واکسن ام آر ان ای نویدبخش علیه نوروبلاستوما در کودکان

تصور کنید واکسنی وجود داشته باشد که به سیستم ایمنیِ در حال رشد کودک آموزش دهد سلول‌های سرطانی پنهان را مانند سگی ردیاب که بو را دنبال می‌کند، شناسایی و نابود کند. این تصویری است که از یک مطالعه پیش‌بالینی تازه در دانشگاه پزشکی و علوم سلامت آرس‌سی‌آی به دست آمده است؛ جایی که پژوهشگران از کوچک شدن چشمگیر تومورها در مدل‌های نوروبلاستوما خبر داده‌اند، یکی از مرگبارترین سرطان‌های کودکان.

واکسن چگونه سیستم ایمنی را آموزش می‌دهد

این گروه به سرپرستی دکتر اولگا پیسکاروا در دپارتمان آناتومی و پزشکی بازساختی، فناوری ام‌آر‌ان‌ای را به کار گرفتند؛ همان بستری که در ساخت برخی واکسن‌های کووید-۱۹ نیز استفاده شد. هدف این بود که به سلول‌های ایمنی آموزش داده شود یک پروتئین سطحی رایج در سلول‌های نوروبلاستوما را تشخیص دهند. در مدل‌های آزمایشگاهی، این واکسن تجربی رشد تومور را ۱۰ تا ۱۱ روز به تأخیر انداخت و حجم تومور را حدود ۷۰ درصد کاهش داد.

نانوذرات پپتیدی و یک هدف دقیق

به‌جای نانوذرات لیپیدی که در بسیاری از واکسن‌های ام‌آر‌ان‌ای استفاده می‌شوند، گروه آرس‌سی‌آی ام‌آر‌ان‌ای را درون نانوذرات پپتیدی خودآرا قرار داد. این ساختارهای بسیار کوچک مانند پهپادهای رساننده عمل می‌کنند؛ دستورالعمل‌های ژنتیکی را به داخل سلول‌ها می‌برند و هم‌زمان پاسخ ایمنی را به سوی گلایپیکان ۲ یا جی‌پی‌سی ۲ هدایت می‌کنند، پروتئینی که به‌وفور روی سلول‌های نوروبلاستوما دیده می‌شود. از آنجا که جی‌پی‌سی ۲ در چندین نوع تومور دیگر نیز بیان می‌شود، این رویکرد می‌تواند فراتر از نوروبلاستومای کودکان نیز سازگار و بهینه شود.

چرا جی‌پی‌سی ۲؟ می‌توان آن را مانند پرچمی متمایز روی سطح بیرونی تومور در نظر گرفت. وقتی این پرچم هدف قرار می‌گیرد، سیستم ایمنی می‌تواند سلول‌های سرطانی را با دقت بیشتری از بافت سالم تشخیص دهد؛ موضوعی که احتمال ایجاد پاسخ درمانی مؤثر را افزایش می‌دهد و در عین حال آسیب‌های ناخواسته به سلول‌های سالم را محدود می‌کند.

دکتر پیسکاروا این ایده را با استعاره‌ای ساده توضیح داد: «فناوری واکسن ام‌آر‌ان‌ای مانند آجرهای لگو است. با ترکیب آجرهای مختلف، می‌توانیم واکسن را با دقت بالا متناسب با نیازهای هر فرد طراحی کنیم.» او این پژوهش را یک مطالعه مقدماتی و نخستین نقطه عطف در مسیری طولانی به سوی واکسن‌های ضدسرطان برای کودکان و خانواده‌هایی دانست که با نوروبلاستوما روبه‌رو هستند.

نوروبلاستوما از سلول‌های عصبی نابالغ آغاز می‌شود و بیشتر نوزادان و کودکان خردسال را درگیر می‌کند. با وجود پیشرفت در جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و ایمنی‌درمانی، نوروبلاستومای پرخطر و عودکننده همچنان درمان‌پذیری دشواری دارد و حدود ۱۵ درصد از مرگ‌ومیرهای ناشی از سرطان کودکان را به خود اختصاص می‌دهد. در ایرلند، هر سال حدود پنج تا ده کودک با این بیماری تشخیص داده می‌شوند و بسیاری از این موارد به درمان‌های فعلی پاسخ نمی‌دهند.

عود بیماری دشوارترین چالش است. وقتی نوروبلاستوما بازمی‌گردد، اغلب در برابر درمان‌های استاندارد مقاوم می‌شود. به همین دلیل، راهبردهایی که سیستم ایمنی را دوباره آموزش می‌دهند، به‌جای تکیه صرف بر داروهای سیتوتوکسیک، توجه پژوهشگران سرطان کودکان را به خود جلب کرده‌اند.

نتیجه‌گیری

این مطالعه یک اثبات مفهوم اولیه اما امیدوارکننده را نشان می‌دهد: واکسن‌های ام‌آر‌ان‌ای که در نانوذرات پپتیدی بسته‌بندی شده و علیه جی‌پی‌سی ۲ هدایت می‌شوند، می‌توانند پاسخ ایمنی ایجاد کنند؛ پاسخی که در مدل‌های پیش‌بالینی رشد تومور را به‌طور معنادار کند کرده و تومورهای موجود را کوچک می‌کند. البته نکات مهمی همچنان باقی است. این نتایج آزمایشگاهی هستند و هنوز روی انسان آزمایش نشده‌اند. ایمنی، دوز مناسب، شیوه رسانش و اثرات بلندمدت باید در کارآزمایی‌های بالینی مشخص شود تا هرگونه امیدواری به درمان‌های تأییدشده کودکان تبدیل گردد.

با این حال، این یافته‌ها جعبه‌ابزار ایمنی‌درمانی سرطان را گسترش می‌دهند و به یک پلتفرم ماژولار اشاره دارند که می‌تواند برای تومورهای گوناگون شخصی‌سازی شود. برای خانواده‌ها و پزشکانی که با نوروبلاستوما مواجه‌اند، این پژوهش دلیلی قابل اندازه‌گیری برای خوش‌بینی محتاطانه فراهم می‌کند: رویکردی تازه که شاید روزی کمک کند یک تشخیص غالباً کشنده به بیماری قابل درمان تبدیل شود.