تبلتی که زمانی کودک هشتسالهای را در صف صندوق فروشگاه سرگرم و ساکت نگه میداشت، شاید کاری بیش از خریدن چند دقیقه آرامش انجام داده باشد. در بلندمدت، برخی عادتهای مرتبط با صفحهنمایش ظاهراً مهارتهای شناختی را به شیوههایی شکل میدهند که ممکن است والدین و معلمان انتظارش را نداشته باشند.
این پیام اصلی و تا حدی خلافانتظارِ یک پیگیری هشتساله درباره کودکان فنلاندی شرکتکننده در پژوهش پنیک است. نتایج بهجای هشدار ساده درباره تعداد ساعتهای استفاده از دستگاهها، ما را به بررسی دقیقتر این موضوع دعوت میکنند که کودکان واقعاً با صفحهنمایش چه میکنند و این فعالیتها چگونه با دیگر بخشهای زندگی کودکی آنها تعامل دارند.

نتایج نشان میدهند که همه زمانهای استفاده از صفحهنمایش لزوماً برای رشد شناختی کودکان هدر نمیروند.
این پژوهش چه چیزهایی را بررسی کرد و چرا اهمیت دارد؟
پژوهشگران ۲۶۰ کودک را که از نظر جنسیت تقریباً بهطور برابر تقسیم شده بودند، از حدود هشتسالگی تا نزدیک ۱۶سالگی دنبال کردند. دادهها از پرسشنامههای منظم و ابزارهای پوشیدنی پایش فعالیت به دست آمدند و تصویری چندلایه از فعالیت بدنی، زمان بیتحرکی و استفاده از صفحهنمایش هر کودک در طول چندین سال ارائه کردند، نه فقط تصویری مقطعی. نوجوانان در آخرین مراجعه، مجموعهای از آزمونهای شناختی را انجام دادند که برای سنجش حافظه، توجه، سرعت پردازش و دیگر کارکردهای اجرایی طراحی شده بود.
اندازهگیریهای اصلی
- پایش عینی فعالیت با ابزارهای پوشیدنی.
- گزارشهای خود کودکان و والدین درباره زمان روزانه استفاده از صفحهنمایش و رفتارهای کمتحرک.
- آزمونهای شناختی استاندارد در ۱۶سالگی برای سنجش حافظه کاری، زمان واکنش و توانایی شناختی کلی.
مزیت این طراحی طولی آن است که اثر انباشته رفتارها را نشان میدهد. رفتارهای دوران کودکی در طول زمان انباشته میشوند و پیامدهای شناختی آنها نیز همینطور.
یافتههایی که روایت ساده را به چالش میکشند
برخلاف این تصور کلی که صفحهنمایشها همیشه به مهارتهای فکری آسیب میزنند، در این گروه، زمان تجمعی بیشترِ استفاده از صفحهنمایش در دوران کودکی با نمرههای شناختی کلی کمی بالاتر در نوجوانی و زمان واکنش سریعتر در دو تکلیف حافظه کاری ارتباط داشت. این الگو چندان بزرگ نبود، اما به اندازهای تداوم داشت که بازنگری در این دیدگاه را برانگیزد.
زمان تجمعی بیشترِ استفاده از صفحهنمایش در دوران کودکی با توانایی شناختی کلی بهتر و پاسخهای سریعتر در تکالیف حافظه کاری در نوجوانی ارتباط داشت.
این ارتباط چه دلیلی میتواند داشته باشد؟ پژوهشگران و دیگر متخصصان یادآوری میکنند که همه فعالیتهای صفحهنمایشی یکسان نیستند. بازیهای ویدئویی که به تصمیمگیری سریع نیاز دارند، برخی برنامههای آموزشی و حتی تمرکز لازم برای انجام تکالیف آنلاین میتوانند سامانههای توجه و حافظه را فعال کنند. مطالعه یا انجام تکالیف درسی با تبلت همچنان مطالعه و انجام تکالیف درسی است. خلاصه اینکه محتوا و زمینه استفاده بسیار مهمتر از تعداد دقایق هستند.
پتری یالانکو، دانشمند علوم ورزشی در دانشگاه یوواسکولا و همکار پروژه پنیک، درباره قضاوت اخلاقی سادهانگارانه هشدار میدهد. به گفته او، فعالیتهای صفحهنمایشی که پردازش شناختی را درگیر میکنند، میتوانند بهطور منطقی از مهارتهای فکری نوجوانان پشتیبانی کنند. او تأکید میکند که عامل تعیینکننده این است که کودکان هنگام استفاده از صفحهنمایش چه کاری انجام میدهند.
در عین حال، پژوهش نکته ظریف دیگری را نیز آشکار کرد. فعالیت بدنیِ بدون نظارت و برنامهریزینشده، بهویژه در میان پسران، با عملکرد ضعیفتر در یکی از آزمونهای حافظه ارتباط احتمالی داشت. این به معنای بد بودن بازی در فضای باز نیست. بلکه نشان میدهد زمانی که به بازیِ بدون نظارت اختصاص مییابد، گاهی ممکن است جای فعالیتهای دیگری را بگیرد که از نظر ذهنی غنیترند، مانند مطالعه، تمرین درسهای مدرسه یا بازیهای آموزشیِ ساختارمند.
پیامدها برای والدین، آموزگاران و سیاستگذاران
شواهد موجود برای مراقبان و مدارس از تغییر رویکردی حمایت میکنند: بهجای کنترل دقیقهها، باید تجربهها را هدفمند انتخاب کرد. کودکان را به استفاده از برنامهها و بازیهایی تشویق کنید که به راهبرد، حافظه و حل مسئله نیاز دارند. محدودیتهای استفاده از صفحهنمایش را بیشتر برای محتوای منفعل یا مختلکننده در نظر بگیرید و بازی آزاد را با فرصتهایی برای یادگیری هدایتشده و مطالعه متعادل کنید. نظارت بر محتوا و تشویق کودکان به فکر کردن درباره فعالیتهای آنلاینشان ممکن است از تعیین سقف سختگیرانه برای ساعت استفاده مؤثرتر باشد.
از نظر روششناختی، این پژوهش بر ارزش پایش بلندمدت تأکید میکند. بررسیهای مقطعی اثر انباشته را نادیده میگیرند و ممکن است تصویری نادرست از تعامل رفتارها در مراحل مختلف رشد ارائه دهند.
دیدگاه کارشناس
دکتر آملیا رودز، عصبپژوه شناختیِ متخصص در رشد نوجوانان، درباره یافتهها میگوید: «باید دست از تلقیِ «زمان استفاده از صفحهنمایش» بهعنوان یک عامل خطر واحد برداریم. مغز خود را با محرکهایی که دریافت میکند سازگار میکند. رسانههای فعال و مسئلهمحور میتوانند شبکههای توجه را تقویت کنند، درحالیکه مصرف منفعل چنین اثری ندارد. چالش این است که کودکان را بهسمت فعالیتهای نوع اول هدایت کنیم، بیآنکه بازیِ بدون ساختار را که به رشد مهارتهای اجتماعی و حرکتی کمک میکند، حذف کنیم.»
جمعبندی
پیگیری پژوهش پنیک مجوزی برای استفاده نامحدود از دستگاهها صادر نمیکند، بلکه گفتوگو را در مسیر تازهای قرار میدهد. کیفیت، زمینه و تعادل اهمیت دارند. فعالیتهای صفحهنمایشی که به توجه و تلاش ذهنی نیاز دارند، ممکن است از برخی جنبههای شناخت نوجوانان پشتیبانی کنند؛ بااینحال، برنامه روزانه کودکان همچنان باید شامل ورزش، تعامل اجتماعی، مطالعه و یادگیری هدایتشده باشد.
پژوهشهای آینده باید انواع محتوای مشخص، زمینههای اجتماعی و دورههای سنی را بررسی کنند تا معلوم شود کدام تجربههای صفحهنمایشی برای چه کسانی سودمندترند. در حال حاضر، والدین و آموزگاران میتوانند با تکیه بر شواهد، تجربههای دیجیتال غنیتر و تعاملیتر را به تجربههای منفعل ترجیح دهند و توجه داشته باشند کودکان وقتی چشم به صفحهنمایش دارند، چه میآموزند.
.avif)




نظر بگذارید
نظرات (4)
خوبه اما نمیشه به همه گفت 'بزنید صفحه'، مقاله میگه کیفیت مهمه ولی سیاستها معمولا ساعته. چرا اینو نمیگن؟
بهعنوان یه معلم دیدم بعضی بازیها واقعا تمرکز بچهها رو بالا میبرن، ولی مراقب باشین بازی آزاد رو حذف نکنین، تعادل مهمه
واقعا؟ دادهها اینقدر قاطع هستند؟ ممکنه عوامل دیگه باشن مثلا خانواده یا مدرسه... سوالام بیشتر شد
وای، اصلا انتظار نداشتم! یعنی تبلت میتونه بعضی مهارتها رو تقویت کنه؟ جالب، اما باید محتوا رو کنترل کنیم...