پیری زیستی شتاب گرفته در نسل های جدیدتر و خطر سرطان

روی کاغذ شبیه هم به نظر می‌رسند، اما سلول‌هایشان داستان دیگری می‌گویند. پژوهش‌های تازه نشان می‌دهد افرادی که در دهه‌های جدیدتر به دنیا آمده‌اند، در مقایسه با نسل‌های پیشین در همان سن تقویمی، در خون خود نشانه‌هایی از پیری زیستی شتاب‌گرفته دارند.

وقتی تاریخ تولد دیگر همه واقعیت را نمی‌گوید

سن تقویمی ساده است: شمارش سال‌هایی که از تولد گذشته‌اند. اما سن زیستی پیچیده‌تر است. این مفهوم تلاش می‌کند فرسودگی و فشارهای انباشته‌شده در بدن را نشان دهد؛ از التهاب خفیف و مزمن گرفته تا دگرگونی در سوخت‌وساز و عملکرد سیستم ایمنی. دانشمندان با استفاده از شاخص‌های ترکیبی، که از آزمایش خون و دیگر نشانگرهای زیستی به دست می‌آیند، برآورد می‌کنند بافت‌ها و سامانه‌های بدن شما نسبت به سن شناسنامه‌ای‌تان چقدر پیرتر یا جوان‌تر به نظر می‌رسند. زمانی که پژوهشگران این برآوردها را میان نسل‌های مختلف مقایسه کردند، نتیجه نگران‌کننده بود.

گروهی به سرپرستی یین کائو، اپیدمیولوژیست مولکولی، دو مجموعه داده بسیار بزرگ را بررسی کرد تا الگوهای سن زیستی را در میان هم‌نسلان تولدی مختلف مقایسه کند. زیست‌بانک بریتانیا داده‌های نشانگرهای خونی بیش از ۱۵۴ هزار بزرگسال را فراهم کرد؛ از افرادی که در اوایل دهه ۱۹۵۰ متولد شده بودند تا کسانی که در اواخر دهه ۱۹۶۰ و اوایل دهه ۱۹۷۰ به دنیا آمده بودند. برنامه آمریکایی «همه ما» نیز پرونده‌های سلامت بیش از ۱۰ هزار بزرگسال را که یا در دهه ۱۹۶۰ یا در دهه ۱۹۹۰ متولد شده بودند، در اختیار پژوهش قرار داد. شاخص اصلی این تحلیل «فنوایج» نام دارد؛ معیاری که سن تقویمی را با ۹ نشانگر زیستی خون مانند پروتئین واکنشی سی، گلوکز، کراتینین، آلبومین و شمارش گلبول‌های سفید ترکیب می‌کند تا یک برآورد واحد از سن زیستی ارائه دهد.

این فاصله چقدر نگران‌کننده است؟

مقایسه‌ها چشمگیر بودند. در نمونه بریتانیایی، افرادی که بین سال‌های ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۴ متولد شده بودند، شکاف استانداردشده فنوایج حدود ۲۳ درصد بالاتری نسبت به متولدین ۱۹۵۰ تا ۱۹۵۴ داشتند. در نمونه آمریکایی، روند حتی بزرگ‌تر بود: متولدین دهه ۱۹۹۰ در مقایسه با متولدین میانه دهه ۱۹۶۰، شکاف سنی استانداردشده ۹۲ درصد بالاتری نشان دادند. به زبان ساده، به نظر می‌رسد نسل‌های جدیدتر، به طور میانگین، در همان سنین، اندکی از نظر زیستی پیرتر از نسل‌های پیشین هستند.

این تفاوت در سطح فردی کوچک است، اما در مقیاس جمعیت معنا و اهمیت زیادی دارد. جابه‌جایی‌های کوچک در میان میلیون‌ها نفر می‌تواند چشم‌انداز بیماری‌ها و برنامه‌ریزی سلامت عمومی را تغییر دهد. این الگوها صرفا در حد بحث علمی باقی نماندند: پژوهشگران امتیازهای بالاتر شکاف سنی را با افزایش خطر ابتلا به سرطان پیش از ۵۵ سالگی مرتبط دانستند، به‌ویژه سرطان‌های ریه، دستگاه گوارش و رحم.

نشانگرهای زیستی، خطر سرطان و آنچه آشکار می‌کنند

به ازای هر افزایش یک انحراف معیار در امتیاز شکاف سنی، خطر سرطان‌های جامد زودرس حدود ۸ درصد بیشتر شد. سرطان ریه قوی‌ترین ارتباط را نشان داد: ۵۷ درصد افزایش خطر به ازای هر یک انحراف معیار افزایش. نکته مهم این است که این روابط حتی پس از تعدیل آماری عوامل شناخته‌شده‌ای مانند سیگار کشیدن، چاقی، طول تلومر و خطر ژنتیکی ارثی نیز باقی ماند. این موضوع نشان می‌دهد پیری زیستی، آن‌گونه که از طریق نشانگرهای خونی ثبت می‌شود، سیگنال‌های خطر را فراتر از عوامل معمول و شناخته‌شده شناسایی می‌کند.

این مطالعه یک گام جلوتر رفت و امضاهای متفاوت پیری را نیز بررسی کرد. زمانی که گروه پژوهشی داده‌های پروتئومیک، یعنی اندازه‌گیری هزاران پروتئین در گردش خون، را بررسی کرد، دریافت که نشانگرهای پیری سیستم ایمنی ارتباط نزدیک‌تری با خطر سرطان ریه زودرس دارند. محور دیگری از پیری، که بازتاب‌دهنده پیری پیشرفته بافت چربی است، بیشتر با سرطان روده بزرگ زودرس ارتباط داشت. این پیوندهای متفاوت نشان می‌دهند که محیط‌های مدرن می‌توانند از مسیرهای زیستی گوناگون بر خطر سرطان اثر بگذارند.

یین کائو درباره هدف کاربردی این پژوهش گفت: «اگر بتوانیم افراد جوان‌تری را که در بالاترین سطح خطر سرطان قرار دارند، زمانی شناسایی کنیم که هنوز سالم هستند، می‌توانیم راهبردهای پیشگیری و تشخیص زودهنگام را بر کسانی متمرکز کنیم که بیشترین سود را می‌برند.» این پژوهش که در نشریه نیچر مدیسین منتشر شده، ادعای اثبات رابطه علت و معلولی ندارد، اما نشان می‌دهد جابه‌جایی‌های فیزیولوژیک در سطح جمعیت ممکن است به توضیح روند افزایش بروز سرطان در سنین پایین‌تر کمک کند.

عوامل محرک و پرسش‌های بی‌پاسخ

چه چیزی ممکن است این تفاوت‌های نسلی را ایجاد کرده باشد؟ پاسخ کوتاه این است: احتمالا مجموعه‌ای از عوامل در کنار هم. رژیم غذایی، سبک زندگی کم‌تحرک، آلودگی محیطی، تغییر الگوهای عفونت‌ها، عوامل باروری، استرس و تعیین‌کننده‌های اجتماعی سلامت همگی در طول نسل‌ها تغییر کرده‌اند. هر یک از این عوامل می‌تواند ردپای مولکولی بر جا بگذارد. برای نمونه، التهاب مزمن خفیف یک رشته مشترک است: در پروتئین واکنشی سی و دیگر نشانگرهای ایمنی دیده می‌شود و در بسیاری از بیماری‌های مرتبط با سن، از جمله سرطان، نقش دارد.

با این حال، این مطالعه هنوز نمی‌تواند مشخص کند کدام مواجهه‌ها بیشترین اهمیت را دارند یا تغییرات مرتبط از چه زمانی در زندگی آغاز می‌شوند. آیا سبک زندگی در نوجوانی و اوایل بزرگسالی، پیری زیستی را دهه‌ها بعد شکل می‌دهد؟ یا محیط دوران پیش از تولد و سال‌های نخست کودکی مسیرهایی را تعیین می‌کند که در میانسالی در نشانگرهای خونی آشکار می‌شوند؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها، مطالعات طولی که افراد را از تولد تا بزرگسالی دنبال کنند و در چندین نوبت نمونه‌گیری از نشانگرهای زیستی انجام دهند، ضروری خواهد بود.

دیدگاه کارشناس

دکتر لورا مندس، اپیدمیولوژیست و پژوهشگر خیالی سلامت عمومی که نشانگرهای زیستی پیری را مطالعه می‌کند، می‌گوید: «این کار شیوه نگاه ما به خطر سرطان را بازتعریف می‌کند، زیرا سامانه‌های بدن را در کانون توجه قرار می‌دهد. به جای آنکه سرطان را صرفا مسئله‌ای ناشی از تجمع جهش‌ها بدانیم، می‌توانیم به محیط میزبان نگاه کنیم؛ التهاب، توانمندی ایمنی، تنظیم سوخت‌وساز، و بپرسیم تغییرات اجتماعی چگونه این محیط‌ها را بازسازی می‌کنند. این نگاه راه را برای راهبردهای پیشگیری باز می‌کند که نه فقط بر رفتار، بلکه بر زیست‌شناسی هدف‌گذاری شده‌اند.»

پیامدها برای پیشگیری و سیاست‌گذاری

سیگنال‌های پیری در سطح جمعیت می‌توانند اهرم تازه‌ای برای سلامت عمومی فراهم کنند. اگر پزشکان بتوانند افرادی را که در سنین نسبتا پایین سن زیستی بالاتری دارند شناسایی کنند، ممکن است فاصله غربالگری‌ها را شخصی‌سازی کنند، مداخلات مشخص سبک زندگی را پیشنهاد دهند یا درمان‌های پیشگیرانه‌ای ارائه کنند که مسیرهای زیستی دخیل در خطر را هدف قرار می‌دهد. برای مثال، اگر پیری سیستم ایمنی خطر سرطان ریه را مستقل از سیگار پیش‌بینی کند، پیشگیری هدفمند بر سیستم ایمنی می‌تواند مکمل برنامه‌های سنتی کنترل دخانیات باشد.

اما احتیاط‌هایی نیز وجود دارد. پیش‌بینی خطر بر پایه نشانگرهای زیستی باید دقت و عدالت خود را در میان جمعیت‌های متنوع ثابت کند. تصمیم‌های بالینی بر اساس چنین امتیازهایی به کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی‌شده نیاز دارد تا سودمندی آن‌ها نشان داده شود و از آسیب‌هایی مانند آزمایش‌های غیرضروری یا اضطراب بی‌مورد جلوگیری شود. افزون بر این، عواملی که پیری در سطح نسل‌ها را پیش می‌برند، عمدتا اجتماعی و محیطی هستند. مقابله با آن‌ها نیازمند تغییرات در سطح سیاست‌گذاری است؛ هوای پاک‌تر، نظام غذایی سالم‌تر، دسترسی بهتر به مراقبت‌های پیشگیرانه و سیاست‌هایی که نابرابری را کاهش دهند.

نتیجه‌گیری

شواهد نوظهور نشان می‌دهد نسل‌های متولدشده در دهه‌های جدیدتر نشانه‌هایی خفیف اما قابل اندازه‌گیری از پیری زیستی شتاب‌گرفته دارند و این امضاهای زیستی با افزایش خطر چندین سرطان زودرس همبستگی دارد. این یافته‌ها به معنای محکوم بودن نسل‌های جوان‌تر نیست، اما توجه را به اثرات پنهان و انباشته زندگی مدرن بر فیزیولوژی بدن معطوف می‌کند. حرکت از سیگنال‌های جمعیتی به سمت پیشگیری هدفمند دشوار خواهد بود. با این حال، فرصتی روشن نیز هست: فهم اینکه محیط چگونه در بدن نهادینه می‌شود، می‌تواند پیشگیری را هوشمندتر و شخصی‌تر کند.