کاشت درخت به‌خودی‌خود به معنای پاک‌تر شدن هوای شهر نیست. در واقع، در روزهای گرم برخی درختان شهری بی‌سروصدا گازهایی آزاد می‌کنند که به تشکیل اوزون سطح زمین کمک می‌کند؛ همان مه‌دود آلاینده‌ای که چشم‌ها را می‌سوزاند و آسم را تشدید می‌کند.
پژوهشگران دانشگاه جینان در چین پس از نصب یک سامانه پایش بسیار دقیق روی سکویی ۱۰۲ متری بالای برج هواشناسی پکن و در آزمایشگاهی مجاور، به این نتیجه نگران‌کننده رسیدند. این ابزارها چندین بار در هر ثانیه ذرات جو را نمونه‌برداری کردند و ردپای شیمیایی انتشار آلاینده‌ها را به‌صورت لحظه‌ای ثبت کردند. این کار به تیم پژوهشی امکان داد منابع ترکیبات آلی فرار را از هم جدا کند؛ از ترافیک، پخت‌وپز و محصولات پاک‌کننده گرفته تا گازهایی که مستقیم از تنه و برگ درختان خارج می‌شوند.
یک ترکیب بیش از همه جلب توجه کرد: ایزوپرن، هیدروکربنی که به‌طور طبیعی تولید می‌شود و در لاستیک خام نیز وجود دارد. نکته شگفت‌انگیز این بود که بخش عمده ایزوپرن اندازه‌گیری‌شده در هوای شهر از کارخانه‌ها یا خودروها نمی‌آمد، بلکه منشأ آن درختان بودند. دما نیز نقش تعیین‌کننده‌ای داشت. وقتی هوا از ۲۰ به ۳۵ درجه سانتی‌گراد گرم شد، فعالیت شیمیایی ترکیبات منتشرشده از درختان هفت تا هشت برابر افزایش یافت. گرما، پوشش گیاهی آرام شهری را به منبعی بزرگ برای پیش‌سازهای تشکیل‌دهنده اوزون تبدیل کرد.
اعداد مربوط به پکن چشمگیر بود. انتشار ایزوپرن در این شهر به سطحی رسید که با جنگل‌های طبیعی قابل مقایسه است. دلیل آن هم چندان پیچیده نبود: فضاهای سبز شهر عمدتا از گونه‌هایی مانند بید مجنون و صنوبر چینی تشکیل شده‌اند که به‌طور طبیعی مقدار زیادی ایزوپرن آزاد می‌کنند. در عمل، انتخاب نوع درخت باعث شد تاج پوشش درختی که در حالت عادی مزایای زیادی دارد، به عاملی قابل توجه در تشکیل اوزون تابستانی تبدیل شود.
آیا شهرهای دیگر هم در معرض خطرند؟ بله. پژوهشگران به شهرهای شمالی چین مانند هاربین و چانگچون اشاره می‌کنند و حتی مناطق شهری در بخش‌هایی از آسیا و اقیانوسیه را نیز که الگوهای مشابهی در کاشت درخت دارند، در معرض این مسئله می‌دانند. اقلیم محلی و ترکیب گونه‌های درختی بر یکدیگر اثر می‌گذارند؛ افزایش دما انتشار این ترکیبات را تشدید می‌کند، بنابراین شهرهایی که سریع‌تر گرم می‌شوند، این اثر را شدیدتر احساس خواهند کرد.
این وضعیت را می‌توان با بسیاری از جنگل‌های شهری اروپا مقایسه کرد. درختان بومی اروپا معمولا بیش از ایزوپرن، مونوترپن‌ها را منتشر می‌کنند. این ترکیبات هم در جو واکنش می‌دهند، اما در شرایط معمول شهری عموما کارایی کمتری در تولید اوزون سطح زمین دارند. بنابراین مسئله خود درختان نیستند، بلکه مهم این است که کدام گونه‌ها را، در کجا و در چه شرایط گرمایی می‌کاریم.
نتیجه این پژوهش، قطع درختان یا حذف فضای سبز نیست؛ کاملا برعکس. درختان خیابان‌ها را خنک می‌کنند، رواناب شهری را کاهش می‌دهند و مزایای بهداشتی و اجتماعی مهمی فراهم می‌کنند که شهرها به‌شدت به آن نیاز دارند. پیام اصلی مطالعه، انتخاب هوشمندانه‌تر گونه‌های درختی است. کاشت راهبردی می‌تواند مزایای فضای سبز شهری را حفظ کند و هم‌زمان انتشار ترکیبات آلی فراری را که آلودگی اوزون را تشدید می‌کنند، محدود سازد.
اگر برنامه‌ریزان شهری به نتایج این پژوهش توجه کنند، دستاوردها می‌تواند کاملا ملموس باشد. نویسندگان برآورد می‌کنند که جایگزینی تنها یک درخت از هر ده درخت با انتشار بالای ایزوپرن در پکن با گونه‌های کم‌انتشار، می‌تواند خروجی ایزوپرن را دست‌کم ۲۹ درصد کاهش دهد. تغییرات کوچک در ترکیب گونه‌ها می‌تواند به کاهش بزرگی در یک آلاینده خطرناک هوا منجر شود.
با تکرار بیشتر موج‌های گرما و تلاش سریع شهرها برای سبزتر کردن محله‌ها، این پژوهش یک قاعده تازه را پیشنهاد می‌کند: همه سایه‌ها یکسان نیستند. انتخاب درخت مناسب شاید به اندازه کاشت آن اهمیت داشته باشد.
.avif)
نظر بگذارید
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفر باشید.