فعالیت بدنی چگونه به کند شدن پارکینسون کمک می کند

در یک صبح روشن، معلمی بازنشسته بند کفش‌هایش را می‌بندد، از خانه بیرون می‌رود و به‌جای نشستن روی مبل، پیاده‌روی تند را انتخاب می‌کند. این تصمیمی کوچک است. اما برای افراد مبتلا به بیماری پارکینسون، همین چند دقیقه می‌تواند در سال‌های بعد به تفاوت‌هایی قابل اندازه‌گیری تبدیل شود.

بیماری پارکینسون یک اختلال عصبی پیشرونده است که حرکت، تعادل و هماهنگی بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این بیماری زمانی ایجاد می‌شود که سلول‌های عصبی تولیدکننده دوپامین در مغز آسیب می‌بینند یا از بین می‌روند و در نتیجه علائمی مانند لرزش، سفتی عضلات و کندی حرکت بروز می‌کند. 

فعالیت بدنی و پارکینسون چگونه بررسی شدند

پژوهشگران ۲۹۴ بزرگسال مبتلا به پارکینسون خفیف تا متوسط را تا هفت سال پیگیری کردند. هدف تیم پژوهشی این بود که بداند آیا فعالیت بدنی روزمره و معمولی، نه فقط جلسات باشگاه یا کلاس‌های رسمی ورزش، با تغییرات تفکر، حافظه و توان حرکتی در طول زمان ارتباط دارد یا نه. شرکت‌کنندگان مدت زمانی را که صرف پیاده‌روی، کارهای خانه، باغبانی و فعالیت‌های پرفشارتر مانند دویدن آرام یا ورزش‌های رقابتی می‌کردند، ثبت کردند.

سنجش حرکت و ذهن

پژوهشگران فعالیت را به سه شیوه تحلیل کردند: مجموع دقیقه‌های هفتگی فعالیت متوسط تا شدید، حجم کلی فعالیت با تعدیل بر اساس شدت، و زمان صرف‌شده برای ورزش شدید. برای ساده‌سازی، شرکت‌کنندگان بر پایه میزان فعالیت هفتگی در سه گروه قرار گرفتند: تا چهار ساعت، چهار تا هشت ساعت، و بیش از هشت ساعت. در معاینه‌های سالانه، عملکرد شناختی با یک آزمون ذهنی ۳۰ امتیازی و علائم حرکتی با یک مقیاس بالینی ۱۳۲ امتیازی ثبت شد.

نتایج الگوی روشنی را نشان داد. افرادی که کمترین میزان فعالیت را گزارش کرده بودند، هر سال مقدار اندکی از عملکرد شناختی خود را از دست می‌دادند. در مقابل، کسانی که بیشترین زمان را فعال بودند، در طول دوره پیگیری تقریبا هیچ افت میانگینی در آزمون کوتاه شناختی نشان ندادند. نمره‌های علائم حرکتی نیز همین الگو را بازتاب داد: سطح بالاتر فعالیت بدنی با بدتر شدن کمتر علائم، و در برخی موارد با بهبودهای جزئی در شاخص‌های حرکتی، همراه بود.

اعداد چه می‌گویند

اگر بخواهیم موضوع را ملموس‌تر بیان کنیم: گروهی که کمترین فعالیت را داشت، هر سال افتی خفیف در شاخص شناختی ۳۰ امتیازی نشان داد. گروه میانی سالانه فقط بخشی از این مقدار را از دست داد. نمره گروهی که بیشترین فعالیت را داشت، تقریبا ثابت ماند. در مقیاس حرکتی نیز شرکت‌کنندگان کم‌تحرک هر سال افزایش اندکی در شدت علائم داشتند، در حالی که افراد فعال‌تر ثبات یا کاهش‌های جزئی را تجربه کردند.

این ارتباط‌ها حتی پس از تعدیل عواملی مانند سن، جنسیت و مدت زمانی که فرد با پارکینسون زندگی کرده بود، همچنان برقرار ماند. این موضوع این دیدگاه را تقویت می‌کند که هم مدت زمان فعال ماندن افراد و هم شدت حرکت آن‌ها ممکن است برای حفظ حافظه، تفکر و توان حرکتی اهمیت داشته باشد.

با این حال، اعداد سرنوشت قطعی نیستند. این مطالعه نمی‌تواند رابطه علت و معلولی را ثابت کند. میزان فعالیت بدنی بر پایه گزارش خود افراد ثبت شده بود و این موضوع می‌تواند خطا ایجاد کند. همچنین افرادی که از ابتدا حال بهتری دارند، به‌طور طبیعی بیشتر احتمال دارد فعال بمانند؛ بنابراین احتمال علیت معکوس جدی است: آیا آن‌ها چون حرکت می‌کنند سالم‌ترند، یا چون سالم‌ترند بیشتر حرکت می‌کنند؟

چرا دانشمندان با احتیاط نظر می‌دهند

دونگ وو ریو، پزشک و دارای دکترای تخصصی از دانشگاه سینسیناتی و یکی از نویسندگان این مطالعه، گفت: «بیماری پارکینسون یک اختلال مغزی است که باعث مشکلات حرکتی و شناختی می‌شود و به‌تدریج بدتر می‌شود، تا جایی که می‌تواند به ناتوانی و از دست رفتن استقلال فرد منجر شود.» او اشاره می‌کند که اگرچه تفاوت میان گروه‌های فعالیت در مقیاس سالانه کوچک بود، این فاصله‌ها می‌توانند طی سال‌های طولانی بزرگ‌تر شوند.

در تفسیر این یافته‌ها، پزشکان و بیماران باید دو واقعیت را در نظر بگیرند. نخست اینکه مطالعات مشاهده‌ای می‌توانند راهبردهای امیدبخش را نشان دهند، اما نمی‌توانند تأیید کنند که افزایش فعالیت بدنی روند بیماری را کند می‌کند. دوم اینکه ارزش عملی این موضوع همچنان واقعی است: فعالیت بدنی کم‌هزینه، در دسترس و همراه با فواید سلامت دیگر است، از بهبود آمادگی قلبی عروقی گرفته تا تقویت خلق‌وخو.

دیدگاه کارشناس

دکتر آمنه پاتل، متخصص مغز و اعصاب و اختلالات حرکتی که در این مطالعه مشارکت نداشت، اظهار کرد: «این مطالعه داده‌های طولی مهمی اضافه می‌کند. همچنین یک برداشت بالینی را که سال‌ها داشته‌ایم تقویت می‌کند، اینکه حرکت پایدار و متنوع از سلامت مغز پشتیبانی می‌کند. آنچه در گام بعدی نیاز داریم، کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی‌شده‌ای است که برنامه‌های مشخص فعالیت بدنی را آزمایش کنند، نشانگرهای زیستی مانند عملکرد دوپامین را پیگیری کنند و پیامدهای بلندمدت را بسنجند.»

مسیر پیش رو شامل سنجش دقیق‌تر نیز هست. حسگرهای پوشیدنی می‌توانند وابستگی به گزارش شخصی را کاهش دهند و داده‌های غنی‌تری درباره شدت و الگوهای حرکت فراهم کنند. نشانگرهای زیستی و تصویربرداری نیز می‌توانند کمک کنند مشخص شود آیا فعالیت بدنی اثر محافظتی زیستی دارد یا بیشتر بازتابی از شدت زمینه‌ای بیماری است.

جمع‌بندی

این مطالعه ثابت نمی‌کند که ورزش پیشرفت پارکینسون را متوقف می‌کند. با این حال، به یک پیام ساده و کاربردی وزن بیشتری می‌دهد: فعال ماندن به نظر می‌رسد با افت کمتر در تفکر و توان حرکتی در طول زمان ارتباط دارد. برای پزشکانی که به بیماران مشاوره می‌دهند و برای افرادی که با پارکینسون زندگی می‌کنند و هر روز درباره سبک زندگی خود تصمیم می‌گیرند، پیام نهایی هم امیدوارکننده است و هم قابل اجرا. هر زمان می‌توانید حرکت کنید. حتی فعالیت منظم و متوسط نیز ممکن است اهمیت داشته باشد.