زنگ خطر افزایش مقاومت آنتی بیوتیکی در عفونت های کودکان

آنتی‌بیوتیک‌ها در درمان خردسال‌ترین بیماران در حال از دست دادن اثرگذاری خود هستند. در سکوت و در قاره‌های مختلف، درمان عفونت‌های کودکان روزبه‌روز دشوارتر می‌شود.

پژوهشگران بیش از ۱۰۶ هزار نمونه بالینی باکتریایی را که از کودکان و نوجوانان صفر تا ۱۸ سال در ۸۲ کشور، بین سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۲۲ جمع‌آوری شده بود، بررسی کردند. این نمونه‌ها از بخش‌های بیمارستانی، واحدهای مراقبت ویژه و درمانگاه‌های سرپایی به دست آمده بودند و تیم پژوهشی از این داده‌ها برای ترسیم الگوهای مقاومت و مدل‌سازی روند احتمالی آن تا سال ۲۰۳۵ استفاده کرد. نتیجه، یکی از شفاف‌ترین تصاویر موجود از مقاومت ضد میکروبی در کودکان است؛ تهدیدی جهانی و رو به گسترش که اغلب پشت پایش‌های متمرکز بر بزرگسالان و موج خبرساز شیوع‌های ویروسی پنهان می‌ماند.

اعداد نگران‌کننده‌اند. برآوردهای جهانی نشان می‌دهد در سال ۲۰۲۱، حدود ۸۴۰ هزار مرگ در کودکان زیر پنج سال با مقاومت ضد میکروبی مرتبط بوده است. اگر روندهای کنونی ادامه پیدا کند، مدل‌ها نشان می‌دهند برخی آنتی‌بیوتیک‌های ضروری ممکن است تا سال ۲۰۳۵ با افزایش چشمگیر مقاومت روبه‌رو شوند، به‌ویژه در برابر باکتری‌های شایع و خطرناکی مانند اسینتوباکتر بومانی و گونه‌های کلبسیلا.

برای ارزیابی بهتر درمان‌ها، تیم پژوهشی داروها را بر پایه چارچوب آگاه سازمان جهانی بهداشت گروه‌بندی کرد: داروهای «دسترسی» گزینه‌های خط اول با طیف اثر محدودتر هستند؛ داروهای «مراقبت» طیف گسترده‌تری دارند و باید به‌صورت انتخابی مصرف شوند؛ و داروهای «ذخیره» آخرین گزینه‌های درمانی به شمار می‌روند. در همه مناطق، مقاومت به آنتی‌بیوتیک‌های گروه دسترسی در مجموع طی دوره مطالعه کاهش یافت، اما این نتیجه کلی، نابرابری‌های عمیق را پنهان می‌کند.

در کشورهای پردرآمد، مقاومت هشت باکتری اولویت‌دار تعیین‌شده از سوی سازمان جهانی بهداشت نسبت به داروهای گروه دسترسی، از حدود ۴۸ درصد در سال ۲۰۰۴ به ۲۹ درصد در سال ۲۰۲۲ کاهش یافت. اما در مناطق کم‌درآمد، تصویر کاملا برعکس بود: مقاومت در همین سال‌ها از حدود ۴۴ درصد به ۴۷ درصد رسید. برای آنتی‌بیوتیک‌های نگران‌کننده‌تر گروه مراقبت، مقاومت در هشت عامل بیماری‌زای بحرانی در کشورهای پردرآمد از ۱۴ درصد به ۲۴ درصد افزایش یافت و در کشورهای کم‌درآمدتر از ۱۶ درصد به ۴۸ درصد رسید. مقاومت به داروهای ذخیره نیز بالا رفت: از ۹ درصد به ۲۵ درصد در کشورهای ثروتمندتر و از ۴ درصد به ۳۷ درصد در کشورهای فقیرتر.

این مسیرها اهمیت زیادی دارند، زیرا کودکان معمولا در مقایسه با بزرگسالان گزینه‌های آنتی‌بیوتیکی ایمن کمتری دارند. کوچک‌تر شدن زرادخانه درمانی، خطر را جدی‌تر می‌کند. دکتر یانهونگ جسیکا هو، اپیدمیولوژیست بالینی در مؤسسه پژوهشی کودکان مرداک، هشدار می‌دهد که خروجی‌های این مدل‌ها اخطار هستند، نه سرنوشت قطعی. این پیش‌بینی‌ها بر این فرض استوارند که الگوهای گذشته بدون تغییر ادامه یابند؛ اما با تغییرات سیاستی قاطع و سرمایه‌گذاری هدفمند، می‌توان مسیر را عوض کرد.

بخشی از مشکل به نظام پایش بازمی‌گردد. بسیاری از سامانه‌های ملی پایش، نمونه‌های بزرگسالان و کودکان را با هم ترکیب می‌کنند و همین موضوع می‌تواند روندهای اختصاصی کودکان را پنهان کند: الگوهای مواجهه متفاوت، شیوه‌های تجویز متمایز و گزینه‌های بالینی غیرمشابه. از سوی دیگر، مطالعات متمرکز بر کودکان از نظر گروه‌های سنی و محیط‌های بالینی تفاوت زیادی با هم دارند؛ مسئله‌ای که مقایسه مستقیم را دشوار و پاسخ‌گذاری سیاستی را پیچیده می‌کند. مجموعه داده استفاده‌شده در این پژوهش از بسیاری از منابع مشابه غنی‌تر است، اما حتی این داده‌ها نیز از مراکز بالینی محدودی به دست آمده‌اند و نمی‌توان آن را برآوردی کامل از شیوع ملی دانست.

عوامل افزایش مقاومت شناخته‌شده‌اند و قابل اصلاح. در مناطق کم‌برخوردار، زیرساخت‌های شکننده سلامت و دسترسی آسان و کنترل‌نشده به آنتی‌بیوتیک‌ها، مصرف نادرست را تشدید می‌کند. دسترسی بدون نسخه، دوره‌های درمانی ناقص یا تجویزهای نامناسب را افزایش می‌دهد و فشار انتخابی لازم برای شکل‌گیری سویه‌های مقاوم را ایجاد می‌کند. کشورهای ثروتمند نیز مصون نیستند؛ مقاومت در آنجا هم افزایش می‌یابد، هرچند اغلب با برنامه‌های پایدار مدیریت مصرف آنتی‌بیوتیک و سرمایه‌گذاری‌های هدفمند، مانند کارزارهای موفق علیه استافیلوکوکوس اورئوس مقاوم به متی‌سیلین، مهار می‌شود.

مدل‌سازی تا سال ۲۰۳۵ نشان می‌دهد مقاومت به آنتی‌بیوتیک‌های گروه مراقبت احتمالا در بسیاری از مناطق همچنان افزایش خواهد یافت، در حالی که مقاومت به داروهای ذخیره ممکن است آهسته‌تر بالا برود. کشورهای کم‌برخوردار سهم نامتناسبی در پیشبرد این تغییرات پیش‌بینی‌شده دارند، اما پیامدهای آن در سراسر جهان موج می‌زند: عوامل بیماری‌زای مقاوم مرز نمی‌شناسند.

این تحلیل که در جاما پدیاتریکس منتشر شده، دید ما را نسبت به مقاومت ضد میکروبی در کودکان و مسیر احتمالی آن در صورت ادامه بی‌تحرکی دقیق‌تر می‌کند. پایش اختصاصی کودکان، مدیریت قوی‌تر مصرف آنتی‌بیوتیک، تشخیص‌های بهتر و سرمایه‌گذاری عادلانه در نظام‌های سلامت، گزینه‌های اضافی و لوکس نیستند؛ این اقدامات برای حفظ داروهایی ضروری‌اند که سلامت کودکان را تضمین می‌کنند. آیا بازیگران سلامت جهانی با این داده‌ها مانند یک پیش‌بینی برخورد می‌کنند یا آن را فراخوانی برای اقدام می‌دانند؟