رتاتروتاید؛ تزریق سه گانه برای کاهش وزن و دیابت

تصور کنید یک تزریق واحد، هم‌زمان سه کلید متابولیک را فعال کند. این همان مزیت اصلی رتاتروتاید است؛ یک داروی آزمایشی با اثر آگونیستی سه‌گانه که گیرنده‌های جی‌ال‌پی-۱، جی‌آی‌پی و گلوکاگون را تقلید می‌کند تا اشتها را کاهش دهد، قند خون را پایین بیاورد و کالری‌سوزی را افزایش دهد. نتایج بزرگ‌ترین کارآزمایی تصادفی، دوسوکور و کنترل‌شده با دارونما درباره این دارو، شبیه وعده‌ای پرانرژی و چشمگیر به نظر می‌رسد: کاهش وزن قابل‌توجه و کنترل بهتر گلوکز در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲.

این کارآزمایی در هشت کشور انجام شد و ۲,۰۴۷ بزرگسال مبتلا به دیابت نوع ۲ را دربر گرفت که شاخص توده بدنی آن‌ها دست‌کم ۲۷ بود. زنان و مردان با میانگین سنی ۵۵ سال از آرژانتین، استرالیا، برزیل، هند، مکزیک، رومانی، اسپانیا و ایالات متحده وارد مطالعه شدند. پس از یک دوره ۸۰ هفته‌ای فاز ۳، تعداد ۱,۱۵۲ شرکت‌کننده به‌صورت تصادفی در چهار گروه قرار گرفتند: دارونما یا تزریق هفتگی رتاتروتاید با دوزهای ۴ میلی‌گرم، ۹ میلی‌گرم یا ۱۲ میلی‌گرم. همه گروه‌ها نیز توصیه‌های استاندارد درباره رژیم غذایی و ورزش دریافت کردند.

کاهش وزن به‌طور وابسته به دوز رخ داد. افرادی که دوز ۴ میلی‌گرم دریافت کردند، به‌طور میانگین ۱۱.۹٪ از وزن اولیه خود را از دست دادند. در دوز ۹ میلی‌گرم، میانگین کاهش وزن به ۱۶.۸٪ رسید. در دوز ۱۲ میلی‌گرم نیز میانگین کاهش وزن تا ۱۸.۸٪ افزایش یافت. در مقابل، گروه دارونما به‌طور متوسط حدود ۵.۱٪ کاهش وزن داشت. گروه دریافت‌کننده دوز بالاتر به نتایجی دست یافت که توجه‌ها را جلب کرد: ۴۷٪ از شرکت‌کنندگان با دوز ۱۲ میلی‌گرم دست‌کم ۲۰٪ از وزن آغازین خود را کاهش دادند و ۳۱٪ نیز دست‌کم ۲۵٪ وزن کم کردند؛ اعدادی که در کارآزمایی‌های دارویی چاقی به‌ندرت دیده می‌شود. نرخ دستیابی به همین اهداف در گروه دارونما به‌ترتیب ۶٪ و ۳٪ بود.

رتاتروتاید فقط عدد روی ترازو را تغییر نداد. کنترل قند خون نیز به‌طور محسوسی بهتر شد: ۷۲٪ از شرکت‌کنندگان درمان‌شده به سطح اچ‌بی‌ای‌وان‌سی برابر با ۶.۵٪ یا کمتر رسیدند، در حالی که این رقم در گروه دارونما ۲۹٪ بود. این شاخص که میانگین گلوکز خون را طی دو تا سه ماه نشان می‌دهد، در آستانه تشخیصی مهمی برای دیابت نوع ۲ قرار دارد؛ بنابراین معنای بالینی آن فوری و قابل‌توجه است. پژوهشگران همچنین بهبودهایی در فشار خون و پروفایل چربی خون گزارش کردند و کاهش پروتئین واکنشی سی با حساسیت بالا نیز مشاهده شد؛ نشانگری التهابی که با خطر بیماری‌های قلبی عروقی ارتباط دارد.

عوارض جانبی عمدتاً گوارشی بودند. اسهال در ۲۷ تا ۳۴٪ از افرادی که رتاتروتاید دریافت کردند رخ داد، در مقایسه با ۱۳٪ در گروه دارونما. تهوع نیز در ۱۴ تا ۲۸٪ از شرکت‌کنندگان درمان‌شده گزارش شد، در حالی که این میزان در گروه دارونما ۸٪ بود. در طول مطالعه، هفت شرکت‌کننده جان خود را از دست دادند که این موارد میان گروه‌های دوز مختلف و دارونما توزیع شده بود؛ اما پژوهشگر اصلی اعلام کرد هیچ‌یک از مرگ‌ها به داروی مورد مطالعه نسبت داده نشده است.

رتاتروتاید چه تفاوتی با داروهایی دارد که موج درمان دارویی چاقی را آغاز کردند؟ سماگلوتاید، که با نام تجاری وگووی عرضه می‌شود، عمدتاً مسیرهای جی‌ال‌پی-۱ را هدف قرار می‌دهد، در حالی که تیرزپاتاید، با نام تجاری مانجارو، هم جی‌ال‌پی-۱ و هم جی‌آی‌پی را فعال می‌کند. رتاتروتاید اثر آگونیستی گیرنده گلوکاگون را نیز به این ترکیب اضافه می‌کند؛ سازوکاری که ممکن است علاوه بر کاهش اشتها، مصرف انرژی را افزایش دهد. به همین دلیل، برخی متخصصان غدد ترجیح می‌دهند آن را نه یک پیکان تک‌هدفه، بلکه یک سه‌شاخه متابولیک بدانند.

این پژوهش در نشست سالانه انجمن اروپایی مطالعه دیابت در میلان معرفی شد و در مجله لنست نیز به چاپ رسیده است. انتشار آن هم‌زمان با یک تحلیل جداگانه در لنست زنان و سلامت باروری انجام شد که پیامدهای بارداری را در زنان مبتلا به دیابت نوع ۲ و در معرض داروهای کاهش وزن بررسی کرده بود. آن مطالعه ارتباط گسترده‌ای با رویدادهای نامطلوب بارداری پیدا نکرد، اما نویسندگان هشدار دادند که پایه شواهد هنوز محدود است؛ به‌ویژه اکنون که این داروها در میان افراد در سن باروری بیشتر استفاده می‌شوند.

برای پزشکان و بیماران، این داده‌ها هم وسوسه‌برانگیز است و هم هنوز قطعی نیست. یک کارآزمایی بزرگ با شاخص‌های پایانی قوی نشان می‌دهد رتاتروتاید ممکن است انتظارات از کاهش وزن دارویی و کنترل دیابت را بازتعریف کند. با این حال، نهادهای نظارتی هنوز این دارو را تأیید نکرده‌اند و پرسش‌های بی‌پاسخ باقی مانده است: ایمنی بلندمدت، اثرات آن در جمعیت‌های بدون دیابت و رفتار دارو در دوران بارداری از جمله این موارد است. چند سال آینده روشن خواهد کرد که آیا این ترکیب سه‌اثره به یکی دیگر از ابزارهای اصلی درمان بیماری‌های متابولیک تبدیل می‌شود یا فقط درخشش کوتاه اما پررنگی در چشم‌انداز در حال تحول درمان چاقی خواهد بود.