اندازه گیری ران؛ راهی ساده برای کشف خطر پنهان دیابت

تصور کنید در یک غربالگری سلامت از شما سن، اندازه دور کمر و طول ران خواسته شود. عجیب به نظر می‌رسد، درست است؟ با این حال پژوهشگران در دانمارک می‌گویند یک متر نواری ساده می‌تواند بدون حتی یک بار خون‌گیری، خطر پنهان پیش‌دیابت و دیابت نوع ۲ تشخیص‌داده‌نشده را آشکار کند.

اندازه‌ای که انتظار نداشتید مهم باشد

ماشین‌حساب آنلاین جدیدی که با نام مدواکس شناخته می‌شود، هفت داده ساده و قابل اندازه‌گیری را با هم ترکیب می‌کند تا برآورد کند آیا یک بزرگسال ممکن است از قبل دچار پیش‌دیابت یا دیابت نوع ۲ تشخیص‌داده‌نشده باشد یا نه. کاربران سن، جنسیت، شاخص توده بدنی، دور کمر، فشار خون سیستولیک، دور بازو و طول ران را وارد می‌کنند. مورد آخر همان چیزی است که توجه را جلب می‌کند. همه این موارد را می‌توان در خانه با یک متر، ترازو و دستگاه فشار خون خانگی اندازه گرفت. نه آزمایشگاه لازم است، نه ناشتا بودن. فقط اعدادی که خودتان می‌توانید به دست آورید.

اما چرا طول ران می‌تواند کمک‌کننده باشد؟ پژوهشگران دو نشانه زیستی قابل قبول را پیشنهاد می‌کنند که در همین یک اندازه‌گیری نهفته است. نخست اینکه طول استخوان ران می‌تواند بازتابی از رشد و تغذیه در اوایل کودکی باشد. تغذیه نامطلوب در دوران نوزادی ممکن است باعث کوتاه‌تر شدن نسبی استخوان‌های پا شود و با افزایش خطر دیابت در دهه‌های بعدی زندگی ارتباط دارد. دوم اینکه ران‌ها میزبان بزرگ‌ترین عضلات بدن هستند، عضلاتی که نقش بسیار مهمی در برداشت گلوکز از جریان خون دارند. کاهش توده عضلانی در پاها می‌تواند توان بدن برای پاک‌سازی قند در گردش خون را کاهش دهد.

از سه دهه داده تا یک غربالگری آنلاین رایگان

مدواکس در دانشگاه فنی دانمارک توسط پژوهشگر پسادکتری، دنیل یو، به همراه پروفسور اولیویه ژولیه و دکتر اومبرتو ماجوره، پزشک و پژوهشگر کلیه از دانشگاه پارما، توسعه داده شد. این تیم مدل خود را با داده‌های نزدیک به ۳۰ سال از نظرسنجی ملی سلامت و تغذیه ایالات متحده آموزش داد و سپس آن را روی مجموعه‌داده‌های مستقل از ایالات متحده و کره جنوبی آزمایش کرد.

متغیرهایی که وارد الگوریتم شدند، از میان مجموعه بزرگی از گزینه‌های احتمالی و با انتخاب خودکار جدا شدند. در نهایت هفت اندازه‌گیری باقی ماند که وقتی با هم ترکیب شدند، پیش‌دیابت و دیابت نوع ۲ پنهان را دست‌کم به اندازه بسیاری از ابزارهای رایج ارزیابی خطر پیش‌بینی کردند. در اعتبارسنجی رودررو، مدواکس عملکردی هم‌سطح یا بهتر از چند ابزار متداول سنجش خطر داشت و همین موضوع آن را به گزینه‌ای امیدبخش در شرایطی تبدیل می‌کند که آزمایش‌های آزمایشگاهی در دسترس نیستند یا افراد معمولا برای دریافت مراقبت مراجعه نمی‌کنند.

نیاز سلامت عمومی در این زمینه روشن است. تنها در ایالات متحده، حدود ۱۱۵ میلیون بزرگسال پیش‌دیابت دارند و نزدیک به چهار نفر از هر پنج نفر از آن بی‌خبرند. پیش‌دیابت معمولا علائم چشمگیری ندارد، اما احتمال پیشرفت به دیابت نوع ۲ و همچنین بیماری‌های قلبی‌عروقی و سکته را افزایش می‌دهد. به گفته تیم پژوهش، یک ابزار غربالگری آنلاین و در دسترس می‌تواند افراد را به پیگیری بالینی تشویق کند. همان‌طور که یکی از توسعه‌دهندگان اشاره کرده است، مردم به‌ندرت آزمایش خون می‌دهند مگر اینکه به وجود مشکلی مشکوک شوند. یک ابزار خانگی ساده و کم‌دردسر می‌تواند این معادله را تغییر دهد.

پیامدها، محدودیت‌ها و گام‌های بعدی

مدواکس یک آزمایش تشخیصی نیست. این ابزار برای تریاژ طراحی شده است، یعنی مشخص کند چه کسانی باید ارزیابی رسمی آزمایشگاهی را دنبال کنند. چنین ابزاری می‌تواند به‌ویژه در محیط‌های کم‌برخوردار، تریاژ پزشکی از راه دور، برنامه‌های تندرستی محیط کار یا طرح‌های غربالگری اجتماعی مفید باشد. با این حال، چند نکته مهم همچنان وجود دارد. اندازه‌گیری‌ها باید درست انجام شوند. تفاوت‌های جمعیتی نیز اهمیت دارند. مدل اولیه تا حد زیادی بر داده‌های پیمایشی ایالات متحده تکیه دارد و بررسی‌های خارجی شامل گروه‌هایی از کره جنوبی بوده است، اما اعتبارسنجی جغرافیایی گسترده‌تر می‌تواند اعتماد به کاربرد آن را در جمعیت‌های متنوع افزایش دهد.

پیچیدگی‌های زیستی نیز کم نیستند. طول ران با تغذیه دوران کودکی و توده عضلانی بزرگسالی ارتباط دارد، اما همه مسیرهای منتهی به دیابت را نشان نمی‌دهد. ژنتیک، رژیم غذایی، فعالیت بدنی و عوامل اقتصادی‌اجتماعی همگی نقش دارند. با این حال، ترکیب نشانه‌های اسکلتی و بافت نرم در یک ارزیابی سریع، رویکردی خلاقانه است که نگاه ما را به آنچه اندازه‌گیری‌های ساده بدن می‌توانند درباره سلامت متابولیک بلندمدت آشکار کنند، تغییر می‌دهد.

دیدگاه کارشناس

«ابزارهایی از این دست به پر کردن فاصله میان داده‌های جمعیتی و اقدام فردی کمک می‌کنند.» این را یک متخصص غدد که در این مطالعه دخالتی نداشته است، می‌گوید. «این ابزارها جایگزین آزمایش‌های تشخیصی نیستند، اما می‌توانند موانع مراجعه افراد برای دریافت مراقبت را کاهش دهند. از نگاه پیشگیری، شناسایی زودتر افراد در معرض خطر، راه را برای مداخله‌های سبک زندگی باز می‌کند، مداخله‌هایی که می‌توانند پیشرفت به دیابت آشکار را به تاخیر بیندازند یا از آن جلوگیری کنند.»

مدواکس به‌صورت رایگان و آنلاین در دسترس است و سازندگان آن نتایج اعتبارسنجی را در یک مجله همه‌گیرشناسی داوری‌شده منتشر کرده‌اند. برای پزشکان و برنامه‌ریزان سلامت عمومی، این ابزار گزینه‌ای نوین برای غربالگری دیابت است که ارزان، مقیاس‌پذیر و به شکل غیرمنتظره‌ای آگاهی‌بخش به نظر می‌رسد. برای افراد نیز یادآور این نکته است که اندازه‌گیری‌های کوچک، وقتی در بافت درست تفسیر شوند، می‌توانند نشانه‌های بزرگی با خود داشته باشند.