آب چغندر؛ امیدی ساده برای بارداری با بیماری کلیه

یک لیوان کوچک آبمیوه به رنگ قرمز تیره شاید بتواند یکی از فشارهای پنهان دوران بارداری را کاهش دهد. برای زنان بارداری که از پیش با بیماری مزمن کلیه زندگی می‌کنند، تغییرات طبیعی بدن، از جمله افزایش حجم خون، گردش خون سریع‌تر و نیازهای تازه هورمونی، می‌تواند بارداری معمولی را به مسیری بسیار حساس تبدیل کند. بسیاری از درمان‌های رایج کلیه در دوران بارداری قابل استفاده نیستند، بنابراین پزشکان و بیماران گزینه‌های ایمن چندانی در اختیار ندارند. به همین دلیل، گروهی از پژوهشگران کالج کینگ لندن تصمیم گرفتند یک راهکار ساده را آزمایش کنند: مصرف روزانه آب چغندر.

چغندر سرشار از نیترات غذایی است؛ ماده‌ای که بدن ما آن را به اکسید نیتریک تبدیل می‌کند. اکسید نیتریک مولکولی است که به شل شدن رگ‌های خونی و بهبود جریان خون کمک می‌کند. ایده پژوهش بسیار ساده و منطقی است: گردش خون بهتر می‌تواند فشار اضافه‌ای را که بارداری بر کلیه‌ها و جفت وارد می‌کند، کاهش دهد. این راهکار عملی، کم‌هزینه و در دسترس است. اما آیا واقعا اثر دارد؟

برای پاسخ به این پرسش، پژوهشگران ۱۰۸ زن باردار مبتلا به بیماری مزمن کلیه در مراحل ۲ تا ۵ را از هشت بیمارستان در بریتانیا وارد مطالعه کردند. همه شرکت‌کنندگان هنگام ورود به پژوهش کمتر از ۲۵ هفته باردار بودند و به صورت تصادفی در یکی از دو گروه قرار گرفتند: دریافت مراقبت استاندارد مامایی و نفرولوژی، یا همان مراقبت استاندارد همراه با مصرف روزانه مکمل آب چغندر حاوی نیترات. این مطالعه که در نشریه گزارش‌های بین‌المللی کلیه منتشر شد، در اصل برای بررسی امکان اجرای یک کارآزمایی بزرگ‌تر طراحی شده بود. با این حال، نشانه‌های اولیه تیم پژوهش را غافلگیر کرد.

زنانی که مکمل آب چغندر دریافت کردند، در مقایسه با کسانی که فقط مراقبت استاندارد داشتند، حدود ۷۰ درصد کمتر دچار رویدادهای نامطلوب جدی شدند. این اختلاف کوچکی نیست. حدود نیمی از رویدادهای جدی در این کارآزمایی مربوط به نوزادان بود، بنابراین سود احتمالی این مداخله هم مادران و هم نوزادان را دربر می‌گیرد. در میان شرکت‌کنندگانی که بیماری کلیه پیشرفته‌تری داشتند، پژوهشگران الگوهایی مشاهده کردند که می‌تواند از نظر بالینی معنادار باشد: عملکرد بهتر کلیه پس از بارداری، بستری کمتر نوزادان در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان و کاهش نیاز به داروهای کنترل فشار خون در دوران بارداری.

پرسش بدیهی، ایمنی این روش است. برخی پزشکان و منابع اینترنتی هشدار داده‌اند که چغندر می‌تواند سطح پتاسیم را افزایش دهد؛ موضوعی که برای افراد دارای اختلال عملکرد کلیه نگرانی واقعی محسوب می‌شود. در این کارآزمایی، مصرف مکمل با افزایش هایپرکالمی یا دیگر مشکلات ایمنی شناسایی‌شده همراه نبود. این یافته اطمینان‌بخش است، اما قطعی نیست؛ زیرا مطالعه کوچک بود و به همان اندازه که بر اثربخشی تمرکز داشت، بر امکان‌پذیری اجرای پژوهش نیز متمرکز بود.

پروفسور کیت برامهام از کالج کینگ لندن، نویسنده ارشد مقاله، گفت: «بارداری زنان مبتلا به بیماری مزمن کلیه را با انتخاب‌های دشواری روبه‌رو می‌کند. این نتایج نخستین گام امیدوارکننده به سوی مداخله‌ای کم‌هزینه و کم‌خطر است که می‌تواند واقعا برای گروهی از زنان که در پژوهش‌ها کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند، تفاوت ایجاد کند.» دکتر پریسیلا اسمیت، نویسنده اول مطالعه، اشاره کرد که نیترات غذایی ظاهرا از عملکرد رگ‌های خونی پشتیبانی می‌کند و از این راه می‌تواند بخشی از بار وارد بر کلیه را در دوران بارداری کاهش دهد. دکتر اندرو وب، از نویسندگان همکار، نیز تاکید کرد که این یافته‌ها پایه‌ای برای کارآزمایی‌های قطعی‌تر فراهم می‌کند.

البته نکات احتیاطی مهمی همچنان باقی است. اندازه این کارآزمایی محدود بود و برای ارائه شواهد قطعی درباره اینکه آب چغندر از افت عملکرد کلیه جلوگیری می‌کند یا پیامدهای بلندمدت را بهبود می‌دهد، طراحی نشده بود. تفاوت‌های مشاهده‌شده ممکن است در مطالعات بزرگ‌تر و طولانی‌تر کمتر یا متفاوت شوند. با این حال، این پژوهش گزینه‌ای نادر را مطرح می‌کند: یک مداخله ارزان و غیردارویی برای یک مشکل بالینی که راهکارهای ایمن بسیار محدودی دارد.

آیا زنان باردار مبتلا به بیماری مزمن کلیه باید از همین حالا مصرف آب چغندر را شروع کنند؟ نه، مگر پس از مشورت با نفرولوژیست یا متخصص زنان و زایمان. دستورالعمل‌های بالینی باید بر پایه کارآزمایی‌های بزرگ‌تر، با کنترل دقیق و توصیه‌های عملی درباره دوز مصرف تدوین شوند. با این حال، این مطالعه مسیر امیدوارکننده‌ای را باز می‌کند؛ مسیری که در آن یک جزء طبیعی رژیم غذایی می‌تواند برای محافظت از مادران آسیب‌پذیر و نوزادانشان در دوره‌ای پرخطر به کار گرفته شود.

اگر کارآزمایی‌های بعدی این یافته‌های اولیه را تایید کنند، آب چغندر می‌تواند به یکی از ساده‌ترین و غیرمنتظره‌ترین ابزارها در جعبه‌ابزار نفرولوژی مامایی تبدیل شود و یک سبزی ریشه‌ای ساده را به متحدی بالقوه برای سلامت بارداری و کلیه بدل کند.