ژئوفنسینگ خودروها؛ پایان سرعت گیری خطرناک در شهرها

اگر نزدیک یک مدرسه قدم بزنید، به احتمال زیاد می‌بینید که رانندگان تقریبا ناخودآگاه سرعت خود را کم می‌کنند. شاید به‌زودی دیگر نیازی به این غریزه نباشد. فناوری در حال بر عهده گرفتن کنترل رفتارهای پرشتاب و خطرناک در جاهایی است که مردم زندگی می‌کنند و پیاده رفت‌وآمد دارند.

وقتی خودروی شما قوانین را بهتر از خودتان می‌شناسد

ژئوفنسینگ یا حصار جغرافیایی، در ظاهر فناوری ساده‌ای است. مختصات موقعیت‌یاب ماهواره‌ای، نقشه‌های دیجیتال، دوربین‌های کنار جاده و نرم‌افزارهای داخل خودرو، محدوده‌هایی نامرئی را در اطراف مکان‌های حساس مانند محدوده مدارس و خیابان‌های پیاده‌محور ایجاد می‌کنند. خودرو با عبور از این مرز واکنش نشان می‌دهد: کاهش حداکثر سرعت، محدود شدن شتاب‌گیری، یا حتی رانندگی اجباری فقط با نیروی برق در مناطق دارای کنترل آلایندگی. نه جریمه‌ای در کار است، نه پلیسی. فقط سامانه‌هایی که درست در لحظه ورود خودرو به یک منطقه محافظت‌شده عمل می‌کنند.

یکی از استادان حمل‌ونقل در دانشگاه آمستردام معتقد است این تغییر با سرعت زیادی در راه است. او می‌گوید فناوری لازم از همین حالا وجود دارد تا سرعت غیرمجاز در شهرها عملا ناممکن شود. ادعایی جسورانه است؟ بله. باورپذیر است؟ روزبه‌روز بیشتر.

رویای من این است که ۲۰ سال دیگر به گذشته نگاه کنیم و به‌سختی باورمان شود که اجازه می‌دادیم مردم با خودروهای دو تنی، با هر سرعتی که می‌خواهند از میان شهرهای ما عبور کنند.

خودروسازان سال‌هاست بی‌سروصدا در حال آزمایش این ایده‌اند. ولوو در برخی مدل‌های تجاری خود، حداکثر سرعت را در محدوده‌های مشخص محدود می‌کند. مرسدس و بی‌ام‌و بعضی خودروهای پلاگین هیبرید خود را هنگام ورود به مناطق کم‌آلاینده اروپا، به‌صورت خودکار روی حالت تمام‌برقی قرار می‌دهند. تسلا از نرم‌افزار آگاه به موقعیت مکانی برای تنظیم ارتفاع خودرو و فعال‌سازی حالت نگهبان بر اساس مکان استفاده می‌کند. این‌ها فصل‌های ابتدایی داستانی بزرگ‌تر هستند.

می‌توان آن را قوانینی دانست که در فلز و کد نرم‌افزاری جاگذاری شده‌اند. وقتی رانندگی به ترکیبی از فیزیک و موقعیت جغرافیایی تبدیل شود، رفتار راننده بدون بحث و مجادله تغییر می‌کند. نتیجه می‌تواند تصادف‌های کمتر، خیابان‌های آرام‌تر و پیاده‌روهای ایمن‌تر باشد. این همان وعده اصلی فناوری ایمنی خودروهای متصل است.

اما این وعده، جنبه‌های جدی و الزام‌آور هم دارد و همین جنبه‌ها پرسش‌های مهمی ایجاد می‌کنند. چه کسی تصمیم می‌گیرد کدام مناطق باید تحت کنترل سخت‌گیرانه قرار بگیرند؟ آیا دولت‌ها می‌توانند با به‌روزرسانی نرم‌افزاری، رفتار خودروهای شخصی را تغییر دهند؟ اگر سیگنال موقعیت در تونل دچار خطا شود یا نقشه، یک محدوده قدیمی ساخت‌وساز را به‌اشتباه دائمی نشان دهد، چه اتفاقی می‌افتد؟ چالش‌های فنی کاملا واقعی‌اند.

امنیت سایبری نیز مسئله‌ای خبرساز است. خودروهای متصل، رایانه‌هایی روی چرخ هستند. اگر بتوان به یک خودرو فرمان داد که سرعتش را کم کند، هکرها هم ممکن است تلاش کنند فرمان‌های دیگری به آن بدهند. عامل انسانی هم وجود دارد: رانندگان انتظار دارند در شرایط اضطراری بتوانند کنترل را در دست بگیرند. آیا سامانه‌ها امکان لغو فرمان در شرایط واقعی اضطراری را می‌دهند، بدون آنکه راه سوءاستفاده باز شود؟

اجرای این فناوری همچنین به نقشه‌های دیجیتال بی‌نقص و سیگنال‌های موقعیت‌یابی قابل اعتماد نیاز دارد. دریافت سیگنال ماهواره‌ای در زیرزمین و میان خیابان‌های باریک و محصور شهری ضعیف می‌شود. خطاهای نقشه می‌توانند لحظاتی ناخوشایند یا خطرناک ایجاد کنند، اگر خودرو ناگهان محیط اطراف خود را اشتباه تفسیر کند. سیاست‌گذاران و مهندسان باید بر سر رفتارهای پشتیبان در زمان مبهم بودن داده‌ها به توافق برسند.

هیچ شهری یک‌شبه این تغییر را با زدن یک دکمه اجرا نخواهد کرد. پیاده‌سازی به‌صورت تدریجی خواهد بود و ابتدا بر پرخطرترین مسیرها تمرکز می‌کند. انتظار می‌رود محدوده مدارس، زمین‌های بازی و مناطق شلوغ پیاده‌روی، نخستین محل‌های اجرای آزمایشی باشند. اگر این طرح‌های آزمایشی کاهش آسیب‌ها و روان‌تر شدن جریان ترافیک را نشان دهند، مقاومت عمومی در برابر کنترل الکترونیکی خودروها احتمالا کمتر خواهد شد.

پس جایگاه رانندگان در این میان کجاست؟ سرعت کمتر، پیش‌بینی‌پذیری بیشتر و نوعی آزادی متفاوت: آزادی راه رفتن یا دوچرخه‌سواری بدون ترس از خودرویی که با سرعت غیرمجاز می‌آید. آیا این هزینه برای داشتن خیابان‌های ایمن‌تر بیش از حد سنگین است؟ در بسیاری از شهرها، محاسبات از همین حالا به نفع ایمنی شهری و در برابر آزادی مطلق خودروها تغییر کرده است.

خلاصه اینکه ابزارها آماده‌اند. بحث اصلی دیگر فنی نیست. مسئله بر سر اعتماد، حکمرانی و این است که یک شهر تا چه اندازه حاضر است کنترل را در نرم‌افزاری بگنجاند که جابه‌جایی ما را مدیریت می‌کند.