موشها را درمان کردند تا تومورها ناپدید شدند؛ سپس حیوانات چند هفته بعد، بدون هیچ درمان دیگری، در برابر همان سرطان مقاومت کردند. چنین نتیجهای پژوهشگران را به فکر وامیدارد و پرسش را از نو مطرح میکند: آیا دارو میتواند کاری فراتر از کشتن سلولهای بدخیم انجام دهد؟ آیا میتواند به دستگاه ایمنی یاد بدهد آنها را به خاطر بسپارد؟
گروه پژوهشی شرکت رجنرون برای رسیدن به همین هدف، شیمیدرمانی هدفمند شناختهشدهای را با پادتن تازهای که دستگاه ایمنی را هدف میگیرد ترکیب کرد. داروی شیمیدرمانی تراستوزوماب دروکستکان است که بیشتر با نام تجاری انهرتو شناخته میشود؛ پادتنی که محمولهای نیرومند و سلولکش را به سلولهای دارای پروتئین HER2 میرساند. داروی جدید، پادتنی دومختصه است که طوری طراحی شده تا از یک سو به سلولهای تومور بچسبد و از سوی دیگر، با اتصال به CD28، گیرندهای کلیدی برای فعالسازی، سلولهای تی را تحریک کند.
ایده بهطرز دلنشینی ساده است: با دارویی دقیق، بخشی از سلولهای تومور را از بین ببریم و همزمان، سلولهای تی را فعال کنیم تا خطر را تشخیص دهند و به خاطر بسپارند. این نظریه در موشهای مهندسیشده ژنتیکی که نسخههای انسانیشدهای از اهداف درمانی را داشتند، آزمایش شد.
در یکی از مدلهای سرطان پستان، انهرتو بهتنهایی، حتی با دوز بالا، در کمتر از نیمی از حیوانات پاسخ کامل ایجاد کرد. اما با افزودن پادتن دومختصه، تومور در تکتک موشهای گروه کوچک آزمایشی از بین رفت. این نتیجه چشمگیر بود. هنگامی که پژوهشگران دستکم چهار هفته بعد، همان سلولهای سرطانی را دوباره به موشهایی تزریق کردند که تومورهایشان از بین رفته بود، حیوانات بدون درمان مجدد، پیوندهای تازه را پس زدند.

این مقاومت حاصل تقویت عمومی دستگاه ایمنی نبود. وقتی تومور متفاوتی از روده بزرگ، که با وجود تفاوت همچنان HER2 را در سطح خود نشان میداد، به همان موشها پیوند زده شد، رشد کرد. بنابراین، محافظت ایمنی ظاهراً ویژگیهایی فراتر از نشانگر مشترک HER2 را هدف میگرفت و از پاسخ اختصاصیتری علیه تومور حکایت داشت.
پژوهشگران در بررسی سازوکار این اثر دریافتند که یک نوع سلول برای آن ضروری است: سلولهای تی CD8. با حذف این سلولها، اثر درمان از بین رفت. آزمایشهای دیگر نشان دادند که روش مبتنی بر پادتن دومختصه، شمار سلولهای تی فعال را در تومورها افزایش میدهد و در عین حال، سلولهای تی با تمایز کمتر را که میتوانند پاسخهای بلندمدت را حفظ کنند، نگه میدارد. تنوع گیرندههای سلولهای تی، یعنی مجموعه مولکولهایی که برای شناسایی سلولهای بدخیم به کار میبرند، نیز افزایش یافت. چنین تغییراتی همان چیزهایی هستند که برای شکلگیری حافظه ایمنی انتظار میرود.
انهرتو همچنین سلولهای دندریتیک را فعال کرد؛ سلولهای متخصص در ارائه آنتیژن که قطعات تومور را به سلولهای تی نشان میدهند. در موشهای مهندسیشدهای که یک زیرگروه خاص از سلولهای دندریتیک را نداشتند، ترکیب انهرتو و پادتن اثربخشی خود را از دست داد. این یافته اهمیت ارائه آنتیژن را در ایجاد پاسخی پایدار نشان میدهد.
این پژوهش به HER2 محدود نماند. پادتنی آزمایشی و دومختصه که پروتئین EGFR مرتبط با رشد را هدف میگرفت و پیشتر بررسیهای بالینی اولیه درباره آن آغاز شده بود، در کنار انهرتو توانست تومورها را در مدلهایی پس بزند که بهتنهایی در برابر دارو مقاومتر بودند. همچنین، ترکیب پادتن هدفگیرنده EGFR با داروی شیمیدرمانی ۵-فلوئورواوراسیل، رشد تومور روده بزرگ را آهسته کرد؛ در حالی که هر یک از این داروها بهتنهایی اثر اندکی داشتند. این رژیم درمانی به هر دو نوع سلول تی CD8 و سلولهای کشنده طبیعی (NK) وابسته بود: حذف هر یک از این جمعیتها اثربخشی را کاهش داد و حذف هر دو، آن را کاملاً از بین برد.
نشانههای کاربردی نیز اهمیت داشتند. برخی ترکیبها با دوز کمتر دارو یا دفعات کمتر شیمیدرمانی همچنان مؤثر ماندند. اگر این یافتهها در انسان نیز تأیید شوند، میتوانند راه را برای رژیمهای درمانی مؤثرتر و در عین حال کمدردسرتر هموار کنند.
با این حال، محدودیتهای مهمی باقی است. مدلهای موشی میتوانند سازوکارها را آشکار کنند و راهبردهای امیدوارکننده را نشان دهند، اما قادر نیستند همه عوارضی را بازآفرینی کنند که انسانها ممکن است تجربه کنند؛ از جمله عوارض ریوی، گوارشی، قلبی و پوستی. این پژوهش همچنین با تعارض منافع اعلامشده همراه است: شرکت رجنرون هزینه آن را تأمین کرده، نویسندگان کارمند فعلی یا پیشین این شرکت هستند و درخواست ثبت اختراع موقت نیز ارائه شده است.
این پژوهش که در نشریه نیچر کامیونیکیشنز منتشر شده، استدلالی برای ترکیب نابودی دقیق تومور با فعالسازی دستگاه ایمنی ارائه میکند: سلولهای بدخیم را از بین ببریم و همزمان به دستگاه ایمنی بیاموزیم در آینده آنها را تشخیص دهد و دفع کند. گام بعدی، آشنا اما حیاتی است: انجام آزمایشهای بالینی با طراحی دقیق برای بررسی اینکه آیا میتوان در بیماران نیز مانند موشها، حافظه ایمنی ایجاد کرد یا نه.
.avif)




نظر بگذارید
نظرات (4)
نسبت به اغراق محتاطم، مخصوصا با حمایت شرکتی. با این حال ایده ترکیب دارو و فعالسازی ایمنی واقعاً پتانسیل داره، اما وقت میخواد
این خوبه ولی سوالم اینه: آیا تو انسان هم همین حافظه ایمنی ایجاد میشه؟ و تعارض منافع رجنرون چقدر میتونه نتیجه رو تحتتاثیر بذاره…
ترکیب هدفمند منطقیه، اما مدل موشی همیشه فریبنده است. امیدوارم طراحی کلینیکیشون محکم باشه
وای... اینکه دارو بتونه ایمنی رو «آموزش» بده، خیلی هیجانانگیزه! امیدوارم آزمایشا سریع برن جلو ولی مراقب عوارض هم باشن