ای برای به تعویق انداختن پیری حرکتی و کاهش خطر زمین‌خوردن فراهم کنند. آلانـا وات، همکار این پژوهش، یادآور می‌شود که هماهنگی حرکتی در مطالعات مربوط به سالمندی کمتر از آنچه باید بررسی شده است، در حالی که زمین‌خوردن یکی از علت‌های اصلی از دست دادن استقلال در سالمندان به شمار می‌رود.

تبدیل این یافته به درمان فوری نخواهد بود. دستکاری ایمن شلیک نورونی در انسان پیچیده است. با این حال، نتیجه پژوهش یک هدف مشخص پیش رو می‌گذارد: آهنگ الکتریکی سلول‌های پورکینژ، هدفی برای داروها، تحریک عصبی یا مداخله‌های دیگر. این یافته همچنین زاویه دید تازه‌ای ارائه می‌دهد برای فهم اینکه چرا اختلالات مشابه در فعالیت نورونی در آلزایمر و بیماری‌های مرتبط نیز دیده می‌شود.

می‌توان موضوع را این‌گونه دید: بازگرداندن یک ریتم الکتریکی کوچک در مغزچه ممکن است سال‌هایی از راه رفتن پایدارتر و زندگی مطمئن‌تر به همراه داشته باشد. این هدفی آرام اما نیرومند است که ارزش پیگیری دارد و نشان می‌دهد با افزایش سن، باید توجه بیشتری به مغزچه داشته باشیم.