میکروپلاستیک در چای کیسه ای؛ خطر پنهان در فنجان

یک چای کیسه‌ای را در لیوانی پر از آب داغ می‌اندازید و انتظار طعم، گرما و لحظه‌ای آرامش دارید. اما شاید انتظار نداشته باشید ابری از ذرات بسیار ریز پلاستیک وارد نوشیدنی شما شود. پژوهش‌های آزمایشگاهی تازه نشان می‌دهد برخی چای‌های کیسه‌ای تجاری، هنگام دم کشیدن در آب جوش، می‌توانند هزاران قطعه میکروپلاستیک را در یک فنجان آزاد کنند.

دانشمندان دانشگاه رجب طیب اردوغان برای اندازه‌گیری میزان رهاسازی ذرات و باقی‌مانده‌های شیمیایی، ۱۴ برند چای کیسه‌ای را در کنار ۱۴ نمونه چای فله‌ای آزمایش کردند. چای‌های کیسه‌ای بررسی‌شده به دو گروه تقسیم می‌شدند: ده نمونه از مواد کاغذی یا سلولزی ساخته شده بودند و چهار نمونه از یک پلیمر مصنوعی به نام پلی‌آمید، نوعی نایلون، استفاده می‌کردند. برای شبیه‌سازی روش معمول آماده‌سازی، هر کیسه به مدت سه دقیقه در آب تازه‌جوش‌آمده قرار گرفت و سپس از نظر وجود ذرات و آلاینده‌های شیمیایی بررسی شد.

آزمایش چه چیزی را نشان داد

تفاوت نتایج چشمگیر بود. چای‌های کیسه‌ای پلاستیکی به ازای هر کیسه بین ۵۵۵ تا ۲۴۹۸ ذره میکروپلاستیک قابل شناسایی آزاد کردند. در مقابل، چای فله‌ای تنها حدود ۰.۳ تا ۲.۴ ذره در هر فنجان نشان داد. با این حال، این شمارش فقط ذرات بزرگ‌تر از ۱۰۰ میکرومتر را در بر می‌گیرد، بنابراین نانوپلاستیک‌ها، یعنی ذرات کوچک‌تر از ۰.۱ میکرومتر، در آن محاسبه نشده‌اند. اندازه‌گیری این ذرات دشوارتر است، اما احتمال حضور آن‌ها نیز وجود دارد.

در کنار قطعات فیزیکی، همه نمونه‌های دم‌شده با کیسه‌های پلاستیکی حاوی باقی‌مانده‌هایی از بیسفنول آ، که معمولا با نام بی‌پی‌ای شناخته می‌شود، و انواع فتالات‌ها بودند. این افزودنی‌های شیمیایی در تولید برخی پلاستیک‌ها به کار می‌روند. مطالعات آزمایشگاهی نشان داده‌اند که آن‌ها می‌توانند در عملکرد غدد درون‌ریز اختلال ایجاد کنند؛ به این معنا که بالقوه توان اثرگذاری بر سیستم‌های هورمونی بدن را دارند. در یکی از برندها، پژوهشگران مقدار غیرمعمولی از بنزیل بوتیل فتالات، یا بی‌بی‌پی، شناسایی کردند که به باور تیم پژوهشی احتمالا از چسب به‌کاررفته برای آب‌بندی کیسه منشأ گرفته بود.

نویسندگان این مطالعه اعلام کردند سطح بی‌پی‌ای گزارش‌شده در محدوده‌ای قرار داشت که آن را ایمن ارزیابی کرده‌اند، اما هشدار دادند که مواجهه منظم می‌تواند برای گروه‌های آسیب‌پذیر مانند کودکان، افراد باردار و کسانی که زیاد چای می‌نوشند اهمیت داشته باشد. آزمایش‌های انجام‌شده روی میکروپلاستیک‌ها احتمال بروز التهاب و آسیب سلولی را نشان می‌دهد، اما پیامدهای مستقیم مصرف ذرات میکروپلاستیک و نرم‌کننده‌های پلاستیکی در مقادیر ناچیز از طریق نوشیدنی‌ها برای سلامت انسان هنوز به‌طور کامل روشن نیست.

شاید خوانندگان مطالعه پربازتاب سال ۲۰۱۹ را به یاد داشته باشند که نشان می‌داد یک چای کیسه‌ای پلاستیکی ممکن است میلیاردها ذره نانوپلاستیک و میکروپلاستیک آزاد کند. پژوهش تازه، آن هشدار پیشین را رد نمی‌کند، بلکه آن را دقیق‌تر توضیح می‌دهد. روش‌شناسی اهمیت زیادی دارد. مطالعه سال ۲۰۱۹ ذرات را در بازه‌های اندازه‌ای بسیار کوچک‌تر، از جمله در مقیاس نانو، اندازه‌گیری کرده بود. در مطالعه اخیر، شناسایی به‌طور عمدی به ذرات بزرگ‌تر از ۱۰۰ میکرومتر محدود شد؛ موضوعی که شمارش نهایی را کمتر نشان می‌دهد، اما همچنان احتمال آزاد شدن ذرات کوچک‌تر و بیشتر را باز می‌گذارد.

چرا انتخاب جنس کیسه اهمیت دارد؟ پلی‌آمید و دیگر منسوجات مصنوعی هنگام گرم شدن می‌توانند نرم شوند، خرد شوند یا افزودنی‌های شیمیایی را پس بدهند. کیسه‌های کاغذی و سلولزی فاقد این پلیمرهای مصنوعی هستند و در این مطالعه ذرات قابل اندازه‌گیری بسیار کمتری تولید کردند. همین تفاوت، گزینه‌های عملی روشنی را برای مصرف‌کنندگانی نشان می‌دهد که می‌خواهند میزان مواجهه خود را کاهش دهند.

برای کاهش تعداد ذرات میکروپلاستیک و افزودنی‌های پلاستیکی در فنجان خود، از چای فله‌ای یا چای کیسه‌ای بدون پلاستیک استفاده کنید.

این مطالعه در نشریه «ان‌پی‌جی ساینس آو فود» منتشر شده و به تکمیل تصویر در حال شکل‌گیری درباره حضور پلاستیک‌ها در زنجیره غذایی کمک می‌کند. این پژوهش حکم نهایی درباره ایمنی نیست، اما نشانه‌ای روشن برای نهادهای نظارتی، تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان است که انتخاب مواد در بسته‌بندی مواد غذایی بر میزان مواجهه با مواد شیمیایی و ذرات معلق اثر می‌گذارد.

در حال حاضر، جایگزین کردن چای فله‌ای، انتخاب برندهایی که بدون پلاستیک بودن کیسه‌های خود را اعلام می‌کنند، یا اجازه دادن به کمی خنک شدن آب پیش از دم کردن چای، گام‌هایی ساده و کاربردی هستند. در همین حال، جامعه علمی به پژوهش‌های هدفمند درباره آزادسازی نانوذرات، مواجهه بلندمدت در انسان و اثرات تجمعی احتمالی نرم‌کننده‌های پلاستیکی مانند بی‌پی‌ای و فتالات‌ها نیاز دارد. تنها در آن زمان می‌توان از نشانه‌های آزمایشگاهی به راهنمایی‌های سلامت عمومی مبتنی بر داده‌های انسانی رسید.