آیا استفاده طولانی از موبایل در بارداری خطرناک است؟

تصور کنید تلفنی در جیب قرار گرفته و در همان حال که زندگی درون رحم شکل می‌گیرد و دگرگون می‌شود، بی‌صدا در حال کار است. همین تصویر روزمره در کانون یک مرور علمی تازه قرار دارد؛ مروری که بررسی می‌کند آیا استفاده طولانی‌مدت از تلفن همراه در دوران بارداری می‌تواند برای جنین در حال رشد و پیامدهای بارداری خطرات ناخواسته‌ای به همراه داشته باشد یا نه.

پشت پرده این مرور علمی: پژوهشگران چه چیزی را بررسی کردند

پژوهشگران دانشگاه کلمبیا، کرنل و جانز هاپکینز به‌صورت نظام‌مند مطالعات منتشرشده تا فوریه ۲۰۲۶ را بررسی کردند تا شواهد مربوط به اثر مواجهه مادر با میدان‌های الکترومغناطیسی رادیوفرکانسی ناشی از دستگاه‌های همراه بر بارداری را ارزیابی کنند. تصویری که آن‌ها به دست آوردند یکدست نیست. برخی مطالعات جداگانه ارتباط روشنی میان استفاده از موبایل و عوارض مهم بارداری نشان نداده‌اند. در مقابل، مطالعاتی دیگر، به‌ویژه آن‌هایی که مواجهه بیشتر یا طولانی‌تر را اندازه‌گیری کرده‌اند، استفاده مکرر از تلفن همراه را با پیامدهایی مانند ناهنجاری‌های قلبی‌عروقی در نوزادان و کوتاه‌تر شدن مدت بارداری مرتبط دانسته‌اند.

یکی از مطالعات بررسی‌شده شامل ۴۲۳ بزرگسال بود و نشان داد استفاده بیشتر از تلفن همراه با رفتار کم‌تحرک‌تر همبستگی دارد؛ عاملی که خود با زایمان زودتر، اختلالات فشار خون بارداری و محدودیت رشد جنین مرتبط است. همین موضوع یک پرسش اساسی ایجاد می‌کند: آیا خود تلفن همراه عامل خطر است یا فقط نشانه‌ای از سبک زندگی کم‌تحرک‌تر به شمار می‌رود؟ چنین عوامل مخدوش‌کننده‌ای، اثبات رابطه علت و معلولی را دشوار می‌کنند.

میدان‌های رادیوفرکانسی چگونه ممکن است با زیست‌شناسی بدن تعامل داشته باشند

تلفن‌های همراه پرتوهای مایکروویو غیریون‌ساز منتشر می‌کنند. یعنی انرژی آن‌ها برای شکستن پیوندهای شیمیایی یا آسیب مستقیم به دی‌ان‌ای کافی نیست. اما زیست‌شناسی فقط شیمی نیست؛ پیام‌رسانی سلولی و گرما نیز در آن نقش دارند. برخی پژوهش‌های آزمایشگاهی و اپیدمیولوژیک نشان می‌دهند مواجهه مزمن و کم‌سطح با میدان‌های الکترومغناطیسی رادیوفرکانسی ممکن است مسیرهای پیام‌رسانی سلولی یا رفتار غشاهای سلولی را تغییر دهد. مطالعاتی دیگر نیز به اثرات احتمالی گرمایش موضعی اشاره کرده‌اند، به‌ویژه در بافت‌هایی که هنگام مکالمه تلفنی در نزدیکی سر قرار می‌گیرند.

هیچ‌یک از این سازوکارها هنوز ثابت نکرده‌اند که به‌طور مستقیم باعث عوارض مشخص بارداری می‌شوند. با این حال، مسیرهای زیستی قابل‌تصوری را مطرح می‌کنند که شایسته بررسی دقیق‌تر هستند. نویسندگان این مرور تأکید می‌کنند که اثر منابع دیگر مانند شبکه‌های وای‌فای یا دکل‌های مخابراتی نزدیک باید جداگانه بررسی شود، زیرا الگوها و شدت مواجهه در آن‌ها متفاوت است.

چرا اندازه‌گیری میزان مواجهه دشوار است و چرا اهمیت دارد

همه انواع استفاده از تلفن همراه یکسان نیستند. تماس صوتی، پخش ویدئو، پیامک، شبکه‌های اجتماعی و انتقال داده در پس‌زمینه، الگوهای متفاوتی از میدان‌های الکترومغناطیسی رادیوفرکانسی ایجاد می‌کنند. محل قرارگیری گوشی نیز مهم است: تلفنی که در جیب یا روی شکم قرار دارد، مواجهه‌ای متفاوت از تلفنی ایجاد می‌کند که در حالت پرواز و در آن سوی اتاق است. بسیاری از مطالعات گذشته به گزارش شخصی افراد درباره عادات استفاده از موبایل یا دسته‌بندی‌های کلی مواجهه تکیه کرده‌اند؛ موضوعی که توانایی آن‌ها را برای شناسایی ارتباط‌های واقعی کاهش می‌دهد.

پژوهش‌های آینده به شاخص‌های استاندارد برای سنجش مواجهه، داده‌های عینی ثبت‌شده از دستگاه در صورت امکان، و کنترل دقیق عوامل سبک زندگی مانند سطح فعالیت، متغیرهای اجتماعی‌اقتصادی و سایر مواجهه‌های محیطی نیاز دارند. تنها در این صورت است که دانشمندان می‌توانند از همبستگی فراتر بروند و رابطه علت و معلولی را بیازمایند.

اقدام‌های عملی تا زمانی که شواهد کامل‌تر شوند

با توجه به عدم قطعیت موجود، نویسندگان مرور چند اقدام ساده و کم‌هزینه را پیشنهاد می‌کنند که می‌تواند بدون تغییرات شدید در سبک زندگی، میزان مواجهه را کاهش دهد. برای تماس‌ها از بلندگو یا هدست سیمی استفاده کنید. وقتی نیازی به گوشی ندارید، آن را از شکم دور نگه دارید. هنگام خواب یا در دوره‌های طولانی استفاده نکردن، دستگاه‌ها را روی حالت پرواز بگذارید. این اقدامات به معنای اثبات قطعی فایده نیستند، اما مواجهه با میدان‌های الکترومغناطیسی رادیوفرکانسی را کاهش می‌دهند و به‌راحتی قابل اجرا هستند.

• به‌جای نگه داشتن گوشی کنار سر، از بلندگو یا هدفون سیمی استفاده کنید.
• از حمل طولانی‌مدت تلفن همراه در تماس مستقیم با شکم خودداری کنید.
• شب‌ها یا هنگام استراحت، حالت پرواز را فعال کنید.

دیدگاه کارشناسی

دکتر النا وارگاس، اپیدمیولوژیست سلامت مادر و جنین که در این مرور نقشی نداشته است، می‌گوید: «این مرور نشانه‌های نسبتاً سازگاری را برجسته می‌کند، اما اثبات قطعی ارائه نمی‌دهد. این حوزه پژوهشی از ناهمگونی در روش‌های سنجش مواجهه و عوامل مخدوش‌کننده سبک زندگی آسیب می‌بیند. تا زمانی که مطالعات دقیق‌تر شوند، احتیاط رویکردی منطقی است.»

احتیاط عملی در کنار مطالعاتی با طراحی بهتر، مسیر پیش رو خواهد بود.

جمع‌بندی

مروری که در نشریه علم مواجهه و اپیدمیولوژی محیطی منتشر شده، به‌طور قطعی مشخص نمی‌کند که آیا استفاده از تلفن همراه در بارداری باعث آسیب می‌شود یا نه. با این حال، بر دو واقعیت تأکید دارد: استفاده بیشتر یا طولانی‌تر از موبایل در چندین مطالعه در کنار برخی پیامدهای نامطلوب دیده شده است، و شواهد فعلی برای اثبات رابطه علت و معلولی کافی نیست. برای پزشکان و والدین منتظر تولد فرزند، رویکرد محتاطانه این است که مواجهه غیرضروری کاهش یابد، در حالی که پژوهشگران روش‌های روشن‌تر و دقیق‌تری برای اندازه‌گیری و آزمون رابطه میان میدان‌های الکترومغناطیسی رادیوفرکانسی و سلامت بارداری توسعه می‌دهند.