خورشیدگرفتگی کامل اوت ۲۰۲۶؛ سایه ماه بر آسمان اروپا

نیمروز در سکوت فرو می‌رود. هیاهوی یک روز تابستانی برای لحظه‌ای از میان برمی‌خیزد و برای کسانی که زیر سایه ماه ایستاده‌اند، آسمان گویی از جهانی دیگر به امانت گرفته شده است.

در ۱۲ اوت ۲۰۲۶، یک خورشیدگرفتگی کامل از بخشی از نیمکره شمالی عبور می‌کند و مسیر باریک تمامیت آن گرینلند، ایسلند، نوار کوچکی از شمال شرقی پرتغال و سپس اسپانیا را دربر می‌گیرد. بسیار دورتر از این کریدور، بیشتر اروپا شاهد خورشیدگرفتگی جزئی خواهد بود؛ جایی که خورشید به شکل قابل مشاهده‌ای «گازگرفته» به نظر می‌رسد، نور روز ملایم‌تر می‌شود و نخستین ستاره‌ها در آسمان روز چشمک می‌زنند.

چرا باید به آن اهمیت بدهید؟ چون تمامیت فقط یک نمایش زیبا نیست. وقتی ماه سرانجام قرص خورشید را پنهان می‌کند، تاج خورشیدی، همان جو بیرونی و لطیف خورشید که معمولا در درخشش نور خورشید محو می‌شود، آشکار می‌گردد. دما می‌تواند افت کند، جهت نسیم تغییر کند، حیوانات میان روز و شب سردرگم شوند و کل صحنه به آزمایشی زنده در فیزیک جو و فیزیک خورشید تبدیل شود.

این نقشه نشان می‌دهد خورشیدگرفتگی کامل (قرمز) و خورشیدگرفتگی جزئی (نارنجی) در کدام بخش‌های نیمکره شمالی زمین قابل مشاهده خواهد بود. گرفت، نوار قرمز تمامیت را از بالا به پایین و در جهت پادساعتگرد دنبال می‌کند. نکته جالب اینکه این خورشیدگرفتگی در حوالی نیمه‌شب در قطب شمال آغاز می‌شود؛ پدیده‌ای که به لطف خورشید نیمه‌شب ممکن است، و مسیری را ترسیم می‌کند که ابتدا از غرب به شرق، یعنی «بازگشت در زمان»، حرکت می‌کند و سپس در جهت معمول شرق به غرب ادامه می‌یابد. 

همه لازم نیست سفر کنند. آژانس فضایی اروپا این رویداد را از رصدخانه اخترفیزیکی خاوالامبره در تروئل اسپانیا، از روز ۱۲ اوت ساعت ۱:۳۰ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا، به صورت زنده پخش خواهد کرد و برنامه حدود ساعت ۲:۴۵ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا پایان می‌یابد. انتظار ترکیبی از نماهای تلسکوپی، تصاویر پهپادی و واکنش‌های میدانی را داشته باشید؛ جایی که مجریان و دانشمندان، تمامیت خورشیدگرفتگی را در زمان واقعی تجربه می‌کنند.

خاوالامبره نقطه‌ای بسیار مناسب برای رصد است. این رصدخانه درست درون مسیر تمامیت قرار دارد، از آسمان‌های تاریک، فراوانی کم ابر و دید گسترده به سوی افق غربی بهره می‌برد؛ مزیتی حیاتی، زیرا هنگام رسیدن تمامیت، خورشید به سمت غروب پایین می‌رود. برای خاوالامبره، لحظه کلیدی در ساعت ۲:۳۱ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا رخ می‌دهد؛ زمانی که ماه برای حدود ۱ دقیقه و ۲۱ ثانیه خورشید را به طور کامل می‌پوشاند.

تولید برنامه با سبک تلویزیونی همچنان حال و هوایی نزدیک و صمیمی خواهد داشت: دیم دکتر مگی آدرین اجرای برنامه را بر عهده دارد و مهمانانی از جمله مدیر علوم آژانس فضایی اروپا، پروفسور کارول ماندل، و دیگر پژوهشگران این آژانس در آن حضور خواهند داشت. آن‌ها نه فقط درباره شکوه این رویداد، بلکه درباره علم پشت آن گفت‌وگو می‌کنند؛ از رازهای پابرجای تاج خورشیدی تا اینکه خورشیدگرفتگی‌ها چگونه در تاریخ، فهم ما از گرانش را دگرگون کرده‌اند، و حتی درباره آزمایش‌های آژانس فضایی اروپا برای بازآفرینی شرایطی شبیه خورشیدگرفتگی در فضا.

این اینفوگرافیک نشان می‌دهد تمامیت خورشیدگرفتگی در اسپانیا چه زمانی، در کجا و برای چه مدت قابل مشاهده خواهد بود. درصدهای بیرون از نوار تمامیت، بیشترین درصد تاریکی قابل مشاهده در آن مناطق را هنگام خورشیدگرفتگی جزئی نشان می‌دهند. 

پخش‌های زنده به یک دوربین وابسته نخواهند بود. تصاویر تکمیلی از یک رویداد عمومی در لئون و همچنین از فرومیستا در پالنسیا ارسال می‌شود؛ جایی که همکاران با تلسکوپ‌های کوچک‌تر و ابزارهای تخصصی، گذر ماه از برابر خورشید را دنبال می‌کنند. این پوشش چندگانه اهمیت دارد؛ آب‌وهوا می‌تواند دمدمی باشد و چند زاویه دید، شانس دریافت تصاویر شفاف و بدون وقفه را افزایش می‌دهد.

ذهن‌های کنجکاو نیز می‌توانند مشارکت کنند. پرسش‌هایی که با #AskESA در بلواسکای یا ایکس ارسال شوند، ممکن است انتخاب و در طول پخش پاسخ داده شوند؛ به این ترتیب برنامه به جای یک جریان یک‌طرفه تصویر، حالتی گفت‌وگومحور پیدا می‌کند.

اگر قصد دارید این خورشیدگرفتگی را حضوری تماشا کنید، به جز در فاصله کوتاه تمامیت، حتما از عینک استاندارد و تأییدشده خورشیدگرفتگی استفاده کنید. اگر می‌خواهید آنلاین آن را دنبال کنید، یک صندلی راحت و نوشیدنی گرمی برای خود آماده کنید: حتی یک خورشیدگرفتگی کوتاه معمولا بسیار بیشتر از دقایقی که طول می‌کشد، در حافظه می‌ماند.

وقتی سایه ماه می‌گذرد و روشنایی روز در نواری باریک از تاریکی فشرده می‌شود، آن لحظه هم کهن به نظر می‌رسد و هم کاملا اکنون و زنده؛ یادآوری اینکه گاهی هندسه کیهانی نام خود را بر آسمان ما می‌نویسد.