تلسکوپ هابل و ثبت دویست هزارمین گردش به دور زمین در مدار

هابل اکنون ۲۰۰ هزار بار دور سیاره ما چرخیده است. کیلومترشماری کوچک و فلزی در آسمان همچنان گردش‌ها را ثبت می‌کند، در حالی که تلسکوپ به کار اصلی خود ادامه می‌دهد: نگاه به ژرفای فضا و ثبت تصاویری که تصور ما از جهان را دگرگون می‌کنند.

روز جمعه، ۱۹ سپتامبر، این تلسکوپ فضایی دویست هزارمین دور خود را کامل کرد. سی‌وشش سال پس از پرتاب و بعد از بیش از ۱.۷ میلیون رصد، هابل همچنان حضوری پایدار در مسیری تقریبا دایره‌ای در ارتفاع حدود ۴۷۰ تا ۴۷۵ کیلومتری بالای زمین دارد. هر دور آن حدود ۹۴ دقیقه طول می‌کشد. آن بالا، زمان با شتاب عجیبی می‌گذرد.

چرا بعضی اجرام زودتر از دیگران ناپدید می‌شوند؟ پاسخ در هوا پنهان است، هرچند این هوا بسیار رقیق باشد. حتی در ارتفاع چندصد کیلومتری، لایه‌های نازک جو بالایی زمین مقدار اندکی مقاومت آیرودینامیکی ایجاد می‌کنند. همین کشش، سرعت ماهواره‌ها را کاهش می‌دهد و در گذر سال‌ها آن‌ها را به ارتفاعات پایین‌تر می‌راند؛ جایی که گرما و اصطکاک کار را تمام می‌کنند. ماهواره را بالاتر قرار دهید و این اثرها کم‌رنگ می‌شوند؛ پایین‌تر بگذارید و عمر مداری آن کوتاه‌تر می‌شود. فیزیکی ساده، اما بی‌رحم.

با این حال، هابل قدیمی‌ترین مسافر این مسیر نیست. یادگارهایی از نخستین روزهای عصر فضا هنوز به دور زمین می‌چرخند. ونگارد ۱ که در مارس ۱۹۵۸ پرتاب شد، تاکنون بیش از ۲۷۴٬۵۵۰ دور مداری را پشت سر گذاشته و انتظار می‌رود دست‌کم تا سال ۲۱۹۸ در مدار باقی بماند. اکسپلورر ۷ و ماهواره هواشناسی تایروس ۱ حتی رکوردهای بالاتری دارند و به‌ترتیب بیش از ۳۴۷٬۴۴۰ و ۳۵۲٬۶۴۰ دور را ثبت کرده‌اند. آرایش مداری آن‌ها امکان داد طی چند دهه، شمار گردش‌هایشان پیوسته افزایش یابد.

این بازمانده‌های ماندگار هم نعمت‌اند و هم دردسر. از یک سو، آن‌ها آثار تاریخی و شاهدان خاموش آغاز اکتشافات فضایی هستند. از سوی دیگر، بخشی از فهرست رو به رشد زباله‌های فضایی به شمار می‌آیند که عملیات امروز و مأموریت‌های آینده را پیچیده‌تر می‌کند. قطعاتی که زمانی سخت‌افزار مأموریت بودند، اکنون مسیرهای ارزشمند بالای سر ما را شلوغ کرده‌اند.

ایستگاه فضایی بین‌المللی نیز یکی دیگر از کهنه‌کاران مدار زمین است. این ایستگاه تقریبا هر ۹۳ دقیقه یک‌بار دور زمین می‌چرخد، بیش از ۱۵ بار در روز، و از زمان پرتاب نخستین ماژول آن در سال ۱۹۹۸ تاکنون حدود ۱۵۲٬۸۰۰ گردش مداری را کامل کرده است. انسان‌ها نزدیک به ۲۶ سال به‌طور پیوسته در این ایستگاه زندگی کرده‌اند. نقطه عطف ۱۵۰ هزار گردش با حضور انسان حدود ۲ آوریل ۲۰۲۸ فرا می‌رسد؛ پس اگر آن هفته روی ایستگاه بودید، کیک را فراموش نکنید.

هابل همچنان خواهد چرخید، فوتون‌ها را جمع‌آوری خواهد کرد و کتاب‌های درسی را با گام‌هایی کوچک اما سرسختانه بازنویسی خواهد کرد. این تلسکوپ فضایی یادآور آن است که پایداری در مدار می‌تواند دستاوردهایی شگفت‌انگیز به همراه داشته باشد و آسمان بالای سر ما هم‌زمان میزبان ابزارهای کشف و بقایای تلاش‌های گذشته است. ۲۰۰ هزار گردش بعدی چه چیزی به ما نشان خواهد داد؟