میکروپلاستیک در خون قلب و خطر سکته قلبی حاد

آن‌ها درست جایی پیدا شدند که کمتر کسی انتظارش را داشت: در خونی که قلب را تغذیه می‌کند. تکه‌های بسیار ریز پلاستیک، بعضی به اندازه ذره‌ای گرد و غبار یا حتی کوچک‌تر، به طور مستقیم در گردش خون کرونری شناسایی شده‌اند و الگوی مشاهده‌شده نگران‌کننده است. بیمارانی که با شدیدترین نوع سکته قلبی مراجعه کرده بودند، بیشترین بار این ذرات را در خون خود داشتند.

این مطالعه چه کرد و چه یافت

گروهی از متخصصان قلب و دانشمندان محیط‌زیست در ایتالیا از ۶۱ فردی که تحت آنژیوگرافی کرونری قرار داشتند، نمونه خون گرفتند. آنژیوگرافی کرونری روشی تشخیصی برای نقشه‌برداری از شریان‌هایی است که خون‌رسانی قلب را بر عهده دارند. پژوهشگران به جای اتکا صرف به نمونه‌های ورید بازو، از رگ‌هایی که مستقیما عضله قلب را تغذیه می‌کنند و همچنین از نقاط محیطی بدن خون گرفتند، سپس این مایع را با روش‌های حساس شناسایی ذرات بررسی کردند.

نتیجه بسیار چشمگیر بود. ذرات میکروپلاستیک و نانوپلاستیک در خون کرونری ۸۴ درصد از بیمارانی دیده شد که دچار انفارکتوس میوکارد با بالا رفتن قطعه اس تی شده بودند؛ وضعیتی که اغلب با نام استمی شناخته می‌شود و حادترین و خطرناک‌ترین شکل سکته قلبی است. در مقابل، پلاستیک‌ها در ۴۰ درصد افراد مبتلا به بیماری مزمن ایسکمیک قلب و در ۳۲ درصد کسانی که شریان‌های کرونری آن‌ها طبیعی به نظر می‌رسید، یافت شدند.

پلاستیک‌ها نه تنها در گروه استمی شایع‌تر بودند، بلکه تنوع انواع پلیمر نیز در این گروه بیشتر بود. پلی‌اتیلن، ماده‌ای بسیار رایج در بسته‌بندی و کالاهای مصرفی، بیش از همه مشاهده شد.

نکته مهم این است که پژوهشگران مواجهه‌های محیطی و رفتاری را نیز ثبت کردند. سابقه سیگار کشیدن و تماس طولانی‌مدت با آلودگی هوای ذرات معلق ریز، که با شاخص پی ام ۲٫۵ اندازه‌گیری می‌شود، هر دو ارتباطی قوی با وجود ذرات پلاستیکی در خون داشتند. احتمال مثبت شدن آزمایش میکروپلاستیک در افراد سیگاری تقریبا شش برابر غیرسیگاری‌ها بود. بیمارانی که هم سابقه مصرف سیگار داشتند و هم در معرض آلودگی هوای بالاتر قرار گرفته بودند، همگی از نظر وجود پلاستیک مثبت بودند، در حالی که میزان شناسایی در افراد فاقد هر دو مواجهه به ۱۲٫۵ درصد کاهش یافت.

میکروپلاستیک‌ها چگونه ممکن است به قلب برسند

میکروپلاستیک‌ها قطعاتی کوچک‌تر از ۵ میلی‌متر هستند. نانوپلاستیک‌ها بسیار کوچک‌ترند و اغلب در مقیاس میکرومتر یا نانومتر اندازه‌گیری می‌شوند؛ آن‌قدر کوچک که بتوانند با سلول‌ها و بافت‌ها تعامل داشته باشند. این ذرات اکنون در هوا، آب، خاک، غذا و در تعداد فزاینده‌ای از بافت‌های انسانی، از نمونه‌های ریه تا جفت، یافت می‌شوند.

اما این ذرات چگونه وارد خون کرونری می‌شوند؟ این مطالعه و تفسیر کارشناسان همراه آن، ریه‌ها را به عنوان یک مسیر احتمالی ورود مطرح می‌کند. هنگامی که ذرات بسیار ریز استنشاق می‌شوند، می‌توانند از سد ریوی عبور کرده و وارد جریان خون شوند. سیگار به پوشش دستگاه تنفسی آسیب می‌زند و دفاع‌های طبیعی بدن را مختل می‌کند. آلودگی هوا نیز همین اثر را دارد. بنابراین هر دو وضعیت می‌توانند احتمال ورود میکروپلاستیک‌ها و نانوپلاستیک‌ها به گردش خون را افزایش دهند.

ذرات پس از ورود به خون می‌توانند همراه جریان خون حرکت کنند و در بافت‌های عروقی جای بگیرند. پژوهش‌های پیشین، قطعات پلاستیک را درون پلاک‌های آترواسکلروتیک برداشته‌شده از شریان‌ها شناسایی کرده‌اند؛ جایی که حضور آن‌ها با پیامدهای بدتر، از جمله افزایش خطر سکته قلبی، سکته مغزی و مرگ ارتباط داشته است.

التهاب، آسیب و پرسش‌های بی‌پاسخ

این مطالعه همچنین نشانگرهای التهابی را اندازه‌گیری کرد. بیماران دچار سکته قلبی حاد، سطح بالاتری از مولکول‌هایی مانند فاکتور نکروز تومور آلفا و اینترلوکین ۶ داشتند که هر دو در پاسخ التهابی نقش مرکزی دارند. این نشانه‌ها بیان می‌کنند که وجود پلاستیک در خون ممکن است با التهاب سیستمیک هم‌زمان باشد؛ عاملی شناخته‌شده که در بروز رویدادهای قلبی عروقی نقش دارد.

اما همبستگی به معنای علیت نیست. داده‌های فعلی ثابت نمی‌کنند که میکروپلاستیک‌ها باعث سکته قلبی می‌شوند. در عوض، این یافته‌ها قطعه‌ای مهم به پازل بزرگ‌تری اضافه می‌کنند که مواجهه‌های محیطی را به خطر بیماری‌های قلبی عروقی پیوند می‌دهد. مطالعات آزمایشگاهی روی سلول‌ها و حیوانات سرنخ‌هایی از سازوکار احتمالی ارائه می‌کنند: ذرات پلاستیکی می‌توانند استرس اکسیداتیو ایجاد کنند، بافت‌ها را ملتهب سازند و عملکرد اندوتلیال را مختل کنند؛ همان فیزیولوژی ظریفی که سلامت رگ‌های خونی را حفظ می‌کند. اکنون مشاهدات بالینی نشان می‌دهد این ذرات درون دستگاه عروقی انسان وجود دارند. گام بعدی، تکمیل این زنجیره با داده‌های طولی و مطالعات سازوکاری دقیق طراحی‌شده است.

محدودیت‌ها اهمیت دارند. حجم نمونه نسبتا کوچک بود. روش‌های تحلیلی برای شناسایی نانوپلاستیک‌ها در حال پیشرفت هستند، اما همچنان با چالش‌هایی مانند خطر آلودگی نمونه و نبود استانداردسازی کامل روبه‌رو هستند. این مطالعه متغیرهای شناخته‌شده‌ای مانند سیگار و آلودگی هوا را کنترل کرد، اما مواجهه‌های بی‌شمار دیگری نیز می‌توانند بر نتایج اثر بگذارند. با این حال، الگوی مشاهده‌شده با خطوط دیگر شواهد همخوان است و نمی‌توان آن را نادیده گرفت.

پیامدهای سیاست‌گذاری و سلامت عمومی

اگر پلاستیک‌های موجود در محیط بتوانند وارد جریان خون شوند و با آسیب عروقی ارتباط داشته باشند، پیامدهای آن فراتر از حفاظت محیط‌زیست خواهد بود. این موضوع به راهبردهای پیشگیری از بیماری قلبی نیز مربوط می‌شود. کاهش مصرف دخانیات و کاهش آلودگی هوا هم‌اکنون از اولویت‌های اصلی سلامت عمومی هستند؛ این یافته‌ها دلیل دیگری برای شتاب دادن به این سیاست‌ها فراهم می‌کند.

اقدامات عملی در سطح فردی محدود، اما منطقی هستند. پرهیز از سیگار ضروری است. استفاده از فیلتراسیون هپا و کاهش حضور در فضای باز در روزهایی که پی ام ۲٫۵ بالاست، می‌تواند استنشاق ذرات معلق هوا را کاهش دهد، هرچند فیلترها به طور اختصاصی فقط پلاستیک را هدف نمی‌گیرند. در سطح اجتماعی، کاهش پلاستیک‌های یک‌بارمصرف، بهبود مدیریت پسماند و مهار انتشارهایی که میکروپلاستیک‌ها را در هوا جابه‌جا می‌کنند، ممکن است هم برای سلامت قلب و هم برای محیط‌زیست سودمند باشد.

مسیرهای فناوری و پژوهش

پیشرفت‌های تحلیلی نقشی حیاتی خواهند داشت. شناسایی نانوپلاستیک‌ها به ابزارهای بسیار حساس و کنترل سخت‌گیرانه آلودگی نیاز دارد. روش‌های استاندارد می‌توانند زمینه را برای مطالعات بزرگ‌تر و چندمرکزی و همچنین مقایسه میان جمعیت‌های مختلف فراهم کنند. مطالعات کوهورت بلندمدت می‌توانند بررسی کنند که آیا سطح پایه میکروپلاستیک، رویدادهای قلبی عروقی آینده را پیش‌بینی می‌کند یا نه. در کنار آن، آزمایش‌های آزمایشگاهی باید سازوکارها را روشن کنند: آیا نانوپلاستیک‌ها پاسخ‌های ایمنی را فعال می‌کنند که پلاک‌ها را ناپایدار سازد؟ آیا آن‌ها لخته شدن خون یا اختلال عملکرد اندوتلیال را تقویت می‌کنند؟

همچنین زمینه برای نوآوری در فناوری‌های حذف این ذرات وجود دارد. سامانه‌های فیلتراسیونی که ذرات کوچک‌تر را به دام می‌اندازند، برنامه‌ریزی شهری که گرد و غبار و پسماند پلاستیکی را کاهش می‌دهد، و طراحی صنعتی که ریزش میکروالیاف را به حداقل می‌رساند، همگی می‌توانند بخشی از راه‌حل باشند.

دیدگاه کارشناس

دکتر لینا مورالس، متخصص کاردیولوژی محیطی در یک بیمارستان پژوهشی بزرگ که در این مطالعه نقشی نداشت، گفت: "این مقاله یک زنگ بیدارباش است. ما مدت‌هاست می‌دانیم آلودگی هوا و سیگار به قلب آسیب می‌زنند. یافتن ذرات پلاستیکی در خون کرونری، این تهدیدها را به شیوه‌ای تازه به هم پیوند می‌دهد. شواهد هنوز علیت را ثابت نمی‌کند، اما یک مسیر زیستی قابل قبول را نشان می‌دهد. باید مواجهه با میکروپلاستیک را به عنوان یک عامل خطر نوظهور در نظر بگیریم، در حالی که کار دشوار تایید سازوکارها و ارزیابی راهبردهای پیشگیرانه را دنبال می‌کنیم."

جمع‌بندی

کشف میکروپلاستیک‌ها و نانوپلاستیک‌ها در گردش خون کرونری، به ویژه در میان بیماران دچار سکته قلبی حاد، آلودگی پلاستیکی را نه فقط یک مسئله زیست‌محیطی، بلکه یک نگرانی پزشکی نیز نشان می‌دهد. قوی‌ترین ارتباط‌ها به مواجهه‌های مرتبط با استنشاق مربوط است: سیگار و آلودگی طولانی‌مدت پی ام ۲٫۵. شواهد فعلی این ذرات را به نشانگرهای التهاب و گزارش‌های پیشین از وجود پلاستیک درون پلاک‌های شریانی پیوند می‌دهد، اما هنوز شکاف‌های مهمی در دانسته‌ها باقی مانده است.

آنچه روشن است این است: آلاینده‌های محیطی بخشی از اکسپوزوم هستند؛ یعنی مجموعه کامل مواجهه‌هایی که در طول زندگی، سلامت انسان را شکل می‌دهند. مقابله با بیماری‌های قلبی عروقی بیش از پیش به نگاهی گسترده‌تر نیاز خواهد داشت؛ نگاهی که کیفیت هوا، مواجهه‌های شیمیایی و موادی را که پیرامون ما را گرفته‌اند، در نظر بگیرد. این یعنی سیاست عمومی نیرومندتر درباره آلودگی و پلاستیک، ابزارهای تشخیصی بهتر برای پژوهشگران و گسترش فوری مطالعاتی که بتوانند شواهد را از سطح همبستگی به سوی علیت حرکت دهند.

علم گام‌به‌گام پیش می‌رود. این مطالعه یکی از همان گام‌هاست. پژوهشی که به سوی خطرهایی اشاره می‌کند که می‌توانیم اندازه‌گیری کنیم و شاید کاهش دهیم.