مصرف روزانه نوشیدنی های شیرین و خطر بالاتر سرطان معده

وقتی سراغ یک نوشابه می‌روید، شاید دارید با سلامت خود قمار می‌کنید. تحلیل تازه‌ای از دو مطالعه کوهورت طولانی‌مدت در آمریکا نشان می‌دهد افرادی که هر روز نوشیدنی شیرین‌شده با شکر مصرف می‌کنند، در مقایسه با کسانی که به‌ندرت چنین نوشیدنی‌هایی می‌نوشند، با خطر مشاهده‌شده به‌مراتب بالاتری برای سرطان معده روبه‌رو هستند.

نوشیدن دست‌کم یک نوشیدنی شیرین‌شده با شکر در روز با افزایش ۲٫۴۵ برابری، یعنی حدود ۱۴۵ درصدی، در خطر مشاهده‌شده سرطان معده همراه بود. این رقم چشمگیر از پژوهشگران مؤسسه سرطان مس جنرال بریگهام به دست آمده است؛ آن‌ها داده‌های چند دهه‌ای مربوط به رژیم غذایی و سلامت ۱۱۲٬۲۸۴ شرکت‌کننده در «مطالعه سلامت پرستاران» و «مطالعه پیگیری متخصصان سلامت» را تجمیع کردند. در دوره پیگیری، ۲۷۸ نفر به سرطان معده مبتلا شدند.

این گروه پژوهشی فقط به شمارش ساده نوشابه‌ها بسنده نکرد. نوشیدنی‌های شیرین‌شده با شکر در این تحلیل شامل نوشابه‌های گازدار، پانچ، لیموناد و نوشیدنی‌های ورزشی بود؛ نوشیدنی‌های شیرین‌شده مصنوعی نیز به‌صورت جداگانه و در گروه نوشیدنی‌های گازدار کم‌کالری بررسی شدند. دریافت کلی بیشتر فروکتوز، شیرین‌کننده اصلی در بسیاری از نوشیدنی‌های قندی، با بروز بیشتر سرطان معده همراه بود و این الگو هم در مردان و هم در زنان دیده شد. در یک زیرگروه، زنانی که روزانه بیش از یک نوشیدنی شیرین‌شده با شکر مصرف می‌کردند، در مقایسه با زنانی که به‌ندرت از این نوشیدنی‌ها استفاده می‌کردند، حدود سه برابر خطر مشاهده‌شده بیشتری داشتند.

اما قند تنها مظنونی نبود که پژوهشگران بررسی کردند. عفونت با هلیکوباکتر پیلوری یکی از عوامل شناخته‌شده و مهم در سرطان معده است؛ به همین دلیل، تیم پژوهشی وضعیت هلیکوباکتر پیلوری را در زیرمجموعه‌ای شامل ۹۴۰ شرکت‌کننده بررسی کرد. حدود یک نفر از هر سه نفر شواهدی از عفونت داشت، اما مصرف نوشیدنی‌های قندی با مثبت بودن هلیکوباکتر پیلوری همخوانی نداشت. این موضوع نشان می‌دهد ارتباط مشاهده‌شده با نوشیدنی‌ها صرفا نشانه‌ای جایگزین برای عفونت نبوده است.

آیا می‌توان قند را متهم قطعی دانست؟ نه کاملا. این پژوهش از نوع مشاهده‌ای است. چنین ارتباط‌هایی می‌توانند به عوامل خطر اشاره کنند، اما علت و معلول را ثابت نمی‌کنند. افرادی که به‌طور معمول نوشیدنی‌های شیرین مصرف می‌کنند، ممکن است از جنبه‌های دیگری مانند رژیم غذایی، میزان فعالیت بدنی، دسترسی به خدمات درمانی یا سابقه خانوادگی نیز با دیگران تفاوت داشته باشند؛ عواملی که خود می‌توانند بر خطر سرطان اثر بگذارند. پژوهشگران بسیاری از این متغیرها را تعدیل کردند، اما همچنان چند محدودیت باقی ماند: داده‌های محدود درباره سابقه خانوادگی سرطان معده، انجام محدود آزمایش هلیکوباکتر پیلوری در کل جمعیت مطالعه و غالب بودن شرکت‌کنندگان سفیدپوست در نمونه پژوهش که تعمیم نتایج به گروه‌های نژادی و قومی مختلف را محدود می‌کند.

با این حال، این پژوهش یک خلأ مهم را پر می‌کند. پیش‌تر نوشیدنی‌های شیرین‌شده با شکر با سرطان‌های روده بزرگ، پستان و کبد مرتبط دانسته شده بودند، اما شواهد درباره ارتباط آن‌ها با سرطان معده در جمعیت‌های آمریکا اندک بود. اندرو تی. چَن، پزشک، کارشناس ارشد بهداشت عمومی، نویسنده ارشد مطالعه و متخصص گوارش و همه‌گیرشناسی در مس جنرال بریگهام، این مطالعه را نشانه‌ای اولیه اما مهم دانست که نشان می‌دهد رژیم غذایی ممکن است بیش از آنچه پیش‌تر تصور می‌شد در خطر سرطان معده نقش داشته باشد.

چه عاملی می‌تواند پشت این ارتباط باشد؟ این مطالعه سازوکارها را به‌طور قطعی روشن نمی‌کند، اما پژوهشگران به مسیرهای زیستی محتمل اشاره می‌کنند: دریافت زیاد قند می‌تواند التهاب مزمن را تشدید کند، ترکیب میکروبی روده را تغییر دهد و بر سلامت متابولیک اثر بگذارد. هر یک از این موارد می‌تواند در فرایند سرطان‌زایی نقش داشته باشد. متابولیسم فروکتوز به‌ویژه در مدل‌های آزمایشگاهی رشد تومور مطرح شده است. با این حال، این ایده‌ها تا زمانی که مستقیما آزموده نشوند، همچنان در حد فرضیه باقی می‌مانند.

نتیجه عملی چیست؟ برای پزشکان، پژوهشگران و خوانندگان کنجکاو، این مطالعه فوریت بیشتری به پرسش‌هایی می‌دهد که بسیاری پیش‌تر مطرح کرده‌اند: کدام عادت‌های غذایی واقعا خطر سرطان را تغییر می‌دهند و این تغییر تا چه اندازه است؟ برای انتخاب‌های روزمره، این یافته یک هشدار دیگر است؛ در کنار نگرانی‌هایی مانند چاقی، دیابت و بیماری‌های قلبی عروقی، مصرف مکرر نوشیدنی‌های شیرین‌شده با شکر ممکن است آسیب‌هایی فراتر از کالری خالی به بدن وارد کند.

نویسندگان خواستار پژوهش‌های بیشتری هستند: کوهورت‌های بزرگ‌تر و متنوع‌تر، داده‌های دقیق‌تر درباره هلیکوباکتر پیلوری و سابقه خانوادگی و مطالعاتی که سازوکارهای زیستی را بررسی کنند. در این میان، پیش از باز کردن یک قوطی نوشیدنی، هنوز یک پرسش ساده ارزش پرسیدن دارد: این نوشیدنی در بلندمدت چه بهایی برای بدن من خواهد داشت؟