شیوع ژیاردیا در گربه های خانگی و خطر انتقال به انسان

یک آزمایشگاه تشخیص دامپزشکی را تصور کنید که دستگاه‌هایش بی‌وقفه کار می‌کنند و انبوهی از نمونه‌های مدفوع از کلینیک‌های سراسر قاره به آن می‌رسد. هر لوله نماینده یک خانه، یک حیوان خانگی و یک نگرانی است. تازه‌ترین تحلیل، که بزرگ‌ترین بررسی از این نوع در آمریکای شمالی به شمار می‌رود، این انبوه داده را به یک پیام روشن تبدیل می‌کند: ژیاردیا دودنالیس در گربه‌های خانگی پدیده‌ای نادر نیست.

عددهایی که توجه را جلب می‌کنند

پژوهشگران به سرپرستی دامپزشک مارگارت وینگرد بیش از ۱۵۷ هزار نمونه مدفوع گربه را که از سراسر ایالات متحده و کانادا جمع‌آوری شده بود بررسی کردند. آن‌ها برای جست‌وجوی ژیاردیا از پی سی آر استفاده کردند؛ یک آزمایش مولکولی حساس که دی‌ان‌ای انگل را شناسایی می‌کند. نتیجه مثبت در ۹۹۶۲ نمونه دیده شد و نرخ کلی شناسایی به ۶٫۳ درصد رسید. به بیان ساده‌تر، حدود یک گربه از هر ۱۶ گربه آزمایش‌شده حامل این انگل روده‌ای بود.

ژیاردیا دودنالیس یک انگل تک‌سلولی روده‌ای است. بسیاری از حیوانات و انسان‌های آلوده هیچ نشانه‌ای نشان نمی‌دهند. اما وقتی علائم بروز کند، می‌تواند شامل اسهال، دل‌پیچه، ضعف و در حیوانات کم‌سن، رشد ضعیف باشد. بیماری ناشی از این انگل ژیاردیازیس نام دارد.

در میان نمونه‌های مثبت، ۱۸۴۰ نمونه، یعنی ۱۸٫۵ درصد، به گروه‌های ژنتیکی الف یا ب تعلق داشتند. این گروه‌های ژنتیکی توان بالقوه انتقال مشترک بین حیوان و انسان دارند، یعنی می‌توانند انسان را نیز آلوده کنند. اگر این نسبت‌ها به کل مجموعه داده تعمیم داده شود، نرخ مثبت از نظر قابلیت انتقال به انسان حدود ۱٫۲ درصد از همه نمونه‌های آزمایش‌شده خواهد بود. این عدد نشانه یک همه‌گیری گسترده نیست، اما جزئی مهم و قابل اندازه‌گیری در سلامت عمومی است که باید به آن توجه کرد.

تصویر میکروسکوپ الکترونی روبشی از ژیاردیا دودنالیس.

الگوهای آلودگی و دلیل اهمیت آن‌ها

این مجموعه داده تصادفی به نظر نمی‌رسید و الگوهای روشنی را نشان می‌داد. احتمال مثبت شدن آزمایش در گربه‌های نر کمی بیشتر از ماده‌ها بود. گربه‌های جوان به‌طور قابل توجهی بیشتر از گربه‌های مسن حامل انگل بودند. در بچه‌گربه‌ها نرخ شناسایی ۱۰٫۷ درصد بود، در حالی که این رقم در گربه‌های ۱۰ ساله یا مسن‌تر فقط ۱٫۳ درصد گزارش شد. بچه‌گربه‌ها همچنین بیشترین سهم گروه‌های ژنتیکی الف یا ب را داشتند، نزدیک به ۲۰ درصد از موارد مثبت.

وضعیت عقیم‌سازی با احتمال آلودگی ارتباط داشت، اما این ارتباط ساده و خطی نبود. گربه‌های بالغ عقیم‌نشده در مجموع بیشتر از گربه‌های بالغ عقیم‌شده نتیجه مثبت داشتند؛ موضوعی که ممکن است به پرسه‌زنی بیشتر، دسترسی به فضای بیرون، تفاوت در رفتار اجتماعی یا فشارهای ایمنی مرتبط باشد. در بچه‌گربه‌ها این الگو برعکس شد و نشان داد سن، محل نگهداری و شیوه مراقبت می‌توانند به شکل پیچیده‌ای بر خطر ابتلا اثر بگذارند.

جغرافیا و فصل نیز بخشی از ماجرا هستند

جغرافیا اهمیت داشت. گربه‌های منطقه میدوست آمریکا با ۷٫۸ درصد بالاترین نرخ کلی شناسایی را داشتند، در حالی که شمال شرق آمریکا بیشترین سهم گونه‌های بالقوه قابل انتقال به انسان را در میان موارد مثبت نشان داد؛ این سهم ۲۱٫۶ درصد بود. فصل نیز علامت روشنی داشت: آزمایش‌ها در تابستان ژیاردیا را کمتر شناسایی کردند، حدود ۴٫۶ درصد، و در زمستان بیشتر، حدود ۸٫۱ درصد. تیم پژوهش اشاره می‌کند که کیست‌های ژیاردیا در محیط‌های خنک و مرطوب مدت بیشتری زنده می‌مانند و همین موضوع به توضیح این تغییر فصلی کمک می‌کند.

نویسندگان تأکید می‌کنند که خطر مواجهه احتمالا به محل نگهداری و رفتار گربه بستگی دارد. دسترسی به فضای بیرون، تماس با حیوانات دیگر و بهداشت ظرف خاک گربه همگی می‌توانند بر احتمال برخورد گربه با کیست‌های عفونی اثر بگذارند. در همین حال، گربه‌های مسن‌تر ممکن است در اثر مواجهه‌های قبلی تا حدی ایمنی نسبی پیدا کرده باشند و به همین دلیل نرخ شناسایی با افزایش سن کاهش یابد.

نقشه ژیاردیا دودنالیس با توان بالقوه انتقال به انسان که در گربه‌های آمریکا شناسایی شده است. 

نگاه سلامت عمومی و نکات کاربردی

نرخ ۱٫۲ درصدی موارد مثبت با قابلیت انتقال به انسان خارج از آزمایشگاه چه معنایی دارد؟ یعنی هرچند بیشتر گربه‌ها حامل گونه‌ای نیستند که به احتمال زیاد انسان را آلوده کند، اما بخشی کوچک و پایدار از آن‌ها چنین قابلیتی دارند. برای خانواده‌هایی که کودک خردسال، سالمند یا فردی با سیستم ایمنی ضعیف دارند، همین سهم به اندازه کافی مهم است که جدی گرفته شود.

• غربالگری منظم مدفوع در مراقبت‌های بالینی می‌تواند حیوانات آلوده را زودتر شناسایی کند.
• رعایت بهداشت ظرف خاک گربه و شستن دست‌ها خطر انتقال را کاهش می‌دهد.
• محدود کردن دسترسی بدون نظارت به فضای بیرون، جایی که انگل‌ها ممکن است باقی بمانند، احتمال مواجهه را کم می‌کند.

پژوهشگران غربالگری هدفمند گربه‌های پرخطر و همچنین خانه‌هایی را که افراد آسیب‌پذیر در آن‌ها زندگی می‌کنند توصیه می‌کنند. پیشنهاد آن‌ها رویکردی عملی دارد: آزمایش، راهی کم‌هزینه برای شناسایی آلودگی و هدایت درمان و اقدامات بهداشتی است.

دیدگاه کارشناس

«مجموعه داده‌های بزرگ از این دست به دامپزشکان و مسئولان سلامت عمومی کمک می‌کند از حدس و گمان فاصله بگیرند و به راهنمایی‌های مشخص برسند»، دکتر سامانتا رویز، یک اپیدمیولوژیست دامپزشکی خیالی که در زمینه پایش بیماری‌های مشترک انسان و حیوان کار کرده است، می‌گوید: «خطر مطلق برای انسان پایین است، اما قابل چشم‌پوشی نیست. شناسایی حیواناتی که حامل گروه‌های ژنتیکی قابل انتقال به انسان هستند، به کلینیک‌ها کمک می‌کند آزمایش و آموزش را بر جاهایی متمرکز کنند که بیشترین اثر را دارد.»

جمع‌بندی

این مطالعه زنگ خطر انتقال گسترده از گربه به انسان را به صدا درنمی‌آورد. در عوض، نقشه‌ای دقیق‌تر ارائه می‌دهد از این‌که ژیاردیا کجا دیده می‌شود، چه گربه‌هایی بیشتر احتمال دارد آن را حمل کنند و چه زمانی در محیط پایدارتر است. پیام برای دامپزشکان و صاحبان حیوانات خانگی روشن است: غربالگری سنجیده، بهداشت منطقی و آگاهی از عوامل خطر، احتمال عبور عفونت از مرز گونه‌ها را کاهش می‌دهد. علم اکنون مقیاس مسئله را اندازه‌گیری کرده است. حالا نوبت مراقبت بالینی و عادت‌های درست خانگی است که فاصله میان شناسایی و پیشگیری را کم کنند.