قند و آنتی بیوتیک؛ تهدیدی برای میکروبیوم روده

تصور کنید دوره مصرف آنتی‌بیوتیک را به پایان رسانده‌اید و بعد متوجه می‌شوید چند دسر اضافه، فروپاشی جامعه میکروبی روده شما را سریع‌تر کرده است. عجیب به نظر می‌رسد، اما داده‌ها همین مسیر را نشان می‌دهند.

پژوهشگران دانشگاه نیویورک، مرکز سیتی آو هوپ و مرکز مموریال اسلون کترینگ، ۹۴۱۹ وعده غذایی بیمارستانی مصرف‌شده توسط ۱۷۳ بیمار مبتلا به سرطان‌های خون را بررسی کردند؛ هر سینی غذا ثبت شد و نمونه‌برداری از میکروب‌های روده نیز هر روز انجام گرفت. این بیماران گروهی بسیار گویا برای مطالعه بودند: مصرف مکرر آنتی‌بیوتیک، رژیم غذایی بیمارستانی با ثبت دقیق و سیستم ایمنی آسیب‌پذیر، شناسایی تغییرات ظریف در میکروبیوم روده را آسان‌تر می‌کند.

یافته‌ها بسیار روشن بود. به ازای هر ۱۰۰ گرم قند اضافی که در ۴۸ ساعت پیش از درمان مصرف شده بود، تنوع آلفا، یعنی شاخص سنجش گوناگونی گونه‌های باکتریایی در روده، ۲۱ درصد بیشتر کاهش یافت. تنوع کمتر. تاب‌آوری کمتر. میکروبیومی که بیشتر در معرض سلطه چند بازمانده مقاوم قرار می‌گیرد.

یکی از این بازمانده‌ها انتروکوکوس فاسیوم بود؛ باکتری‌ای که با عفونت‌های دشوار برای درمان ارتباط دارد. بیمارانی که رژیم غذایی پرقندتر را با درمان آنتی‌بیوتیکی همراه کرده بودند، رشد انفجاری این گونه را نشان دادند. این الگو به‌ویژه برای افرادی اهمیت دارد که پیوند سلول‌های بنیادی انجام می‌دهند؛ آن‌ها اغلب هفته‌ها در بیمارستان می‌مانند، شیمی‌درمانی را تحمل می‌کنند و چندین دوره آنتی‌بیوتیک دریافت می‌کنند. در چنین شرایطی، اکوسیستم روده می‌تواند به‌شدت تخلیه شود و جایگاه‌های خالی زیستی ایجاد کند که فرصت‌طلب‌هایی مانند انتروکوکوس به‌راحتی از آن بهره می‌برند.

آزمایش‌های حیوانی نیز یافته‌های انسانی را تأیید کرد. موش‌هایی که هم آنتی‌بیوتیک و هم ساکارز دریافت کردند، با افزایش چشمگیر انتروکوکوس روبه‌رو شدند: حدود ۱۶.۳ برابر تا روز سوم و نزدیک به ۳۳.۴ برابر تا روز ششم. این اعداد را نمی‌توان نادیده گرفت.

اینکه قند دقیقاً چگونه اثر آنتی‌بیوتیک را تشدید می‌کند، هنوز پرسشی باز است. آیا قند به‌طور مستقیم سلول‌های باقی‌مانده انتروکوکوس را تغذیه می‌کند؟ آیا گونه‌های رقیب را تضعیف می‌کند و مسیر را برای رشد آن بازتر می‌سازد؟ یا پاسخ‌های بدن میزبان را به شکلی تغییر می‌دهد که به نفع برخی میکروب‌ها تمام شود؟ دانشمندان تأکید می‌کنند که سازوکار دقیق هنوز مشخص نیست و به پژوهش‌های بالینی بیشتری نیاز است.

محدود کردن قندهای ساده در طول درمان با آنتی‌بیوتیک و پس از آن می‌تواند آسیب به میکروبیوم روده را کاهش دهد، هرچند توصیه‌های قطعی بالینی به نتایج کارآزمایی‌های بیشتر وابسته است.

این مطالعه که در نشریه نیچر منتشر شده، به تصویری رو‌به‌رشد اضافه می‌کند: رژیم غذایی و داروها به‌طور متقابل بر بوم‌شناسی میکروبی اثر می‌گذارند و پیامدهای مهمی دارند. بنابراین دفعه بعد که هنگام مصرف آنتی‌بیوتیک سراغ شیرینی می‌روید، کمی مکث کنید؛ از تیم درمان خود بپرسید آیا میان‌وعده‌ای دیگر انتخاب ایمن‌تری خواهد بود یا نه.