نقطه ضعف تازه در درمان سرطان مغز گلیوبلاستوما پیدا شد

گلیوبلاستوما توموری تغییرشکل‌دهنده است. به‌سرعت رشد می‌کند، آسیبی را که با پرتودرمانی و شیمی‌درمانی به آن وارد می‌کنیم ترمیم می‌کند و دوباره بازمی‌گردد. همین تاب‌آوری است که این تومور مغزی را همچنان در شمار مرگبارترین سرطان‌ها نگه داشته است.

گلیوبلاستوما نوعی سرطان مغز تهاجمی است که به رشد سریع، مقاومت در برابر درمان و عود مکرر شناخته می‌شود. توانایی این تومور در سازگاری با پرتودرمانی و شیمی‌درمانی، آن را به یکی از دشوارترین سرطان‌ها برای درمان تبدیل کرده است.

تومور سپر دفاعی خود را کجا پنهان می‌کند

پژوهشگران مرکز جامع سرطان دانشگاه ایالتی اوهایو روی یک سپر مولکولی تمرکز کرده‌اند که تومور از آن استفاده می‌کند. آنزیم PP2A مانند ترمز سلولی برای رشد و برای فرایندهای ترمیمی پس از درمان عمل می‌کند. به نظر می‌رسد سلول‌های گلیوبلاستوما این ترمز را با تکیه بر سه پروتئین مهارکننده، یعنی SET، ANP32A و CIP2A، خنثی می‌کنند.

اهمیت این موضوع چیست؟ اگر PP2A مسدود شود، سلول‌های سرطانی می‌توانند به‌سرعت خود را ترمیم کنند و زنده بمانند. اما اگر فعالیت PP2A دوباره برقرار شود، این مسیرهای ترمیمی دچار اختلال می‌شوند و سلول‌های تومور در برابر پرتودرمانی و شیمی‌درمانی آسیب‌پذیرتر خواهند شد. تفاوت، میان سلولی است که درمان را تاب می‌آورد و سلولی که زیر فشار آن فرو می‌پاشد.

SET در آزمایش‌های آزمایشگاهی برجسته‌تر ظاهر شد

در مدل‌های پیش‌بالینی، سرکوب SET در میان پروتئین‌های بررسی‌شده قوی‌ترین اثر را نشان داد. تومورها برای شکل‌گیری با مشکل روبه‌رو شدند. شمار سلول‌های سرطانی باقی‌مانده کمتر بود و همان سلول‌های باقی‌مانده نیز حساسیت بیشتری به پرتو داشتند. هدف قرار دادن ANP32A و CIP2A هم مزایای مشابهی ایجاد کرد، هرچند این اثرات کوچک‌تر بودند.

آزمایش‌ها چه نشان دادند

• مسدود کردن SET آغاز شکل‌گیری تومور را در مدل‌های حیوانی کاهش داد.
• در کشت‌های سلولی، مهار سرکوب‌کننده‌های PP2A حساسیت به پرتودرمانی را افزایش داد.
• یک داروی ضدروان‌پریشی شناخته‌شده که می‌تواند فعالیت PP2A را تقویت کند، نشانه‌هایی همسو با راهبرد پیشنهادی ایجاد کرد و سرنخ دیگری برای پژوهش در زمینه استفاده دوباره از داروهای موجود به دست داد.

این‌ها نتایج اولیه هستند. این یافته‌ها یک مسیر زیستی قابل هدف‌گیری دارویی را ترسیم می‌کنند، اما ترسیم مسیر با داشتن یک درمان ایمن و مؤثر آماده برای بیماران یکسان نیست.

آرناب چاکراوارتی، پزشک و رئیس بخش انکولوژی پرتودرمانی در OSUCCC، گفت: «درمان گلیوبلاستوما دشوار است، چون می‌تواند سازگار شود و زنده بماند. یافته‌های ما نشان می‌دهد که بازیابی فعالیت PP2A ممکن است توانایی سلول‌های گلیوبلاستوما برای بقا پس از درمان را کاهش دهد.»

مسیر بالینی پیش رو و محدودیت‌های واقع‌بینانه

تبدیل این یافته‌ها به مراقبت مستقیم از بیماران زمان‌بر خواهد بود. کار انجام‌شده تاکنون پیش‌بالینی است. یعنی بر پایه رده‌های سلولی و مدل‌های حیوانی انجام شده، نه کارآزمایی‌های انسانی. این گروه اکنون بررسی می‌کند که آیا SET و دیگر سرکوب‌کننده‌های PP2A را می‌توان به‌طور ایمن هدف قرار داد و آیا این مداخلات واقعاً پاسخ به درمان‌های استاندارد مورد استفاده در بیماران مبتلا به گلیوبلاستوما را بهبود می‌دهند یا نه.

یک نکته جالب توجه این است که پژوهشگران یک داروی ضدروان‌پریشی تأییدشده از سوی FDA را که به افزایش فعالیت PP2A معروف است، ارزیابی کردند. رفتار این دارو در آزمایشگاه دلیل بیشتری برای بررسی داروهای اثرگذار بر این مسیر فراهم می‌کند. با این حال، پژوهشگران روشن می‌گویند: این دارو درمان تأییدشده گلیوبلاستوما نیست و نباید بیرون از چارچوب کارآزمایی بالینی برای این هدف استفاده شود.

اگر بتوان رویکردی درمانی توسعه داد که فعالیت PP2A را به‌طور قابل اعتماد در سلول‌های توموری بازگرداند، اما بافت سالم مغز را دست‌نخورده نگه دارد، پرتودرمانی و شیمی‌درمانی می‌توانند از ابزارهایی کم‌دقت به درمان‌هایی تقویت‌شده و دقیق‌تر تبدیل شوند. وعده عملی این یافته‌ها همین است: نه جایگزین کردن درمان‌های فعلی، بلکه بهتر کردن اثر آن‌ها.