چرا آفتاب تابستان کمبود ویتامین دی را جبران نمی کند

عصرهای گرم، پارک‌های پر از جمعیت و وعده یک روز ساحلی باعث می‌شود تابستان شبیه دوره‌ای برای بازیابی بدن به نظر برسد. قرار است این فصل زمانی باشد که ویتامین دی، همان ماده مغذی که بدن ما در نور خورشید می‌سازد، پس از ماه‌ها کاهش مواجهه با آفتاب زمستانی دوباره افزایش یابد. اما پژوهش تازه دانشگاه نیوکاسل نشان می‌دهد این امید، بیش از آنکه با واقعیت همخوان باشد، خوش‌بینانه است.

وقتی نور خورشید به معنای بهبود نیست

بین دسامبر ۲۰۲۴ تا اوت ۲۰۲۵، پژوهشگران دانشگاه نیوکاسل وضعیت ویتامین دی را در ۲۹۹ داوطلب با استفاده از یک آزمایش خون ساده از نوک انگشت بررسی کردند. نمونه‌گیری به طور عمدی بر گروه‌های پرخطر متمرکز بود: حدود نیمی از شرکت‌کنندگان بزرگسالان ۶۵ ساله و بالاتر بودند و باقی افراد، بزرگسالانی با رنگ پوست تیره‌تر؛ گروهی که برای بازتاب جمعیت‌هایی انتخاب شدند که معمولا بیشتر در معرض خطر کمبود ویتامین دی قرار دارند.

نتایج صریح و روشن بود. بیش از نیمی از سالمندان، غلظت ویتامین دی پایین‌تر از آستانه پذیرفته‌شده رایج داشتند. در افراد دارای پوست تیره‌تر، نسبت کسانی که پایین‌تر از این آستانه بودند از ۷۰ درصد فراتر رفت. نکته مهم این بود که این ارقام با حرکت تقویم از زمستان به بهار و تابستان، بهبود قابل توجهی پیدا نکرد.

چرا افزایش تابستانی اغلب ناکام می‌ماند

سه دلیل اصلی و درهم‌تنیده وجود دارد که نشان می‌دهد چرا نور روز بیشتر، برای بسیاری از شرکت‌کنندگان به سطح سالم‌تر ویتامین دی تبدیل نشد.

• کاهش تولید پوستی مرتبط با سن. با افزایش سن، توانایی پوست برای ساخت ویتامین دی از پرتو فرابنفش بی کاهش می‌یابد. سالمندان همچنین معمولا زمان کمتری را در فضای باز می‌گذرانند و ممکن است پوشش بیشتری داشته باشند، در نتیجه میزان مواجهه آن‌ها با نور خورشید محدودتر می‌شود.
• رنگدانه‌های پوستی. ملانین مانند یک ضدآفتاب طبیعی عمل می‌کند. افراد دارای ملانین بیشتر برای تولید همان مقدار ویتامین دی که افراد با پوست روشن‌تر می‌سازند، به زمان بیشتری در آفتاب نیاز دارند؛ موضوعی که در بسیاری از شرایط روزمره می‌تواند نور خورشید تابستانی را ناکافی کند.
• جغرافیا و محدودیت‌های عملی. عرض‌های جغرافیایی شمالی، مانند بخش‌های زیادی از شمال بریتانیا، حتی در تابستان پرتو فرابنفش بی ضعیف‌تری دریافت می‌کنند. همچنین در جاهایی که گرمای شدید یا شاخص بالای فرابنفش مواجهه با آفتاب را پرخطر یا آزاردهنده می‌کند، تکیه صرف بر نور خورشید راهکاری عملی نیست.

تیم نیوکاسل تأکید کرد که این عوامل با هم ترکیب می‌شوند. سن بالا همراه با پوست تیره‌تر و زندگی در عرض جغرافیایی بالا، به شکل ساده و خطی روی هم جمع نمی‌شوند؛ این ترکیب می‌تواند حتی در ماه‌هایی با روزهای بلند، افراد را به طور مزمن با کمبود ویتامین دی روبه‌رو کند.

زمینه علمی و اهمیت موضوع

ویتامین دی در میان ریزمغذی‌ها ویژگی خاصی دارد، زیرا بدن ما آن را زمانی تولید می‌کند که ۷-دهیدروکلسترول موجود در پوست، فوتون‌های فرابنفش بی را جذب کرده و به کوله‌کلسیفرول، یعنی پیش‌ساز غیرفعال، تبدیل شود. سپس کبد و کلیه‌ها این پیش‌ساز را به شکل‌های فعال زیستی تبدیل می‌کنند که به تنظیم جذب کلسیم و معدنی شدن استخوان کمک می‌کنند. به همین دلیل، ویتامین دی برای سلامت استخوان‌ها حیاتی است، به ویژه برای سالمندانی که در معرض خطر شکستگی قرار دارند.

این ماده مغذی در عملکرد عضلات و پاسخ‌های ایمنی نیز نقش دارد و حجم رو به رشدی از پژوهش‌های مشاهده‌ای، ارتباط میان وضعیت ویتامین دی و اختلالات خلقی را بررسی کرده است. یک فراتحلیل در سال ۲۰۲۲، سطح بالاتر ویتامین دی را با علائم افسردگی کمتر در افراد دارای تشخیص افسردگی مرتبط دانست، اما ادبیات علمی گسترده‌تر درباره ادعاهای مربوط به سرطان، دیابت یا محافظت وسیع ایمنی همچنان محل بحث است. کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی‌شده و کنترل‌شده و مطالعات سازوکاری همچنان در حال روشن‌تر کردن این مسئله‌اند که ویتامین دی در کدام زمینه‌های بالینی بیشترین اهمیت را دارد.

محدودیت‌های مطالعه و شفافیت

یافته‌های نیوکاسل با چند نکته احتیاطی مهم همراه است. همه شرکت‌کنندگان در آغاز مطالعه وضعیت ویتامین دی پایینی داشتند و افرادی که از قبل مکمل مصرف می‌کردند کنار گذاشته شدند. این طراحی به این معناست که مطالعه، شیوع کمبود ویتامین دی در کل جمعیت را برآورد نمی‌کند. بلکه نشان می‌دهد در گروهی که از ابتدا ویتامین دی پایینی دارند، نور خورشید تابستانی اغلب نمی‌تواند این عدم تعادل را اصلاح کند.

این مطالعه توسط شرکت BetterYou Ltd، یک شرکت مستقر در بریتانیا که مکمل‌های تغذیه‌ای می‌فروشد، تأمین مالی شده است. منابع مالی به خودی خود نتایج را بی‌اعتبار نمی‌کنند، اما شفافیت درباره تضاد منافع احتمالی هنگام تفسیر یافته‌ها و توصیه‌های بهداشت عمومی ضروری است.

راهنمای عملی و پیامدهای سیاست‌گذاری

راهنمای بهداشت عمومی در بریتانیا از پیش مصرف مکمل فصلی را توصیه می‌کند: روزانه ۴۰۰ واحد بین‌المللی مکمل ویتامین دی برای افراد بالاتر از چهار سال، که معمولا بین اکتبر تا مارس مصرف می‌شود. در ایالات متحده، دستورالعمل‌ها دریافت روزانه بالاتری را پیشنهاد می‌کنند: ۶۰۰ واحد بین‌المللی برای بیشتر بزرگسالان و ۸۰۰ واحد بین‌المللی برای افراد ۷۰ ساله و بالاتر.

این توصیه‌ها بازتاب یک رویکرد عمل‌گرایانه‌اند. مواجهه با نور خورشید متغیر است و با ملاحظاتی همراه می‌شود. مواجهه کوتاه و اتفاقی، مانند پیاده‌روی تا محل کار یا باغبانی با ساعدهای بدون پوشش، می‌تواند کمک‌کننده باشد، اما برای گروه‌های پرخطر اغلب کافی نیست. آفتاب گرفتن عمدی و طولانی‌مدت آسیب‌هایی دارد، از جمله افزایش خطر سرطان پوست، و ممکن است در مناطق دارای گرمای شدید تابستانی عملی نباشد.

مصرف مکمل ارزان، قابل گسترش و در صورت استفاده با دوزهای توصیه‌شده، ایمن است. با این حال، ویتامین دی محلول در چربی است و مصرف بیش از حد مزمن می‌تواند باعث مسمومیت شود. رژیم‌های دوز بالا باید زیر نظر پزشک و بر پایه کمبود اندازه‌گیری‌شده یا نیاز بالینی روشن انجام شوند.

دیدگاه کارشناس

دکتر النا مارکز، پزشک بهداشت عمومی که برنامه‌های ریزمغذی‌ها را مطالعه می‌کند، می‌گوید: «این مطالعه همان چیزی را تقویت می‌کند که پزشکان در عمل می‌بینند. تکیه بر مواجهه فصلی با آفتاب به عنوان راهبرد اصلی، بسیاری از افراد را جا می‌گذارد. برای سالمندان و افراد دارای پوست تیره‌تر، مصرف منظم مکمل و غربالگری هدفمند، مداخلاتی منطقی، کم‌هزینه و مؤثر هستند که خطر شکستگی را کاهش می‌دهند و از سلامت عمومی حمایت می‌کنند. سیاست‌گذاری باید بر پایه خطر باشد، نه فرضیه‌هایی درباره آب‌وهوای تابستان.»

اقداماتی برای افراد و نظام‌های سلامت

اگر در یکی از گروه‌های پرخطر قرار دارید، مانند سن بالاتر، پوست تیره‌تر، زمان محدود در فضای باز یا زندگی در عرض‌های جغرافیایی بالا، درباره آزمایش ویتامین دی و مصرف مکمل در تمام طول سال با پزشک خود مشورت کنید. برای سیاست‌گذاران و نظام‌های سلامت، این مطالعه از بازنگری در این پرسش حمایت می‌کند که آیا توصیه‌های فصلی کنونی واقعا به جمعیت‌هایی می‌رسند که بیشترین نیاز را دارند یا نه. برنامه‌های غنی‌سازی مواد غذایی، افزایش آگاهی بالینی و اطلاع‌رسانی اجتماعی ابزارهایی هستند که می‌توانند شکاف‌ها در وضعیت ویتامین دی را کاهش دهند، بی‌آنکه افراد را در معرض آسیب‌های نامناسب مرتبط با آفتاب قرار دهند.

نتیجه‌گیری

روزهای روشن حس ترمیم و سرزندگی می‌دهند، اما نور خورشید درمانی همگانی نیست. مطالعه نیوکاسل واقعیتی با پیامدهای عملی را برجسته می‌کند: برای بسیاری از افراد، به ویژه سالمندان و کسانی که ملانین بیشتری در پوست خود دارند، تابستان به طور قابل اعتماد ذخایر ویتامین دی را بازسازی نمی‌کند. اقدامات ساده بهداشت عمومی، از جمله مصرف مکمل هدفمند، غربالگری منطقی و راهنمایی شفاف، می‌تواند این فاصله را پر کند.