پروتئین کمتر، متابولیسم سالم تر و پیری آهسته تر

جهانی را تصور کنید که در آن تب مصرف پروتئین به «سیگار جدید» تبدیل شده است: هر طرف را نگاه می‌کنید، محصولاتی می‌بینید که وعده عضله‌سازی، ریکاوری سریع و شادابی می‌دهند. اما پژوهشگران هشدار می‌دهند که زیاده‌روی در یک چیز مفید می‌تواند بی‌سروصدا تعادل را از سودمندی به فشار و آسیب تغییر دهد.

یک مرور گسترده بر بیش از ۳۵۰ مطالعه، به سرپرستی دادلی لمینگ و بیلی ناپف از دانشگاه ویسکانسین مدیسن و منتشرشده در ۳۱ ژوئیه در سل پرس بلو، نشان می‌دهد که کاهش مصرف پروتئین یا کم کردن برخی اسیدهای آمینه موجود در آن می‌تواند سلامت متابولیک را بهبود دهد و بعضی فرایندهای سلولی مرتبط با پیری را کندتر کند. البته یک نکته مهم وجود دارد: این توصیه برای همه افراد نسخه‌ای یکسان نیست.

چرا کمتر خوردن ماده‌ای مغذی که سوخت عضله‌سازی است می‌تواند مفید باشد؟ پاسخ کوتاه این است: همه چیز به شرایط بستگی دارد. پروتئین رشد را تقویت می‌کند. رشد در دوران کودکی، بارداری، دوره نقاهت و تمرینات سنگین فوق‌العاده مهم است. اما برای بسیاری از بزرگسالان امروزی که عمدتاً کم‌تحرک هستند، فعال ماندن مداوم پیام‌های رشد می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد. حسگرهای تغذیه‌ای بدن، فراوانی اسیدهای آمینه را نشانه‌ای برای ادامه ساخت‌وساز تلقی می‌کنند و همین وضعیت ممکن است به التهاب، مقاومت به انسولین و اختلالات مرتبط با افزایش سن دامن بزند.

بخشی از قوی‌ترین شواهد از مطالعات حیوانی به دست آمده است. در چندین آزمایش، مگس‌ها و موش‌هایی که رژیم کم‌پروتئین داشتند عمر طولانی‌تری پیدا کردند، حتی وقتی کالری کلی دریافتی آن‌ها ثابت ماند یا افزایش یافت. کارآزمایی‌های کوچک انسانی نیز بخش‌هایی از همین تصویر را تأیید کرده‌اند: افرادی که برنامه غذایی کم‌پروتئین داشتند اغلب چربی بدن را کاهش دادند، حساسیت به انسولین آن‌ها بهتر شد و قند خون ناشتا بهبود پیدا کرد، گاهی حتی در حالی که کالری بیشتری مصرف می‌کردند.

هورمون‌ها به توضیح این تناقض کمک می‌کنند. وقتی پروتئین کمیاب می‌شود، کبد تولید عامل رشد فیبروبلاستی ۲۱، یا اف‌جی‌اف۲۱، را افزایش می‌دهد؛ هورمونی که متابولیسم را به سمت مصرف انرژی بیشتر، کنترل بهتر قند خون و کاهش التهاب هدایت می‌کند. موش‌هایی که به‌صورت مهندسی‌شده سطح بالاتری از اف‌جی‌اف۲۱ دارند، بیشتر از همتایان خود عمر می‌کنند. انسان‌ها نیز در رژیم‌های کم‌پروتئین اف‌جی‌اف۲۱ بیشتری تولید می‌کنند، اما هنوز ثابت نشده است که این هورمون به‌تنهایی می‌تواند طول عمر انسان را افزایش دهد.

درون هر سلول، دو نگهبان مولکولی به سطح اسیدهای آمینه واکنش نشان می‌دهند. ام‌تور‌سی۱ پیام «فراوانی» را ارسال می‌کند و رشد و سنتز را به جلو می‌راند؛ جی‌سی‌ان۲ زمانی فعال می‌شود که اسیدهای آمینه پایین باشند و به سلول‌ها کمک می‌کند خود را سازگار کنند. به نظر می‌رسد کاهش موقت پیام‌رسانی رشد به سلول‌ها اجازه می‌دهد منابع خود را به سمت ترمیم، پاک‌سازی و مقاومت در برابر استرس منتقل کنند. این مرور علمی استدلال می‌کند که در بلندمدت، کاهش فعالیت ام‌تور‌سی۱ و تقویت دفاع‌های سلولی در برابر استرس می‌تواند پشتوانه بسیاری از مزایای افزایش طول عمر باشد که در حیوانات دیده شده است.

همه اسیدهای آمینه رفتار یکسانی ندارند. متیونین، ایزولوسین، لوسین و والین برجسته‌تر از بقیه هستند. در مطالعات انجام‌شده روی موش‌ها، کاهش برخی اسیدهای آمینه خاص گاهی اثراتی مشابه محدودیت گسترده پروتئین ایجاد کرد. یک آزمایش نشان داد که محدود کردن والین شاخص‌های متابولیک را بهبود داد، نشانه‌های ضعف و ناتوانی را کند کرد و طول عمر موش‌های نر را حدود ۲۳ درصد افزایش داد. این نتیجه چشمگیر است و نشان می‌دهد شاید تنظیم دقیق اسیدهای آمینه، به جای محرومیت کامل از پروتئین، مسیر هوشمندانه‌تری باشد.

اما پیش از آنکه پودر پروتئین خود را کنار بگذارید، باید ببینید چه کسی مخاطب این توصیه است. سالمندان با سارکوپنی روبه‌رو هستند؛ یعنی تحلیل عضلانی مرتبط با سن که تحرک و استقلال فرد را تهدید می‌کند. دریافت پروتئین بیشتر، همراه با تمرینات مقاومتی، به حفظ قدرت عضلانی کمک می‌کند. افراد باردار، کسانی که پس از بیماری یا جراحی در حال بهبود هستند و ورزشکاران حرفه‌ای نیز برای پاسخ به نیازهای فیزیولوژیک خود به پروتئین بیشتری نیاز دارند. خلاصه اینکه نیاز بدن به پروتئین با مرحله زندگی و میزان فعالیت تغییر می‌کند.

کشمکش میان روندهای تغذیه‌ای مدرن و تغذیه شخصی‌سازی‌شده همچنان ادامه دارد. دستورالعمل‌های آمریکا اخیراً میزان دریافت توصیه‌شده را برای بسیاری از بزرگسالان به ۱.۲ تا ۱.۶ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن افزایش داده‌اند؛ رقمی بالاتر از پایه قدیمی ۰.۸ گرم به ازای هر کیلوگرم. با این حال، لمینگ و همکارانش استدلال می‌کنند که باید اهداف مصرف پروتئین را بر اساس سن و سطح فعالیت شخصی‌سازی کنیم، نه اینکه از توصیه‌های کلی پیروی کنیم که سبک زندگی کم‌تحرک را نادیده می‌گیرند.

جمع‌بندی هم ساده است و هم ظریف. پروتئین همچنان ضروری است. اما مقدار بیشتر، الزاماً بهتر نیست. برای افرادی که فعالیت بدنی کمی دارند، رژیم غذایی پرپروتئین و پایدار ممکن است مسیرهای رشد را دائماً فعال نگه دارد، درست زمانی که ترمیم و تاب‌آوری سلولی باید در اولویت باشند. برای افراد فعال یا سالمندان، دریافت بیشتر پروتئین می‌تواند اثر محافظتی داشته باشد.

پس نتیجه عملی چیست؟ شواهد ما را به نگاه دقیق‌تر دعوت می‌کند: باید بازاریابی پروتئین را بازنگری کرد، توصیه‌ها را با واقعیت زندگی افراد هماهنگ ساخت و بررسی کرد که آیا تنظیم هدفمند اسیدهای آمینه می‌تواند بدون آسیب، مزایای متابولیک و ضدپیری به همراه داشته باشد یا نه. آیا رژیم‌های آینده به جای افزایش کلی پروتئین، بر تعادل دقیق اسیدهای آمینه تمرکز خواهند کرد؟ فقط زمان و کارآزمایی‌های انسانی بیشتر پاسخ خواهند داد.