بوی شکلات چگونه حجم تمرین مقاومتی را افزایش می دهد

در میانه یک ست سخت، آخرین چیزی که انتظارش را دارید این است که بوی شکلات کمک کند چند تکرار اضافه انجام دهید. با این حال، پژوهشگرانی که رایحه‌های آشنای غذایی را بررسی کردند، دقیقا به چنین نتیجه‌ای رسیدند: استشمام بوی شکلات تلخ یا شیری پیش از ست‌ها و بین آن‌ها ظاهرا حجم تمرین مقاومتی را افزایش داد، بدون اینکه تلاش ورزشی برای افراد سخت‌تر احساس شود.

آزمایش چگونه انجام شد

این مطالعه روی ۲۳ مرد سالم در اوایل تا میانه دهه ۲۰ زندگی انجام شد که تجربه متوسطی در تمرینات مقاومتی داشتند. هر داوطلب پس از دست‌کم ده ساعت ناشتایی به آزمایشگاه آمد. این هدف‌گذاری برای ناشتایی عمدی بود، زیرا سیگنال‌های اشتها را تقویت می‌کرد و تشخیص تغییرات مرتبط با اشتها را آسان‌تر می‌ساخت.

شرکت‌کنندگان در یکی از سه وضعیت رایحه قرار گرفتند. یک گروه نمونه مایع‌شده شکلات تلخ با ۹۰ درصد کاکائو را استشمام کرد، گروه دیگر رایحه شکلات شیری با ۶۰ درصد کاکائو را بو کرد و گروه کنترل آب بدون بو را استشمام کرد. در طول پروتکل جلوپا، یعنی اکستنشن زانو در حالت نشسته در برابر وزنه، پژوهشگران مجموع تکرارها را ثبت کردند و از شرکت‌کنندگان خواستند در زمان‌های کلیدی میزان گرسنگی و میل به غذا خوردن خود را گزارش کنند. میزان فشار ادراک‌شده نیز پیگیری شد تا تیم پژوهش بتواند تشخیص دهد آیا تکرارهای بیشتر به بهای احساس تلاش بالاتر به دست آمده‌اند یا نه.

نتایج از نظر جهت اثر روشن بود، هرچند سازوکار آن هنوز قطعی نیست. در مقایسه با گروه کنترل آب، استشمام رایحه شکلات تلخ مجموع تکرارها را حدود ۱۸ تکرار افزایش داد. رایحه شکلات شیری نیز افزایشی در حدود ۹ تکرار ایجاد کرد. نکته مهم این بود که شرکت‌کنندگان با وجود انجام کار بیشتر، فشار ادراک‌شده بالاتری گزارش نکردند.

یافته‌ها چه چیزی را نشان می‌دهند

دو رایحه شکلات اثر یکسانی نداشتند. شکلات تلخ پیش از ورزش گرایش به کاهش گرسنگی و افزایش امتیاز احساس سیری داشت که با پاسخی شبیه سیری سازگار است. شکلات شیری خوشایندتر ارزیابی شد، اما تغییر چشمگیری در نمرات گرسنگی ایجاد نکرد. پژوهشگران دو ایده مکمل را مطرح می‌کنند: تداعی‌های آموخته‌شده و پاسخ‌های فیزیولوژیک پیش‌بینانه.

بویایی ارتباط تنگاتنگی با سیستم لیمبیک دارد، مجموعه‌ای از نواحی مغز که احساسات، حافظه و پاداش را تنظیم می‌کنند. بوهای آشنای غذا می‌توانند انتظارهای شرطی‌شده درباره محتوای تغذیه‌ای و پاداش را فعال کنند. در داوطلبان ناشتا، رایحه تلخ و پرکاکائوی شکلات تلخ ممکن است نشانه‌ای از غذایی سیرکننده و غنی از مواد مغذی بوده باشد و سیستم‌های مرتبط با اشتها را به حالتی شبیه مراحل اولیه هضم سوق داده باشد. بوی شیرین‌تر شکلات شیری احتمالا بیشتر مانند یک نشانه لذت‌بخش عمل کرده، خلق‌وخو یا پیام‌های پاداش را تقویت کرده و فضای تمرین را خوشایندتر ساخته است.

این سازوکارها می‌توانند توضیح دهند چرا حجم تمرین بدون افزایش متناسب در احساس فشار بالا رفت. پاسخ‌های پیش‌بینانه یا مرحله سفالیک، یعنی آمادگی مغز برای غذا خوردن، می‌توانند پیش از مصرف هرگونه غذا فعالیت هورمونی و خودکار بدن را تغییر دهند. مطالعه حاضر هورمون‌ها یا فعالیت عصبی را اندازه‌گیری نکرده است، بنابراین این توضیح‌ها قابل قبول هستند اما هنوز اثبات نشده‌اند.

محدودیت‌ها اهمیت دارند. نمونه مطالعه کوچک بود و فقط مردان جوان با تمرین متوسط را شامل می‌شد، بنابراین تعمیم نتایج محدود است. شدت بو ممکن است بین نمونه‌ها متفاوت بوده باشد. کنترل با آب بدون بو احتمالا باعث شده برخی شرکت‌کنندگان از وضعیت خود آگاه شوند. مهم‌تر از همه، هیچ اندازه‌گیری مستقیمی از هورمون‌هایی مانند گرلین یا لپتین انجام نشد و فعالیت مغزی نیز سنجیده نشد تا تغییر در سطح مسیرهای زیستی نشان داده شود.

پیامدهای احتمالی و گام‌های بعدی

اگر این نتایج تکرار شوند، هم پرسش‌های کاربردی و هم پرسش‌های علمی ایجاد می‌کنند. ورزشکاران و مربیان ممکن است رایحه را به‌عنوان نشانه‌ای کم‌هزینه و غیرتهاجمی برای تغییر اشتهای ادراک‌شده یا خلق‌وخو پیش از تمرین در نظر بگیرند. از منظر پژوهشی، آزمایش‌های بعدی باید جمعیت‌های متنوع، انواع مختلف ورزش و نشانگرهای زیستی عینی را دربر بگیرند: هورمون‌های خون، شاخص‌های سیستم خودکار یا تصویربرداری عصبی برای ترسیم مدارهای بویایی و پاداش در زمان فعالیت.

پیامد گسترده‌تر این است که بوهای آشنای غذا می‌توانند به‌عنوان محرک‌های روان‌شناختی و فیزیولوژیک عمل کنند؛ نشانه‌های کوچک محیطی که وضعیت درونی بدن را تغییر می‌دهند. اینکه شکلات ویژگی خاصی دارد یا نه، هنوز روشن نیست. پژوهشگران گمان می‌کنند پاسخ منفی است: سایر نشانه‌های قوی و آشنا مرتبط با سیری نیز اگر برای فرد معنادار و آشنا باشند، ممکن است اثرهای مشابهی ایجاد کنند.

دیدگاه کارشناس

«این مطالعه نمونه‌ای جذاب از تعامل نشانه‌های حسی با عملکرد ورزشی است»، دکتر النا مارکز، فیزیولوژیست ورزشی در دانشگاه بارسلونا، می‌گوید. «می‌دانیم که بو بر اشتها و احساسات اثر می‌گذارد. گام منطقی بعدی اندازه‌گیری هورمون‌های در گردش خون و نشانگرهای عصبی است تا ببینیم این اثر یک ترفند روان‌شناختی است، نوعی آماده‌سازی فیزیولوژیک، یا هر دو. اگر این اثر در زنان و مردان و گروه‌های سنی مختلف واقعی باشد، نشانه‌های بویایی می‌توانند به ابزاری مفید و کم‌خطر در محیط‌های تمرینی تبدیل شوند.»

جمع‌بندی

به نظر می‌رسد استشمام بوی شکلات پیش از ست‌ها و بین آن‌ها در نمونه‌ای کوچک و مشخص از مردان جوان، حجم تمرین مقاومتی را افزایش می‌دهد؛ شکلات تلخ با کاهش گرسنگی ذهنی و شکلات شیری با ایجاد اثری خوشایند و شبیه پاداش. این یافته‌ها جذاب اما مقدماتی هستند. آن‌ها بر یک اصل گسترده‌تر تاکید می‌کنند: رابطه مغز با بو و انتظار می‌تواند رفتار را به شیوه‌ای قابل اندازه‌گیری تحت تاثیر قرار دهد. برای تبدیل این نتیجه کنجکاوی‌برانگیز به توصیه عملی، انجام کارآزمایی‌های بزرگ‌تر با نشانگرهای زیستی عینی و شرکت‌کنندگان متنوع ضروری است.