کاهش سایه درختان شهری و افزایش مرگ ومیر در شیکاگو

گرمای شهر زودتر از هر چیز خود را نشان می‌دهد. آسفالت، حرارت خورشید را پس می‌دهد. هوایی که باید خنک و پاک جریان داشته باشد، در جا می‌ماند و می‌پزد. در بسیاری از محله‌های شیکاگو، ناپدید شدن تدریجی درختان تنومند سایه‌گستر فقط یک خسارت زیبایی‌شناختی نبوده است. این موضوع به مسئله‌ای برای بقا تبدیل شده است.

پژوهشگرانی که به مدت ۱۱ سال پوشش درختی شیکاگو را بررسی کرده‌اند، به الگویی چشمگیر رسیده‌اند: محله‌هایی که سال به سال بخشی از سایه‌بان درختی خود را از دست می‌دهند، به‌ویژه در گرم‌ترین بخش‌های شهر، معمولا با نرخ مرگ‌ومیر بالاتری در میان ساکنان روبه‌رو می‌شوند. در مقابل، مناطقی که پوشش درختی آن‌ها سالانه افزایش یافته، نرخ مرگ‌ومیر کمتری را تجربه کرده‌اند. پیام این یافته روشن و غیرقابل چشم‌پوشی است. فقط تعداد درختان در یک مقطع زمانی اهمیت ندارد. جهت حرکت و روند تغییر سایه‌بان درختی نیز تعیین‌کننده است.

ردیابی تغییر، نه فقط یک تصویر ثابت

بیشتر مطالعات پیشین تنها یک تصویر مقطعی از فضای سبز شهری را بررسی می‌کردند و همان وضعیت ثابت را با پیامدهای سلامت مرتبط می‌دانستند. این پژوهش مسیر متفاوتی را در پیش گرفت. پژوهشگران با تحلیل تغییرات سالانه پوشش درختی در کنار سوابق مرگ‌ومیر طی بیش از یک دهه توانستند بررسی کنند که آیا محله‌هایی که در حال از دست دادن سایه‌بان درختی هستند، جان انسان‌ها را نیز از دست می‌دهند یا نه. همبستگی آشکار بود. هر ۱ درصد افزایش سالانه در پوشش درختی یک محله، تقریبا با کاهش ۱۰ درصدی مرگ‌ومیر در همان منطقه همراه بود.

این اثر بزرگی است. و فقط به مرگ‌های مرتبط با گرما محدود نبود. کاهش پوشش درختی با نرخ بالاتر مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های قلبی عروقی، بیماری‌های تنفسی و حتی مرگ‌های مرتبط با اختلالات سلامت روان همراه بود. درختان با سایه انداختن بر خیابان‌ها و ساختمان‌ها و همچنین با آزادسازی بخار آب از برگ‌های خود محیط را خنک می‌کنند، اما اثر محافظتی آن‌ها ظاهرا فراتر از کاهش گرماست.

ویوک شانداس، پژوهشگر اقلیم شهری و سلامت عمومی در دانشگاه ایالتی پورتلند که در تیم پژوهشی شیکاگو حضور نداشت، این مطالعه را در چارچوبی گسترده‌تر توضیح می‌دهد. به گفته او، این پژوهش روندهایی را تایید می‌کند که در دیگر شهرهای آمریکا نیز دیده شده است؛ جایی که بسیاری از محله‌ها در حال از دست دادن پوشش سبز هستند و گرم‌ترین مناطق اغلب کمترین رشد را در سایه‌بان درختی تجربه می‌کنند. به زبان ساده: جاهایی که بیش از همه به درخت نیاز دارند، اغلب کمترین سهم را از افزایش درختان می‌برند.

محدودیت‌هایی که اهمیت دارند

مطالعات مشاهده‌ای می‌توانند الگوها را نشان دهند. اما نمی‌توانند علت را به‌طور قطعی ثابت کنند. تحلیل شیکاگو به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که از دست رفتن یک درخت مستقیما باعث مرگ یک فرد می‌شود. با این حال، ارتباطی تکرارشونده را در طول زمان و در میان مناطق مختلف نشان می‌دهد که سیاست‌گذاران باید آن را جدی بگیرند. عوامل مخدوش‌کننده نیز ممکن است نقش داشته باشند. محله‌هایی که پوشش درختی خود را از دست می‌دهند، شاید هم‌زمان با افت اقتصادی، جابه‌جایی ساکنان، فرسودگی مسکن یا فشارهای دیگری روبه‌رو باشند که بر سلامت اثر می‌گذارند.

محدودیت فنی دیگر به شیوه اندازه‌گیری پوشش درختی مربوط می‌شود. پژوهشگران برای برآورد پوشش درختان از داده‌های استاندارد استخراج‌شده از ماهواره استفاده کردند. این مجموعه‌داده‌ها برای پایش شهری و بلندمدت بسیار قدرتمندند، اما بی‌نقص نیستند. ممکن است درختان کوچک و تازه‌کاشته‌شده را ثبت نکنند و بهبودهای سبز در سطح زمین را کمتر از واقعیت نشان دهند. نهال‌های جوان که هنوز دهه‌ها زمان نیاز دارند تا به درختان سایه‌گستر و بزرگ تبدیل شوند و خدمات گسترده خنک‌کنندگی و زیست‌محیطی ارائه دهند، به‌ویژه ممکن است کمتر شمارش شوند.

حتی با وجود این ملاحظات، اندازه این ارتباط و پایداری آن در میان علت‌های مختلف مرگ، این استدلال را تقویت می‌کند که درختان بالغ یکی از منابع کمتر شناخته‌شده سلامت عمومی هستند.

پیامدهای سیاستی و انتخاب‌های واقعی

مدیران شهری و برنامه‌ریزان با انتخاب‌های مهمی روبه‌رو هستند. کاشت درختان جدید کار درستی است. اما این پژوهش نشان می‌دهد حفاظت از درختان بالغی که هم‌اکنون وجود دارند، می‌تواند مزایای سریع‌تر و بزرگ‌تری برای سلامت جامعه داشته باشد. درختان بالغ نماینده دهه‌ها رشد و ارزش ذخیره‌شده‌اند: ریشه‌های عمیق، سایه‌بان گسترده، و زیست‌بوم‌های پیچیده‌ای که محله‌های پیرامون خود را خنک و تصفیه می‌کنند. وقتی یک درخت زبان‌گنجشک، بلوط یا افرا بزرگ از دست می‌رود، خلأ ایجادشده را نمی‌توان به‌آسانی با نهالی که فصل بعد کاشته می‌شود جایگزین کرد.

حفاظت در عمل یعنی چه؟ یعنی مقررات سخت‌گیرانه‌تر علیه قطع غیرضروری درختان، ایجاد مشوق برای نگهداری، سرمایه‌گذاری در حفاظت از محدوده ریشه هنگام ساخت‌وساز، و اولویت دادن به آبیاری و مراقبت در موج‌های گرما. همچنین ممکن است به معنای تغییر جهت بودجه‌های جنگلداری شهری باشد؛ به‌گونه‌ای که بازده بالای حفظ پوشش درختی موجود به رسمیت شناخته شود، نه اینکه تمرکز فقط بر اهداف تهاجمی کاشت درختان جدید باشد.

دیدگاه کارشناس

دکتر النا مارکز، شهرساز حوزه سلامت عمومی که در این مطالعه مشارکت نداشته است، درباره این یافته‌ها می‌گوید: «ما مدت‌هاست می‌دانیم زیرساخت سبز فواید زیادی دارد. کاری که این پژوهش انجام می‌دهد این است که ما را وادار می‌کند متفاوت عمل کنیم. اگر یک محله درختان بالغ خود را از دست بدهد، فوری‌ترین سپر محافظ سلامت نیز از میان می‌رود. کاشت درخت ضروری است، اما راه‌حل فوری نیست. مراقبت از آنچه همین حالا وجود دارد، امروز جان انسان‌ها را نجات می‌دهد و تاب‌آوری آینده را می‌سازد.»

نتیجه‌گیری

مطالعه شیکاگو که در نشریه ژئوهلث منتشر شده است، یک ایده آشنا را از نو صورت‌بندی می‌کند: درختان شهری برای سلامت عمومی اهمیت دارند. اما این پژوهش نکته‌ای دقیق به آن می‌افزاید. روند تغییر پوشش درختی از سالی به سال دیگر، مرگ‌ومیر محله‌ها را قوی‌تر از یک سنجش ثابت از تعداد درختان موجود در لحظه پیش‌بینی می‌کند. برای شهرهایی که با تابستان‌های داغ‌تر و نابرابری‌های رو به گسترش سلامت روبه‌رو هستند، این تحقیق از یک چرخش سیاستی فوری و عملی دفاع می‌کند. از درختان قدیمی محافظت کنید. از سایه‌بان درختی مراقبت کنید. هرجا لازم است درخت بکارید. اما بپذیرید که قدیمی‌ترین درختان فقط زینت شهر نیستند. آن‌ها دارایی سلامت عمومی‌اند که ساختنشان دهه‌ها زمان برده و ممکن است در یک بعدازظهر از دست بروند.