افزایش طول عمر جهان؛ چرا سال های سالم کمتر شده اند؟

ما سال‌هایی به عمر انسان اضافه کرده‌ایم. اما بسیاری از این سال‌ها با درد، سردرگمی و محدودیت همراه از راه می‌رسند. چگونه طول عمر بیشتر برای بسیاری از مردم به دوره‌ای طولانی‌تر از ناتوانی و شکنندگی تبدیل شده است؟

یک تحلیل تازه و گسترده از داده‌های ۲۰۴ کشور تصویری روشن و نگران‌کننده ترسیم می‌کند: امید به زندگی در جهان به حدود ۷۳.۸ سال رسیده است، دستاوردی بزرگ که بر پایه کاهش چشمگیر بیماری‌های عفونی، کم شدن مرگ‌ومیر مادران و کودکان، و مدیریت بهتر بیماری‌های مزمن شکل گرفته است. این یک موفقیت است، اما موفقیتی با یک شرط مهم. سال‌های اضافه‌شده، همگی سال‌های سالم نیستند.

در سال ۲۰۲۳، مردم جهان به طور میانگین ۱۴.۵ درصد از عمر خود را در وضعیت سلامت نامطلوب گذرانده‌اند. نکته قابل توجه این است که کشورهایی که روی کاغذ سالم‌تر به نظر می‌رسند، یعنی همان کشورهایی با بالاترین امید به زندگی، سهم بیشتری از عمر همراه با ناتوانی را نیز ثبت می‌کنند. ساکنان ثروتمندترین کشورها حدود ۱۵.۷ درصد از زندگی خود را در وضعیت ناتوانی سپری می‌کنند. در برخی مناطق آفریقا این سهم کمتر است. چرا؟ چون طول عمر بیشتر، در بسیاری موارد به جای به تعویق انداختن افت سلامت ناشی از سن، دوره زوال و ناتوانی مرتبط با سالمندی را طولانی‌تر کرده است.

چه عواملی این سال‌های دشوار را پر می‌کنند؟ این مطالعه نشان می‌دهد که بار اصلی بر دوش بیماری‌ها و اختلالات غیرکشنده است. مشکلات اسکلتی عضلانی، از جمله کمردرد، اختلالات سلامت روان، کاهش‌های حسی مانند کم‌شنوایی وابسته به سن، و آسیب‌های تصادفی در مجموع ۵۷.۴ درصد از فاصله میان سال‌های زندگی‌شده و سال‌های زندگی با سلامت مطلوب را تشکیل می‌دهند. از نظر عوامل خطر نیز شاخص توده بدنی بالا، سوءتغذیه، مصرف دخانیات، قند خون بالا و آلودگی هوا از محرک‌های اصلی به شمار می‌روند.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که جوامع باید به دنبال افزایش طول عمر سالم باشند، نه فقط طولانی‌تر کردن عمر.

پیامدهای این یافته‌ها فراتر از پزشکی است. مدل‌های اقتصادی این مطالعه نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری در سالمندی سالم و پیشگیری از ناتوانی، بازدهی بسیار بیشتری نسبت به راهبردهایی دارد که فقط بر ریشه‌کن کردن یک بیماری خاص یا صرفا افزایش میانگین طول عمر تمرکز می‌کنند. به بیان دیگر، هزینه‌ای که برای فعال، متحرک و از نظر ذهنی هوشیار نگه داشتن یک فرد صرف می‌شود، اغلب ارزش بیشتری برای جامعه ایجاد می‌کند تا هزینه‌ای که تنها برای افزودن یک سال به عمر او پرداخت می‌شود.

این یافته‌ها در مجله «لنست پابلیک هلث» منتشر شده و یک چالش ساده اما سرسخت را پیش می‌کشد: اگر آموخته‌ایم چگونه تقویم زندگی را طولانی‌تر کنیم، آیا اکنون می‌توانیم یاد بگیریم این صفحات اضافه را به جای ناتوانی و شکنندگی، با کیفیت زندگی بهتر پر کنیم؟ پرسش امروز دیگر فقط این نیست که چقدر عمر می‌کنیم، بلکه این است که این سال‌ها را با چه کیفیتی زندگی می‌کنیم.