چربی بدن هنگام کاهش وزن واقعا کجا می رود و چگونه؟

عدد روی ترازو پایین آمده است. متوجه شده‌اید که شلوار جینتان گشادتر شده است. اما آن توده‌ای که ناپدید شده، واقعا چه سرنوشتی پیدا می‌کند؟ پاسخ شگفت‌انگیز آن‌قدر ساده است که می‌توانید امتحانش کنید: نفس خود را بیرون بدهید.

اگر تصور می‌کنید چربی بدن در هوا محو می‌شود، بیش از آنچه فکر می‌کنید به واقعیت نزدیک شده‌اید. چربی ذخیره‌شده در بدن عمدتا از کربن و هیدروژن تشکیل شده که با اکسیژن پیوند دارند. وقتی بدن برای تامین انرژی سراغ این ذخیره می‌رود، زنجیره‌ای از واکنش‌های شیمیایی این مولکول‌ها را تجزیه می‌کند. بخش زیادی از کربن به دی‌اکسید کربن تبدیل می‌شود و ما آن را با بازدم بیرون می‌دهیم. بخش زیادی از هیدروژن نیز با اکسیژن ترکیب می‌شود و آب می‌سازد؛ آبی که بدن از راه ادرار، عرق و مایعات دیگر دفع می‌کند.

این شیمی در بدن ما چگونه پیش می‌رود؟ چربی به شکل تری‌گلیسیرید درون آدیپوسیت‌ها، یعنی سلول‌های چربی، ذخیره می‌شود. در زمان کسری کالری، هورمون‌ها و پیام‌های عصبی کلیدی به نام لیپولیز را فعال می‌کنند. تری‌گلیسیریدها به اسیدهای چرب و گلیسرول شکسته می‌شوند و اسیدهای چرب به میتوکندری‌ها، نیروگاه‌های سلول، می‌روند. در آنجا فرایندی مرحله‌به‌مرحله به نام بتااکسیداسیون رخ می‌دهد که اتم‌های کربن را از زنجیره جدا می‌کند و آن‌ها را وارد چرخه متابولیکی تولیدکننده ای‌تی‌پی می‌سازد؛ همان واحد انرژی قابل استفاده بدن. پسماندهای این کوره بیوشیمیایی، دی‌اکسید کربن و آب هستند.

عددها کمک می‌کنند نتیجه کمتر انتزاعی به نظر برسد. پژوهشگران متابولیسم برآورد می‌کنند که حدود ۸۴ درصد از جرمی که از اکسیداسیون خالص چربی از دست می‌رود، به صورت دی‌اکسید کربن از راه ریه‌ها و بازدم از بدن خارج می‌شود، در حالی که حدود ۱۶ درصد آن به شکل آب دفع می‌گردد. بنابراین به ازای هر ۱۰ کیلوگرم چربی‌سوزی، تقریبا ۸.۴ کیلوگرم به دی‌اکسید کربن و حدود ۱.۶ کیلوگرم به آب تبدیل می‌شود؛ آبی که از مسیرهایی مانند عرق، ادرار، اشک و راه‌های دیگر از بدن خارج می‌گردد. تعیین رقم دقیق در انسان دشوار است، چون ردیابی همه خروجی‌های بدن طی چند هفته یا چند ماه از نظر عملی بسیار پیچیده است، اما توازن کلی روشن است: ریه‌ها بخش اصلی کار را انجام می‌دهند.

این حرف به معنای بی‌اهمیت بودن ورزش نیست. فعالیت بدنی سرعت سوخت‌وساز سلول‌ها را بالا می‌برد و تهویه ریه را افزایش می‌دهد؛ یعنی بیشتر و عمیق‌تر نفس می‌کشید و در نتیجه مقدار بیشتری از آن کربن به صورت دی‌اکسید کربن خارج می‌شود. رژیم غذایی با ایجاد کسری کالری نقش اصلی را دارد؛ ورزش این روند را شتاب می‌دهد و بر این اثر می‌گذارد که انرژی از کجا تامین شود و فرایند چربی‌سوزی با چه سرعتی پیش برود.

چرا دانستن این موضوع چیزی فراتر از یک دانستنی جالب است؟ چون شناخت این مسیر به رد باورهای نادرست کمک می‌کند. چربی به عضله «تبدیل» نمی‌شود. همچنین صرفا به شکل مواد زائد دفع نمی‌گردد. چربی اکسید می‌شود. اتم‌های آن بازآرایی می‌شوند و به گازها و مایعاتی تبدیل می‌گردند که بدن از راه‌های آشنا، به‌ویژه از طریق نفس، دفعشان می‌کند.

اگر می‌خواهید چربی کم کنید: یک کسری کالری پایدار ایجاد کنید، منظم حرکت کنید و سپس نفس بکشید.

کاهش وزن را کمتر به چشم از دست دادن ماده ببینید و بیشتر به عنوان دگرگونی آن در نظر بگیرید: کربن با اکسیژن همراه می‌شود، به صورت دی‌اکسید کربن شناور می‌گردد و با هر بازدم از بدن خارج می‌شود. پرزرق‌وبرق نیست. اما دقیق، ظریف و کاملا فیزیکی است.