اثر تغذیه پدر پیش از لقاح بر وزن و رشد نوزاد چیست؟

آیا یک پاکت چیپس در آخر شب می‌تواند بر شکل بدن کودکی اثر بگذارد که هنوز حتی به دنیا نیامده است؟ شاید شبیه موضوعی برای احساس گناه والدین به نظر برسد، اما پژوهش تازه‌ای از برزیل نشان می‌دهد رژیم غذایی پدر پیش از لقاح ممکن است ردپاهایی قابل اندازه‌گیری بر بدن نوزاد تازه‌متولدشده بگذارد.

پژوهشگران ۴۳ خانواده، شامل مادر، پدر و نوزاد را بررسی کردند. آن‌ها در دوران بارداری، با دو یادآوری غذایی ۲۴ ساعته، خوراک هر یک از والدین را ثبت کردند و سپس نوزادان را هنگام تولد از نظر وزن، قد، دورهای بدنی، ضخامت چین‌های پوستی و ترکیب بدن اندازه‌گیری کردند. این تیم محاسبه کرد چه مقدار از انرژی روزانه هر یک از والدین از غذاهای فوق‌فرآوری‌شده تأمین می‌شود؛ محصولاتی صنعتی که معمولا ارزش غذایی پایینی دارند و سرشار از افزودنی‌ها هستند.

یافته‌ها قابل توجه بود. مصرف بیشتر غذاهای فوق‌فرآوری‌شده توسط پدران با تولد نوزادانی همراه بود که وزن بیشتری داشتند، نسبت به قد خود سنگین‌تر بودند و چین‌های پوستی ضخیم‌تری در ناحیه ران و لگن نشان می‌دادند. به نظر نمی‌رسید چربی کل بدن نوزادان به طور کلی افزایش یافته باشد؛ بلکه چربی بیشتر در بخش‌های خاصی از بدن توزیع شده بود.

البته این یافته یک دلیل قطعی نیست. این مطالعه ارتباط را نشان می‌دهد، نه رابطه علت و معلولی را، و اندازه نمونه نیز محدود است. با این حال، این الگو با مجموعه رو به رشدی از شواهد همخوانی دارد که نشان می‌دهد سلامت پدر، مدت‌ها پیش از لقاح نیز اهمیت دارد. مردان حاضر در این پژوهش، به طور میانگین حدود ۳۰ درصد کالری خود را از خوراکی‌های فوق‌فرآوری‌شده دریافت می‌کردند؛ گوشت‌های فرآوری‌شده، نوشیدنی‌های شیرین و بیسکویت‌ها سهم برجسته‌ای در این الگوی غذایی داشتند.

این پژوهش نشان می‌دهد خطرات غذای فوق‌فرآوری‌شده فقط متوجه فرد مصرف‌کننده نیست.

اما میان‌وعده‌های آخر شب پدر چگونه می‌توانند با بدن فرزند او ارتباط پیدا کنند؟ محتمل‌ترین واسطه، اسپرم و نشانگرهای اپی‌ژنتیکی است که با خود حمل می‌کند. رژیم غذایی نامناسب می‌تواند التهاب و استرس اکسیداتیو ایجاد کند، یعنی افزایش گونه‌های فعال اکسیژن، که به کیفیت اسپرم آسیب می‌زند و پیام‌های زیست‌شیمیایی مانند متیلاسیون DNA را تغییر می‌دهد. این تغییرات می‌توانند بر شیوه خوانده شدن ژن‌ها در جنین اثر بگذارند.

یکی از ژن‌های نامزد در این زمینه IGF2 است که عامل رشد IGF-II را کدگذاری می‌کند؛ ژنی که از سوی پدر منتقل می‌شود و در رشد جنین نقش دارد. پژوهش‌های پیشین نشان داده‌اند الگوهای غذایی می‌توانند متیلاسیون این ژن را در اسپرم تغییر دهند. تیم برزیلی نیز به مسیرهای مشابهی اشاره می‌کند: محیطی التهاب‌زا و سرشار از غذاهای فوق‌فرآوری‌شده ممکن است شیمی اسپرم را دستکاری کند و در ادامه، بر رشد جنین اثر بگذارد.

رژیم غذایی پدر در ماه‌های پیش از لقاح ممکن است بر رشد فرزند اثر بگذارد؛ احتمالا از طریق نشانگرهای اپی‌ژنتیکی که در اسپرم حمل می‌شوند.

البته این مطالعه منفرد محدودیت‌های عملی دارد و نمی‌تواند به تنهایی پاسخ نهایی را ارائه کند. برای تأیید سازوکارها و بررسی اینکه آیا این تفاوت‌های اولیه در سال‌های بعد کودکی به افزایش خطرات متابولیک تبدیل می‌شوند یا نه، به پژوهش‌های بزرگ‌تر و طولانی‌مدت نیاز است. با این حال، این نتیجه رشته‌ای دیگر به تار و پود شواهدی می‌افزاید که نشان می‌دهد سبک زندگی پدر، از رژیم غذایی و سیگار کشیدن تا استرس، می‌تواند بر نسل بعدی اثر بگذارد.

اگر کارزارهای سلامت عمومی قصد دارند بیماری‌های مرتبط با تغذیه را کاهش دهند، شاید زمان آن رسیده باشد که در دوران برنامه‌ریزی برای فرزندآوری، همان‌قدر که با زنان سخن می‌گویند، مردان را نیز مخاطب قرار دهند. در نهایت، زیست‌شناسی کودک آینده ممکن است مدت‌ها پیش از آنکه بارداری حتی در تقویم ثبت شود، شروع به شکل‌گیری کند. دفعه بعد که سراغ یک میان‌وعده می‌روید، چه انتخابی خواهید داشت؟