9 دقیقه
اریتریتول — یک الکل قندی پرکاربرد که در بارهای پروتئینی، نوشابههای انرژیزا و بسیاری از محصولات «کتو» یافت میشود — مدتها بهعنوان جایگزینی ایمنتر برای قند تبلیغ شده است. تحقیقات جدید آزمایشگاهی، اما، نشان میدهد این شیرینکننده شناختهشده ممکن است به سد خونی‑مغزی آسیب برساند و عملکرد عروق خونی را بهگونهای مختل کند که نگرانیهایی درباره خطر سکته و بیماریهای قلبیعروقی ایجاد میکند. این یافتهها باید در متن مطالعات مکانیکی، اپیدمیولوژیک و محدودیتهای مدلهای آزمایشگاهی بررسی شوند تا تصویر بالینی واقعی مشخص شود.
What the new study found and why it matters
محققان دانشگاه کلرادو سلولهای کشتشده متعلق به سد خونی‑مغزی را در معرض غلظتهایی از اریتریتول قرار دادند که با غلظتهایی که در انسانها پس از مصرف یک نوشیدنی شیرین مشاهده میشود قابل مقایسه است. نتایج یک سلسله اثرات نامطلوب را نشان داد: استرس اکسیداتیو، تضعیف پاسخهای آنتیاکسیدانی، اختلال در عملکرد سلولی و در بعضی موارد مرگ سلولی. این تغییرات در سطح سلولی میتواند مغز را نسبت به تشکیل لختههای خونی آسیبپذیرتر کند — پدیدهای که یکی از علل اصلی سکته ایسکمیک بهشمار میرود. پژوهشگران همچنین به جزئیاتی پرداختند که نشان میدهد این تغییرات نه تنها مختص سلولهای پوششی سد خونی‑مغزی است بلکه میتواند بر تعادل مولکولی تنظیمکننده تونوس عروقی نیز تأثیر بگذارد.
فراتر از آسیب مستقیم به سلولهای سد، اریتریتول تعادل مولکولهایی را که تون عروق خونی را کنترل میکنند دچار اختلال کرد. این شیرینکننده تولید اکسید نیتریک را کاهش داد، مولکولی گشادکننده عروق که به شل شدن دیوارهها کمک میکند، و همزمان مقدار اندوتلین‑1 را افزایش داد، پپتیدی که باعث تنگی عروق میشود. این تغییر جهتدار به سمت انقباض میتواند جریان خون به بافت مغزی را در زمانهای نیاز کاهش دهد و بهعنوان یک علامت هشداردهنده اولیه برای رویدادهای ایسکمیک شناخته میشود. چنین مکانیسمهایی، در کنار استرس اکسیداتیو و از دست رفتن انسجام سد، ترکیبی از عوامل خطر بالقوه برای اختلالات عروقی مغزی را پدید میآورند.
How erythritol may interfere with the body’s clot defenses
یک مشاهده برجسته دیگر در آزمایشگاه این بود که بهنظر میرسد اریتریتول آزادسازی یا فعالیت پلاسمینوژن فعالکننده بافتی (tPA) را کاهش میدهد؛ tPA آن «شکستنکننده لخته» اصلی بدن است که لختههای خطرناک موجود در عروق را حل میکند. اگر این مکانیسم تضعیف شود، لختههای کوچک که معمولاً پاک میشوند ممکن است باقی بمانند و رشد کنند — موضوعی که شانس انسداد شریان در مغز یا قلب را افزایش میدهد. از منظر زیستشناختی، ترکیب کاهش tPA با افزایش عوامل پروانعقادی و اختلال در عملکرد اندوتلیال میتواند زمینهساز تشکیل لختههای پایدارتر شود.
این آزمایشهای سلولی با مطالعات قبلی در سطح جمعیت همراستا هستند که سطوح بالاتر اریتریتول در گردش خون را در برخی گروهها با تقریباً دو برابر شدن احتمال رویدادهای قلبی عمده مرتبط ساختهاند. اگرچه دادههای مشاهدهای بهتنهایی نمیتوانند علیت را ثابت کنند، شواهد مکانیکی جدید مسیر قابل قبولی را بین قرار گرفتن در معرض اریتریتول و افزایش ریسک عروقی توضیح میدهند؛ ترکیب شواهد سلولی، مولکولی و اپیدمیولوژیک است که سوالات جدیتر و مطالعات کنترلشده انسانی را موجه میسازد.
Scientific background and study limitations
مهم است که یافتهها را در چارچوب دقیقتری قرار دهیم. اریتریتول یک الکل قندی است که بهصورت طبیعی در مقادیر اندک توسط بدن انسان تولید میشود و توسط نهادهای نظارتی مانند FDA ایالات متحده و EFSA اتحادیه اروپا برای استفاده غذایی مورد تأیید قرار گرفته است. مزایای آشپزی آن — حدود ۸۰٪ شیرینی ساکارز با پسطعمی ناچیز — آن را برای محصولات کمکالری و رژیمهای کتوژنیک جذاب کرده است. همچنین جذب گوارشی و دفع سریع ادراری در انسانها از مشخصات متابولیکی آن است، اما این ویژگیها لزوماً از احتمال اثرات طولانیمدت بر عروق یا سدهای بافتی چشمپوشی نمیکنند.
با این حال، پژوهش دانشگاه کلرادو بر روی سلولهای ایزولهشده در ظرفهای آزمایشگاهی انجام شد، نه بر روی عروق زنده یا شرکتکنندگان انسانی. سلولها در ظرف آزمایشگاهی میتوانند رفتاری متفاوت از زمانی که در بافت و سیستم گردش خون عملکردی قرار دارند، نشان دهند. دانشمندان نیاز به مطالعات بعدی با مدلهایی واقعگرایانهتر — برای مثال پلتفرمهای پیشرفته «رگ روی چیپ»، ارگانوئیدها یا مطالعات کنترلشده حیوانی — و در نهایت آزمایشهای تصادفی شده انسانی زمانی که از نظر اخلاقی و عملی ممکن باشد، را تأکید میکنند. بهعلاوه، تعیین پنجره دوز–پاسخ، تأثیرات ناشی از مصرف مزمن در مقابل مصرف تکمرتبه، و اختلافات فردی مانند سن، جنس، بیماریهای زمینهای و همدرمانیها از جمله مواردی هستند که باید در مطالعات آینده بررسی شوند.
What we can reasonably conclude now
- دادههای آزمایشگاهی نشان میدهد اریتریتول میتواند استرس اکسیداتیو را القا کند و عملکردهای حفاظتی در سلولهای سد خونی‑مغزی را در غلظتهایی که پس از مواجهههای معمول غذایی دیده میشود، مختل نماید.
- این اثرات سلولی یک پیوند زیستیقابلقبول بین یافتههای مشاهدهای که سطوح بالای اریتریتول را با رویدادهای قلبیعروقی مرتبط دانستند، فراهم میآورد.
- محدودیتهای طراحی مطالعه به این معنی است که هنوز نمیتوانیم بگوییم اریتریتول مستقیماً باعث سکته در افراد میشود؛ تنها اینکه یک مکانیزم معتبر وجود دارد و تحقیقات بیشتری لازم است.
Regulatory stance, trade-offs and consumer choices
نهادهای نظارتی بر اساس دادههای سمشناسی و تحملپذیری موجود، ایمنی اریتریتول را ارزیابی کرده و در مجموع آن را مجاز دانستهاند. اما ارزیابیهای ایمنی اغلب بر سمیت حاد و تحمل گوارشی متمرکزاند؛ اثرات عروقی یا عصبی بلندمدت در بررسیهای استاندارد سختتر قابل ردیابی هستند، بهویژه برای افزودنیهایی که تنها در چند دهه اخیر بهطور فراگیر در غذای صنعتی استفاده شدهاند. به همین دلیل، بازنگریهای نظارتی ممکن است نیاز به دادههای طولانیمدتتری داشته باشند که پیامدهای عروقی مزمن را در بر گیرد.
انتخاب واقعی برای مصرفکنندگان معمولاً شامل مصالحههایی است: جایگزینی شکر با اریتریتول ممکن است مصرف کالری را کاهش دهد و نوسانات قند خون را ملایمتر کند — مزایایی که برای مدیریت وزن و پیشگیری از دیابت اهمیت دارند. با این وجود، اگر استفاده مکرر از اریتریتول بهطور ظریف در طول سالها دفاعهای عروقی یا سدهای محافظتی را تضعیف کند، تراز مزایا در برابر خطر ممکن است تغییر کند. این تنش مرکزی علم تغذیه مدرن است: افزودنیهایی که برای حل یک مشکل سلامت طراحی شدهاند، ممکن است عوارض ناخواستهای در حوزههای دیگر ایجاد کنند؛ بنابراین تحلیل ریسک-فایده با دادههای بلندمدت و گروههای مختلف جمعیتی حیاتی است.
اریتریتول را میتوان در بسیاری از محصولات مناسب رژیم کتو مانند بارهای پروتئینی یافت.
Practical guidance while the science advances
برای کنون، پزشکان و مصرفکنندگان باید واکنشی سنجیده اتخاذ کنند. افراد با ریسک قلبیعروقی بالا، کسانی که سابقه سکته دارند یا با چندین عامل خطر متعددی مانند فشارخون بالا، دیابت، سیگار، یا چاقی مواجهاند ممکن است منطقی باشد مصرف محصولات حاوی اریتریتول را تا زمان دستیابی به شواهد قویتر انسانی محدود کنند. تنوع در انتخاب شیرینکنندهها، کاهش قرار گرفتن در معرض طعمهای بسیار شیرین و اولویت دادن به غذاهای کامل بهجای میانوعدههای فرآوریشده «بدون شکر» از راهکارهای کمهزینه و محافظهکارانه برای کاهش ریسک احتمالی هستند. این توصیهها به ویژه برای گروههای آسیبپذیر میتواند معقول باشد تا زمانی که شواهد بالینی قویتر و تعریفشدهتری موجود شود.
پژوهشگران توصیه میکنند مطالعات بالینی با طراحی دقیق و مدلهای فیزیولوژیک بهبودیافته انجام شوند تا آزمون شود آیا یافتههای آزمایشگاهی به شریانهای زنده و در نهایت به پیامدهای بالینی ترجمه میشود یا خیر. در عین حال، برچسبگذاری شفافتر و تحقیقات بیشتر در مورد اثرات عروقی بلندمدت به مصرفکنندگان کمک میکند تا انتخابهای آگاهانهتری داشته باشند. سیاستگذاران و سازمانهای بهداشتی نیز ممکن است نیاز به بازنگری در توصیههای مصرف جایگزینهای قندی بر اساس شواهد جدید داشته باشند.
Expert Insight
«سیگنالهای سلولی گزارش شده در این مطالعه نگرانکنندهاند زیرا سه اهرم حفاظتی عروقی مجزا را همزمان هدف قرار میدهند: یکپارچگی سد، تون عروقی و حل لخته»، دکتر آنا مورالس، فیزیولوژیست قلبیعروقی و مفسر علمی، میگوید. «این نوع اختلال چندجانبه، حتی اگر در هر مواجهه جزئی باشد، میتواند در طول سالها در افرادی که بهطور روزانه اریتریتول مصرف میکنند تجمع پیدا کند.» او اضافه میکند که تنها مطالعات کنترلشده انسانی قادر خواهند بود ریسک واقعی را کمیسازی و راهنماییهای دقیق برای گروههای مختلف بیماران را فراهم کنند.
همانطور که جامعه علمی با مدلهای پیچیدهتر و دادههای انسانی پیگیری میکند، داستان اریتریتول یادآور این نکته است که مواد «طبیعی» یا مشتق از غذا لزوماً بدون ریسک نیستند. مصرفکنندگان، پزشکان و سیاستگذاران باید مزایای کوتاهمدت را در برابر ضررهای احتمالی بلندمدت بسنجند و با ظهور شواهد جدید سیاستها و توصیهها را بهروز کنند. نهایتاً، ترکیبی از دادههای آزمایشگاهی مکانیکی، مطالعات حیوانی، و شواهد اپیدمیولوژیک همراه با کارآزماییهای بالینی تصادفیشده برای رسیدن به قضاوتی مستدل درباره ایمنی طولانیمدت اریتریتول ضروری است.
منبع: sciencealert
نظرات
ماکس_
مطالعه جالبیه ولی فکر نکنم بشه زود نتیجه گرفت، رسانه ها ممکنه بزرگش کنن، منتظر کارآزماییهای انسانی بمونیم
کوینپ
خلاصه: اریتریتول برای کمکردن کالری مفیده اما تا وقتی مطالعات انسانی نیومده، زیادهروی نکنید و تنوع داشته باشید
پمپزون
تو خانواده ما یکی سکته داشت، از محصولات بدون شکر زیاد میخورد... الان که میخونم میترسم، باید محتاطتر باشیم
حسن
آیا این نتایج تو بدن واقعی هم تکرار میشه؟ مدل آزمایشگاهی فرق داره با انسان، کسی منبع دیگه داره؟
رودایکس
وای، جدی میگه اریتریتول میتونه سد خونی مغز رو ضعیف کنه؟ این خیلی نگرانکنندهست... باید بیشتر بشه تحقیق
ارسال نظر