10 دقیقه
دولتهای اتحادیه اروپا موضع مشترک درباره یورو دیجیتال
دولتهای عضو اتحادیه اروپا به توافقی درباره رویکرد یکپارچه برای یورو دیجیتال رسیدهاند؛ ارز دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) که با هدف تقویت حاکمیت پولی یورو و بهروز کردن سازوکارهای پرداخت در حوزه یورو طراحی شده است. این اقدام در شرایطی صورت میگیرد که رقابت از سوی استیبلکوینهای دلاری و شرکتهای بزرگ پرداختی افزایش یافته و اتحادیه تلاش دارد نقش یورو را در نظام مالی جهانی حفظ و تقویت کند. یورو دیجیتال به عنوان یک ابزار عمومی و قابل اعتماد در برابر راهحلهای خصوصی مطرح شده و میتواند به افزایش رقابت، امنیت پرداخت و حاکمیت مالی کمک کند.
زمینه تاریخی و جدول زمانی
پروژه یورو دیجیتال توسط بانک مرکزی اروپا (ECB) از سال 2021 آغاز شد و کمیسیون اروپا در سال 2023 پیشنهادات قانونی رسمی را ارائه کرد. طی بیش از دو سال گذشته دولتهای عضو بر سر جزئیات فنی، حکمرانی و سازوکارهای نظارتی گفتگو و هماهنگی کردهاند تا موضعی مشترک به دست آید. اکنون که شورا (Council) به یک قاعدهگذاری اولیه رسیده است، گام بعدی انتظار برای تصویب موضع پارلمان اروپا است تا مذاکرات سهجانبه (trilogue) رسمی بین نهادها آغاز شود.
اگر توافق سیاسی بین نهادها حاصل شود، بانک مرکزی اروپا میتواند آزمایشهای پایلوت را از سال 2027 آغاز کند و هدفگذاری برای راهاندازی کامل در سال 2029 مطرح شده است. این جدول زمانی شامل فازهای طراحی معماری فنی، آزمایشهای نظارتی و عملیاتی، پایلوت با شرکتهای پرداخت و بانکها، و ارزیابی اثرات بر ثبات مالی و سیاست پولی خواهد بود. در طی این دوره، تستهای مقیاسپذیری، امنیت سایبری، سازوکارهای بازیابی خطا و عملکرد در شرایط اضطراری نیز ارزیابی خواهند شد.
عملکرد آنلاین و آفلاین
متن مورد توافق شورا تأکید میکند که نسخههای آنلاین و آفلاین یورو دیجیتال باید از زمان انتشار در دسترس باشند. این رویکرد با موضع بانک مرکزی اروپا همسو است و با پیشنهادهایی که تنها نسخه آنلاین را کافی میدانستند تفاوت دارد؛ گروهی از قانونگذاران معتقد بودند که اگر بخش خصوصی راهحلهای آفلاین را فراهم کند، نسخه آنلاین ممکن است کفایت کند. اما تضمین قابلیت کارکرد آفلاین به عنوان یک الزام اساسی مطرح شده تا تابآوری سیستم پرداخت، دسترسی مالی برای تمامی شهروندان (شامل مناطق با پوشش ضعیف اینترنت) و استفاده روزمره خرد تضمین شود.
قابلیت آفلاین یورو دیجیتال ممکن است شامل راهکارهای فنی متنوعی باشد: دستگاههای ذخیرهسازی امن (secure element) در کارتها یا گوشیها، اَسانسورهای NFC برای تراکنشهای همتابههمتا، کیفپولهای سختافزاری یا کلیدهای رمزنگاری شده که امکان انجام تراکنش محدود بدون اتصال آنلاین را فراهم میکنند. از نظر طراحی، لازم است مکانیزمهای همگامسازی و حل تعارض (conflict resolution) پس از اتصال مجدد وجود داشته باشد تا دو تراکنش متناقض ثبت و اصلاح شوند.
تضمین عملکرد آفلاین همچنین مستلزم تدوین استانداردهای امنیتی، پروتکلهای رمزنگاری، و راهکارهای ضدتقلب است تا در صورت عدم اتصال شبکه، حریم خصوصی حفظ و ریسک سوءاستفاده کاهش یابد. علاوه بر این، استفاده آفلاین در سناریوهای اضطراری (قطع گسترده اینترنت یا برق) نقش کلیدی در تداوم پرداخت خرد خواهد داشت و به شمول مالی کمک میکند.
ثبات مالی، محدودیتها و هزینهها
دولتهای اتحادیه اروپا بر لزوم شفافسازی و پیشبینیپذیری برای محافظت از ثبات مالی تأکید کردهاند. از جمله تدابیر توافقشده میتوان به تعیین سقف برای میزان داراییهای در اختیار هر مشتری در یورو دیجیتال اشاره کرد؛ این سقفها که پیشتر در میان وزیران دارایی حوزه یورو مورد بحث قرار گرفته بود، با هدف جلوگیری از مهاجرت ناگهانی نقدینگی از سپردههای بانکی به CBDC طراحی شدهاند و به مدیریت ریسکهای مرتبط با از دست رفتن تامین مالی بانکها کمک میکنند.
شورا همچنین چارچوبی موقت برای جبران هزینهها به ارائهدهندگان خدمات پرداخت پیشنهاد داده است. این چارچوب شامل محدودیت برای کارمزدهای بینالبانکی (interchange) و کارمزدهای پذیرندگان (merchant fees) در دورهای اولیه به مدت پنج سال است. پس از آن، سقفهای کارمزدی بر اساس هزینههای واقعی عملیاتی یورو دیجیتال تنظیم خواهند شد تا ساختار هزینه منصفانه و شفاف باشد. این سازوکار موقت به انگیزش بازیگران بازار برای پشتیبانی از پذیرش و پیادهسازی اولیه کمک میکند و در عین حال از رقابت ناعادلانه جلوگیری مینماید.
از منظر ثبات مالی، طراحی یورو دیجیتال باید اثرات بر ترازنامه بانکها، جریانهای نقدی و نرخ بهره را نیز در نظر بگیرد. محدودیتهای نگهداری، نرخ بهره معکوس یا ساختارهای تشویقی میتواند به کنترل تبدیل ناگهانی سپردهها به پول بانک مرکزی کمک کند. علاوه بر این، مکانیزمهای لِرینگ (lending) و تامین مالی کوتاهمدت بانکها ممکن است نیازمند بازطراحی برای مقابله با تغییر در الگوی ذخایر مشتریان باشند.
خودمختاری استراتژیک و تأثیر بازار
مقامات نگران وابستگی بیش از حد به غولهای پرداخت مستقر در آمریکا مانند Visa، Mastercard و PayPal و همچنین نفوذ استیبلکوینهای خارجی در بازارهای اروپایی بودند. یک یورو دیجیتال تنظیمشده میتواند خودمختاری استراتژیک اتحادیه اروپا را تقویت کند، رقابت در اکوسیستم پرداخت را افزایش دهد و جایگزینی عمومی و معتبر برای استیبلکوینهای خصوصی فراهم آورد.
از منظر بازار، یورو دیجیتال میتواند به کاهش ریسکهای مرتبط با تمرکز بازار کمک کند؛ با داشتن یک گزینه دولتی قابل اعتماد، فشار رقابتی بر روی شرکتهای خصوصی برای بهبود خدمات، کاهش کارمزدها و احترام بیشتر به حریم خصوصی افزایش مییابد. این حرکت همچنین به توسعه زیرساختهای پرداخت قابل تعامل (interoperable) کمک خواهد کرد که در نهایت به کارایی بیشتر نظام پرداخت و کاهش هزینههای بینالمرزی منجر میشود.
نگرانیهای مربوط به حریم خصوصی و امنیت نیز در متن این برنامه مورد توجه قرار گرفتهاند. طراحی فنی و قانونی باید بین شفافیت لازم برای جلوگیری از پولشویی و تامین مالی تروریسم و محافظت از دادههای شخصی توازن برقرار کند. مکانیزمهای طراحی عبارتند از محدودیتهای تراکنش بدون هویت، سطحبندی دسترسیهای نظارتی فقط در موارد قانونی، و بهکارگیری رمزنگاری پیشرفته برای حفاظت از اطلاعات کاربران.
جوابی برای استیبلکوینها و بازیگری جهانی
با رشد استیبلکوینهای دلاری و راهحلهای پرداخت بینالمللی، یورو دیجیتال میتواند نقش استراتژیک در حفظ تسلط یورو در تراکنشهای منطقهای و فرامرزی ایفا کند. اگر یورو دیجیتال با استانداردهای بینالمللی سازگار و قابلیت همکاری با سایر CBDCها را داشته باشد، میتواند جریانهای پرداخت فرامرزی را تسهیل و هزینهها را کاهش دهد؛ این موضوع برای تجارت بینالملل، گردشگری و نقل و انتقالات کارگران مهاجر اهمیت بالایی دارد.
از منظر سیاست خارجی و اقتصادی، ارائه یک گزینه دیجیتال تحت کنترل عمومی میتواند در برابر نفوذ فناوریهای خارجی مقاومت کند و به سیاستگذاران ابزارهای بهتری برای مدیریت ریسکهای مالی بینالمللی بدهد. همچنین ایجاد چارچوبهای مشترک با دیگر نهادهای بینالمللی (مانند بانکهای مرکزی دیگر یا سازمانهای استانداردسازی) میتواند پذیرش و تعامل بینالمللی یورو دیجیتال را تسهیل نماید.
مرحله بعدی چیست
پس از توافق شورا، مذاکرهکنندگان منتظر موضع پارلمان اروپا خواهند ماند. وقتی هر دو نهاد به تفاهم برسند، مذاکرات سهجانبه رسمی چارچوب قانونی نهایی یورو دیجیتال را تعیین خواهند کرد؛ این چارچوب شامل مواردی چون قابلیت همکاری بین سامانهها، حفاظت از کاربران، تضمینهای حریم خصوصی، تدابیر مقابله با پولشویی (AML)، و روابط بین بانک مرکزی اروپا و مقامات ملی خواهد بود.
در سطح فنی، مذاکرات سهجانبه به احتمال زیاد جزییات مربوط به معماری توزیع (مدل دو سطح یا هیبرید)، الزامات کیفپولی (wallet requirements)، استانداردهای پیامرسانی مالی (مثلاً سازگاری با ISO 20022) و سازوکارهای گزارشدهی و نظارتی را مشخص خواهند کرد. همچنین توافق بر سر روشهای آزمایش، درازای پالایش سیاستها و رویههای مدیریت بحران (contingency plans) ضروری است تا در صورت وقوع شوک مالی یا فنی، سیستم بتواند پایداری خود را حفظ کند.
این اجماع یک نقطه عطف مهم در استراتژی ارز دیجیتال اروپا به شمار میآید، چرا که تلاش میکند نوآوری را با تضمینهای لازم برای حفاظت از ثبات مالی، حفظ اعتماد مصرفکننده و رعایت مقررات ترکیب کند. در عمل، موفقیت یورو دیجیتال وابسته به طراحی دقیق فنی، همکاری نزدیک با بخش خصوصی، شفافیت در سیاستگذاری، و اجرای مرحلهای مبتنی بر شواهد آزمایشی خواهد بود.
در ادامه، نکات فنی و سیاسی کلیدی که باید در دوره پیادهسازی مورد توجه قرار گیرند به اختصار بیان میشود:
- معماری توزیع: انتخاب بین مدلهای حسابمحور و توکنمحور، یا تلفیق آنها در مدل هیبریدی و نقش بانکها و ارائهدهندگان خدمات پرداخت (PSP).
- امنیت و رمزنگاری: استانداردهای قوی رمزنگاری، حفاظت از کلیدها، و مقررات برای کیفپولهای سختافزاری و نرمافزاری.
- انعطافپذیری آفلاین: مشخص کردن سقف تراکنشهای آفلاین، روشهای همگامسازی پس از اتصال مجدد، و مکانیزمهای جلوگیری از دوبار خرج کردن.
- حریم خصوصی و AML: توازن بین ناشناس بودن تراکنشهای خرد و نیاز به شفافیت برای مبارزه با جرم مالی، با سطوح دسترسی نظارتی مشخص.
- سیاستهای پولی و ثبات: تعیین محدودیتهای نگهداری، نرخهای انگیزشی یا مالیاتی احتمالی، و مکانیسمهایی برای جلوگیری از خروج ناگهانی سپردهها.
- هزینهها و انگیزشهای بازار: چارچوبهای موقت کارمزدی، حمایت از PSPها در فاز اولیه و تدابیر تشویقی برای پذیرش در میان کسبوکارها و مصرفکنندگان.
- بینالمللیشدن و قابلیت همکاری: سازگاری با استانداردهای بینالمللی و امکان تعامل با CBDCهای دیگر برای تسهیل پرداختهای مرزی.
در مجموع، اجرای موفق یورو دیجیتال نیازمند یک برنامه زمانبندیشده، شفاف و مبتنی بر آزمایشهای تجربی است که بتواند جنبههای فنی، حقوقی، اقتصادی و اجتماعی را همزمان پوشش دهد. رقابت با استیبلکوینها و شرکتهای بزرگ پرداختی، ضمن تهدیدات، فرصتهایی برای نوآوری و تقویت اکوسیستم پرداخت اروپا فراهم میآورد. اگر سیاستگذاران و نهادهای فنی بتوانند تعادلی بین دسترسی، امنیت و ثبات برقرار کنند، یورو دیجیتال میتواند نقش محوری در آینده سیستم پرداخت اروپا ایفا کند.
منبع: crypto
نظرات
نووا_ای
زیاد هاپ شده حس میکنم، تبلیغات سیاسی هم هست، با این حال نباید رقبا رو حذف کنن، حریم خصوصی رو جدی بگیرن.
ابرپی
نگاه متعادل و جامعیه، اما تاثیر روی بانکها و سیاست پولی رو باید عمقیش بررسی کنن، ۲۰۲۹ شاید زود باشه، ولی امید هست.
مهران
تو شرکت ما هم یه پروژه پرداخت شبیه این داشتیم، اجرا سختتر از تئوریه، مخصوصا هماهنگی با PSP ها
لابکور
این واقعاً کار میکنه؟ سازوکار آفلاین، همگامسازی بعدی، حل تعارض... خیلی جزئیات فنی باقیه، نگرانم از حملات سایبری.
دیتاموج
وااای، فکر نمیکردم اتحادیه تا این حد جدی باشه... آفلاین بودن یورو دیجیتال به نظرم خیلی مهمه، ولی اجرای فنیش دردسر داره!
ارسال نظر