قطره تی اچ سی و کاهش کابوس های استرس پس از سانحه

برای بسیاری از افراد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه، زمان خواب می‌تواند شبیه قدم گذاشتن دوباره به تکرار بدترین روز زندگی‌شان باشد. خواب به میدان نبرد تبدیل می‌شود. کابوس‌ها تصاویر و وحشت را آن‌قدر زنده بازمی‌گردانند که بعضی افراد ترجیح می‌دهند اصلا نخوابند.

پژوهشگران شاریته، دانشگاه پزشکی برلین، یک پرسش صریح مطرح کردند: آیا شکل نسخه‌ای تی‌اچ‌سی می‌تواند این بازپخش شبانه را متوقف کند؟ پاسخ آن‌ها که در نیچر مدیسین گزارش شده، هم شگفت‌انگیز است و هم امیدبخش. در یک کارآزمایی دوسوکور و کنترل‌شده با دارونما، دارویی مشتق از کانابیس به نام درونابینول که هر شب به صورت قطره مصرف می‌شد، بار کابوس‌ها را به‌طور چشمگیری کاهش داد. بیش از نیمی از شرکت‌کنندگان به درمان پاسخ دادند و بیش از یک‌سوم گزارش کردند که پس از ده هفته، کابوس‌ها کاملا از بین رفته‌اند.

علم پشت این یافته رازآلود نیست. تی‌اچ‌سی با سیستم اندوکانابینوئید تعامل دارد؛ شبکه‌ای در مغز که به تنظیم خواب، پاسخ‌های استرسی و شیوه پردازش خاطرات هیجانی کمک می‌کند. خواب رِم، مرحله‌ای که بیشترین ارتباط را با رویاهای زنده و تثبیت هیجانی دارد، به نظر می‌رسد به‌ویژه نسبت به این پیام‌ها حساس باشد. تی‌اچ‌سی با کاهش فعالیت رویایی مرتبط با خواب رِم می‌تواند بازتجربه‌های شبانه و تکرارشونده تروما را ضعیف‌تر کند و به مغز فرصت دهد به جای زنده کردن دوباره حادثه، استراحت کند.

بیش از ۱۷۰ بزرگسال که کابوس‌های شدید و مکرر ناشی از اختلال استرس پس از سانحه داشتند، داوطلب شرکت در این کارآزمایی شدند. آن‌ها هر شب به مدت ده هفته یا قطره درونابینول مصرف کردند یا دارونمایی مشابه؛ نه بیماران و نه پزشکان نمی‌دانستند چه کسی کدام درمان را دریافت کرده است. در مقیاس هشت‌درجه‌ای شدت کابوس، کاهش میانگین قابل توجه بود: گروه درونابینول ۳.۷ امتیاز افت داشت، در حالی که کاهش در گروه دارونما ۲.۲ امتیاز بود. پروفسور اشتفان روپکه، سرپرست مطالعه، می‌گوید حدود ۲۱ درصد از شرکت‌کنندگان تحت درمان، بار کابوس‌های خود را به نصف رساندند و نزدیک به پنج نفر از هر شش نفر در گروه درمان فعال گزارش کردند که در مجموع احساس سلامت بسیار بهتری دارند.

این اثرات هدفمند بودند. به نظر می‌رسید درونابینول بیشتر خواب و فراوانی یا شدت کابوس‌ها را هدف قرار می‌دهد، نه اینکه کاهش گسترده‌ای در کل علائم اختلال استرس پس از سانحه یا نمره‌های افسردگی ایجاد کند. این نکته اهمیت دارد. قطع کردن بازتجربه‌های شبانه و تکراری می‌تواند خواب ترمیم‌کننده را بازگرداند، حتی اگر علائم روزانه نیازمند مسیر درمانی متفاوتی باشند.

نشانه‌های ایمنی اطمینان‌بخش بود. هیچ عارضه شدید و جدی مشاهده نشد. عوارض خفیف تا متوسط مانند سرگیجه، سردرد و افزایش اشتها در درمان فعال شایع‌تر بود، اما معمولا قابل تحمل گزارش شد. نکته مهم این بود که پژوهشگران پس از قطع دوزهای شبانه در پایان مطالعه، علائم ترک مشاهده نکردند.

یک نتیجه روشن: برای بخش قابل توجهی از بیماران، مصرف شبانه درونابینول باعث شد کابوس‌های اختلال استرس پس از سانحه طی ده هفته دیگر قابل شناسایی نباشند.

با این حال، این پژوهش پرسش‌های مهمی را مطرح می‌کند. آیا فواید درمان با مصرف طولانی‌تر پایدار می‌ماند؟ آیا تحمل دارویی می‌تواند طی ماه‌ها یا سال‌ها اثر دارو را کاهش دهد؟ و پزشکان چگونه باید تسکین هدفمند شبانه را با نیازهای روان‌شناختی گسترده‌تر و روزانه افرادی که با تروما زندگی می‌کنند، متعادل کنند؟ روپکه و تیم او قصد دارند مطالعات طولانی‌تری انجام دهند تا پایداری اثر، ایمنی و این موضوع را بررسی کنند که آیا تنظیم دوز یا درمان‌های ترکیبی می‌تواند دستاوردها را گسترش دهد یا نه.

در حال حاضر، این مطالعه مرز عملی تازه‌ای را پیش رو می‌گذارد: یک فرمولاسیون مجاز و نسخه‌ای از تی‌اچ‌سی که به‌طور اختصاصی بار کابوس‌ها را در بسیاری از افراد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه کاهش می‌دهد. این درمان همه‌چیز را حل نمی‌کند و جایگزین روان‌درمانی نیست، اما برای کسانی که هر شب در باززندگی تروما گرفتار می‌شوند، ممکن است فوری‌ترین تسکینی باشد که تاکنون تجربه کرده‌اند. آیا پژوهش‌های بلندمدت، آرامش کوتاه‌مدت را به بهبودی پایدار تبدیل می‌کنند؟ فقط زمان و علم دقیق پاسخ خواهد داد.