آنتی بادی انسانی تازه علیه متاستاز سرطان پروستات

تصور کنید دارویی وجود داشته باشد که درست در لحظه تلاش سلول‌های سرطانی برای فرار، آن‌ها را متوقف کند. این همان چیزی است که گروهی از پژوهشگران دانشگاه اومئو و همکاران بین‌المللی آن‌ها پس از انجام آزمایش‌های آزمایشگاهی روی نوعی تهاجمی از سرطان پروستات گزارش کرده‌اند.

پژوهشگران یک آنتی‌بادی کاملا انسانی ساخته‌اند که در مدل‌های پیش‌بالینی، نه‌تنها رشد تومور را کند کرد، بلکه از گسترش متاستاتیک به نقاط دوردست نیز جلوگیری نمود. برای بیماران و پزشکان، مهار متاستاز نقطه عطف واقعی درمان است: وقتی سرطان پروستات به غدد لنفاوی یا استخوان می‌رسد، درمان دشوارتر می‌شود و نتایج بالینی افت می‌کند.

پژوهشگران آنتی‌بادی کاملا انسانی‌ای توسعه داده‌اند که در مدل‌های پیش‌بالینی سرطان پروستات تهاجمی، رشد تومور و گسترش متاستاتیک را سرکوب کرده است.

این آنتی‌بادی چه تفاوتی با رویکردهای موجود دارد

آنتی‌بادی‌ها از پیش به یکی از پایه‌های اصلی درمان سرطان در انکولوژی تبدیل شده‌اند. اما این مولکول به‌طور کامل از توالی‌های پروتئینی انسانی ساخته شده است؛ انتخابی طراحی‌شده که احتمال تحریک پاسخ‌های ایمنی هنگام تجویز به بیماران را کاهش می‌دهد. در کشت‌های سلولی و مدل‌های حیوانی مورد استفاده این تیم، آنتی‌بادی یک مسیر زیستی را هدف قرار داد که پیش‌تر هدف درمانی قرار نگرفته بود. نتیجه این بود: تومورها کوچک شدند و کاشت متاستاتیک در بافت‌های دیگر به‌طور چشمگیری کاهش یافت.

یک داروی جدید سرطان ممکن است بتواند هم رشد تومور و هم گسترش سرطان پروستات تهاجمی را مهار کند. این دارو با دقت در لوله‌های آزمایش پیپت می‌شود تا اثرات آن در طیفی از غلظت‌ها بررسی شود. 

چرا این موضوع اهمیت دارد؟ بسیاری از درمان‌ها تکثیر تومور یا سیگنال‌های رشد مشخص را هدف می‌گیرند. اما توقف متاستاز مستلزم قطع کردن سازوکارهایی است که سلول‌های سرطانی برای نفوذ، زنده ماندن در گردش خون و کلونیزه کردن بافت‌های جدید به کار می‌گیرند. به گفته نویسندگان مطالعه، این آنتی‌بادی با اتصال به هدفی که در تهاجم و حرکت سلولی نقش دارد، این مراحل را مختل می‌کند. این مکانیسم تازه همچنین ممکن است در مقایسه با شیمی‌درمانی‌های گسترده‌تر، با عوارض جانبی کمتری همراه باشد.

از میز آزمایشگاه تا کلینیک: گام بعدی چیست

هنوز هیچ‌کس ادعا نمی‌کند که یک درمان آماده در دسترس است. این تیم به سرپرستی پروفسور مارنه لاندستروم در گروه علوم زیستی پزشکی، این دستاورد را یک نقطه عطف مهم در مسیر ترجمه یافته‌های آزمایشگاهی به درمان بالینی توصیف می‌کند. لاندستروم که پزشک ارشد مشاور نیز هست، می‌گوید: «داروی جدید برای پیشگیری از متاستاز توسعه یافته است و ما بسیار خرسند و مفتخریم که توانسته‌ایم مکانیسم‌هایی را شناسایی کنیم که رشد سلول‌های سرطانی، تهاجم‌پذیری و گسترش متاستاتیک را هدایت می‌کنند.»

پیش از آنکه بیماران بتوانند از این آنتی‌بادی بهره‌مند شوند، باید چندین آزمون دیگر را پشت سر بگذارد. مطالعات ایمنی گام بعدی هستند. دریافت مجوزهای نظارتی هم در اروپا و هم در ایالات متحده ضروری خواهد بود. نویسندگان تاکید می‌کنند که این مراحل استاندارد اما حیاتی‌اند؛ بسیاری از درمان‌های امیدوارکننده از این مرحله عبور نمی‌کنند.

توسعه و آزمایش این دارو بر زیرساخت‌های تخصصی و همکاری‌های صنعتی تکیه داشت. سکوی کشف و توسعه داروی سای‌لایف‌لب به بهینه‌سازی مولکول نامزد کمک کرد. مرکز رشد زیست‌فناوری اومئو پشتیبانی لجستیکی فراهم ساخت و تامین مالی و منابع آزمایشی از سوی شرکت متاکورام بیوتک مستقر در اومئو انجام شد. این همکاری‌ها حرکت از ایده اولیه به داده‌های پیش‌بالینی قابل تکرار را سرعت بخشید.

پیامدهایی فراتر از سرطان پروستات

یک پرسش جذاب این است: آیا همین راهبرد می‌تواند علیه سایر تومورهای جامد نیز موثر باشد؟ زیست‌شناسی متاستاز در انواع مختلف سرطان‌ها عناصر مشترکی دارد؛ بنابراین درمانی که این مسیرهای مشترک را مسدود کند، ممکن است کاربرد گسترده‌تری داشته باشد. پژوهشگران قصد دارند این آنتی‌بادی را در انواع تومورهای دیگر و در مدل‌های پیچیده‌تری آزمایش کنند که بیماری انسانی را بهتر شبیه‌سازی می‌کنند.

نکته دوم جنبه عملی دارد: تبدیل آنتی‌بادی‌های کاملا انسانی به داروهای مناسب مصرف بالینی آسان‌تر است. ایمنی‌زایی کمتر و وجود یک هدف مشخص، طراحی کارآزمایی بالینی را ساده‌تر می‌کند. اگر آزمون‌های ایمنی به‌خوبی پیش برود، مرحله بعد کارآزمایی‌های اولیه انسانی خواهد بود که بر ایمنی، دوز مناسب و نشانگرهای زیستی تمرکز دارند؛ نشانگرهایی که مشخص می‌کنند آیا آنتی‌بادی در بدن بیماران به هدف خود متصل می‌شود یا نه.

مارنه لاندستروم پزشک ارشد مشاور و استاد آسیب‌شناسی در گروه علوم زیستی پزشکی دانشگاه اومئو است. 

دیدگاه تخصصی

دکتر النا راث، زیست‌شناس سرطان که در این مطالعه مشارکت نداشته است، می‌گوید: «توقف متاستاز در بسیاری از انواع تومور، هدفی بسیار ارزشمند و دشوار است. آنچه این پژوهش را امیدوارکننده می‌کند، ترکیب یک مولکول مشتق از انسان با مکانیسمی کاملا تعریف‌شده است. اگر این نتایج در مطالعات ایمنی و آزمون‌های اولیه انسانی تکرار شوند، می‌تواند رویکرد ما به سرطان پروستات پیشرفته را تغییر دهد.»

جمع‌بندی

این آنتی‌بادی هنوز یک درمان قطعی نیست، اما یک پیشرفت راهبردی به شمار می‌آید: هدف گرفتن مسیرهای فراری که سلول‌های سرطانی برای انتشار از آن‌ها استفاده می‌کنند. این پژوهش نشان می‌دهد چگونه آزمایشگاه‌های دانشگاهی، سکوهای ملی و شرکت‌های زیست‌فناوری منطقه‌ای می‌توانند با همکاری یکدیگر، یک ایده را به واقعیت بالینی نزدیک کنند. برای مردانی که با سرطان پروستات تهاجمی روبه‌رو هستند، امکان درمانی که از گسترش متاستاتیک جلوگیری کند، هم پیش‌آگهی بیماری و هم کیفیت زندگی را تغییر خواهد داد. مسیر هنوز طولانی است، اما جهت روشن است: یک راه عملی دیگر برای جلوگیری از حرکت سرطان در سراسر بدن.